ศาสตร์เกษตรดินปุ๋ย : ขอบคุณแหล่งข้อมูล : หนังสือพิมพ์โพสต์ทูเดย์

21 สิงหาคม 2559 เวลา 16:53 น…. อ่านต่อได้ที่ : http://www.posttoday.com/life/life/449815

โดย…สมาน สุดโต

กรมศิลปากร ทุ่มงบประมาณหลายสิบล้านบาท ขุดแต่งเตาทุเรียง ที่เผาเครื่องสังคโลก ถ้วยชามเครื่องเคลือบสีต่างๆ ในบริเวณอุทยานประวัติศาสตร์ บริเวณคันดินรอบวัดพระพายหลวง ที่มีกว่า 50 เตา ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ในอีก 5 ปีข้างหน้า

กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์  สำนักบริหารกลาง กรมศิลปากร เชิญผู้สื่อข่าวกลุ่มเล็กๆ  ไปร่วมงานเสวนา 4 ทศวรรษ แห่งการอนุรักษ์ และพัฒนาอุทยานประวัติศาสตร์ สุโขทัย เมื่อ 15-16 ส.ค. 2559 และเพื่อดูการขุดค้น ตกแต่งโบราณสถาน และบูรณะ จ.สุโขทัย ซึ่งได้พาไปดูการขุดแต่งเตาทุเรียงด้วยในการนี้ ธงชัย สาโค นักวิชาการโบราณคดี กรมศิลปากร ได้บรรยายให้นักข่าวฟังในการทำงานเพื่ออนุรักษ์เตาทุเรียงว่า อีก 5 ปีข้างหน้า เมื่อเสร็จสิ้นโครงการ จะเห็นภูมิทัศน์และสิ่งอำนวยความสะดวกในการเรียนรู้แหล่งเตาทุเรียงได้ชัดเจน และสวยงามมากขึ้น

ปัจจุบัน กรมศิลปากร ขุดค้นตกแต่งไปได้ 3 เตา จากจำนวน 50 เตา เริ่มงานหลังสงกรานต์ปี 2559 สิ่งที่พบจากการขุดค้น เป็นเครื่องปั้นดินเผาที่หลงเหลือจากที่ชาวบ้านได้ขุดค้นทุกตารางเมตรเมื่อ 40-50 ปีที่แล้ว

สภาพเตาทุเรียงอายุประมาณ 600 ปี เป็นแหล่งผลิตเครื่องสังคโลก มีอายุหลังจากศรีสัชนาลัยประมาณ 50 ปี ลักษณะสังคโลกที่พบ ซึ่งส่วนมากไม่สมบูรณ์ และแตกเป็นชิ้นเล็ก ชิ้นน้อย ถูกทิ้งรอบๆ เตานั้น สามารถยืนยันในทางวิชาการว่าถูกต้องได้ระดับหนึ่ง

ลักษณะของเตามี 2 แบบ คือ แบบเตากลม มีพื้นเจาะรูเพื่อระบายความร้อนจากช่องไฟที่อยู่ด้านล่างขึ้นมา เรียกว่าเตาตะกรับ อีกแบบหนึ่งมีลักษณะเป็นรูปหลังเต่า มีปล่องระบายความร้อนและช่องไฟอยู่คนละแนว เพื่อระบายความร้อนในแนวนอน เรียกเตาแบบนี้ว่าเตาประทุน

ในการขุดตกแต่งนั้น บางครั้งก็ประเมินผิด เช่นที่ขุดค้นในแหล่งที่ 3 ซึ่งมีกองอิฐตั้งอยู่ข้างๆ น่าจะเป็นเตาเผาชนิดหนึ่ง แต่เมื่อขุดแต่งลึกไปถึง 3 เมตร กลับไม่พบสภาพเตา สันนิษฐานว่าอาจเป็นที่ตั้งแท่นบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในศาสนาก็ได้

ส่วนคำถามว่าทำไมจึงมีเตาอยู่รวมเป็นกลุ่ม ในบริเวณคันดินวัดพระพายหลวง ธงชัยว่าน่าจะเป็นความสะดวกในการหาวัตถุดิบคือดินที่ได้จากแหล่งนี้ เหมาะแก่การปั้นถ้วยชาม และเครื่องใช้อย่างอื่นมาก

ลักษณะเครื่องสังคโลกจากเตาทุเรียง เป็นภาชนะเคลือบสีต่างๆ เช่น สีเขียวไข่กา สีน้ำตาล สีใสเคลือบทับลายรูปเขียนต่างๆ เช่น ดอกไม้ และปลา เป็นต้น

ข้อมูลที่กรมศิลป์มอบให้บอกว่า เครื่องสังคโลกที่ผลิตจากที่นี่เป็นสินค้าที่ส่งไปขายยังนอกอาณาเขตสุโขทัยอย่างกว้างขวาง ทั้งในดินแดนที่เป็นประเทศไทยปัจจุบัน เช่น อยุธยาและแถบภาคใต้ และยังพบในแถบฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และญี่ปุ่น อีกด้วย