จุดเริ่มต้นที่รายการโลก 360 องศา ให้ความสนใจกับระบบการศึกษาของแต่ละประเทศเกิดจากการเดินทางไปทั่วโลก แล้วพบว่าประเทศที่มีคนคุณภาพและมีปัญหาสังคมน้อยมากนั้น ล้วนมีจุดเริ่มต้นมาจากการศึกษาที่มีคุณภาพ นอกจากนั้นประวัติศาสตร์การพัฒนาของหลายประเทศ ก็เริ่มต้นจากการทำให้คนมีการศึกษาที่ดีขึ้น มีการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับยุคสมัยที่เปลี่ยนแปลง และส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต

แต่ถ้าจะถามว่า ประเทศไหนคือประเทศที่ได้ขึ้นชื่อว่ามีระบบการศึกษาที่ดีที่สุด คำตอบส่วนมากก็มาตกอยู่ที่ประเทศฟินแลนด์ ซึ่งเมื่อสืบค้นข้อมูลลึกลงไปกลับพบว่า เด็กนักเรียนเขาเรียนกันแบบสบายๆ แต่กลับได้ผลเป็นที่ยอมรับไปทั่วโลก การเดินทางเพื่อค้นหาคำตอบว่าเขาทำได้อย่างไรนั้น ทีมงานโลก 360 องศา ได้เดินทางไปพูดคุยกับผู้คนที่นั่น ไปดูบรรยากาศการเรียน การสอน ตั้งแต่วัยเด็กเล็กไปจนถึงระดับมหาวิทยาลัย สิ่งที่ได้เรียนรู้เรื่องแรก ก็คือเรื่องของ TRUST หรือการสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจกัน เพราะถึงแม้ว่าหลายประเทศจะตระหนัก และเข้าใจความสำคัญของการเตรียมความพร้อมให้เด็กก่อนวัยเรียน แต่วิธีการส่งเสริม และพัฒนาเด็กนั้นต้องยอมรับเลยว่า ที่ฟินแลนด์เขาทำได้ดีจริงๆ

นอกจากนั้น สิ่งที่เราเห็นชัดๆ เลยก็คือ รัฐบาลเขาสนับสนุนให้คุณแม่หยุดงานมาเลี้ยงเด็กเอง โดยรัฐจะมีสวัสดิการให้เป็นอย่างดี ส่วนอีกเรื่องก็คือ เขาไม่เร่งอัดวิชาการใดๆ ให้เด็กๆ แต่จะเน้นให้เด็กเรียนรู้ธรรมชาติและการใช้ชีวิตเป็นหลัก ซึ่งเข้าใจได้เลยว่าหัวใจสำคัญที่ทำให้การศึกษาของประเทศนี้ได้ประสิทธิผลที่ดีมาจากครูผู้สอนที่มีประสิทธิภาพนั่นเอง  เพราะครูเป็นตัวแปรสำคัญต่อผลลัพธ์ของกระบวนการเรียนการสอน จึงทำให้อาชีพครูที่ฟินแลนด์ เป็นอาชีพที่ทรงเกียรติได้รับค่าตอบแทนดีมาก ดังนั้น การคัดเลือกคนที่จะมาเป็นครูในฟินแลนด์จึงเป็นเรื่องที่สำคัญมาก และส่งผลให้รัฐสามารถควบคุมคุณภาพให้ทุกโรงเรียนดีเท่ากันหมด ทำให้ลดปัญหาเรื่องเด็กไม่ต้องไปแข่งขันกันเข้าโรงเรียนชื่อดัง

หลังจากเรื่องราวระบบการศึกษาของฟินแลนด์ได้เผยแพร่ไป ก็มีสื่อมวลชนอีกหลายสำนักเดินทางไปนำเสนอเรื่องนี้ รวมทั้งมีอีกหลายหน่วยงานความพยายามที่จะนำความสำเร็จของฟินแลนด์มาประยุกต์ใช้ แต่ก็ยังคงต้องเผชิญความท้าทายอีกหลายเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องค่านิยมในสังคม เรื่องการจัดสรรงบประมาณ ที่มีคุณภาพ และเรื่องการพัฒนาคุณภาพผู้สอน แต่เราก็ยังหวังว่าหลายๆ เรื่องจะได้รับการปรับเปลี่ยน และแก้ไขสักวันหนึ่ง

ถึงแม้ว่าฟินแลนด์จะขึ้นชื่อเรื่องคุณภาพการศึกษา แต่ก็ไม่ได้เป็นประเทศยอดนิยมที่คนอยากไปเรียน สาเหตุหลักๆ ก็คือ เรื่องภาษา สภาพอากาศ และค่าครองชีพ ดังนั้นเวลาคนส่วนใหญ่คิดจะไปเรียนต่อต่างประเทศ ก็มักจะนึกถึงประเทศปลายทางยอดนิยมเสียมากกว่า ไม่ว่าจะเป็นออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ หรืออังกฤษ ซึ่งทีมงานโลก 360 องศา ของเรา ก็ได้มีโอกาสไปดูระบบการศึกษาของอังกฤษมาด้วยเช่นกัน หน่วยงานภาครัฐของอังกฤษค่อนข้างเอาจริงเอาจังในการส่งเสริมและทำประชาสัมพันธ์ด้านการศึกษา เพราะนอกจากการศึกษาจะสร้างรายได้ให้กับประเทศแล้ว ยังเป็นอีกช่องทางในการส่งต่อวัฒนธรรมอังกฤษให้กระจายไปทั่วโลกอีกด้วย แต่นั่นคงไม่ใช่ปัจจัยหลักที่ทำให้หลายคนตัดสินใจไปเรียนที่นั่น แต่เหตุผลสำคัญที่สุดก็คือเรื่องคุณภาพการศึกษาของเขา

ก่อนที่เราจะเดินทางไปถ่ายทำเรื่องการศึกษาของอังกฤษ เราก็ได้ยินว่าระบบการเรียนการสอนเขามีคุณภาพ หลักสูตรเขามีความทันสมัย และวุฒิการศึกษาจากที่นั่นได้รับการยอมรับจากทั่วโลกอยู่แล้ว แต่พอเราได้ไปเห็นจริงๆ เราก็ค้นพบความน่าสนใจ อีกข้อหนึ่งคือเรื่องของหลักสูตร เพราะแต่ละสาขาวิชาที่เขาเปิดสอนนั้น ต้องบอกว่ารับกับกระแสโลกอย่างมาก การเรียนการสอนจะเน้นการลงมือภาคปฏิบัติจริงที่สอดคล้องกับแนวคิดสมัยใหม่ เช่น การทำเกษตรอย่างยั่งยืน โดยเน้นการนำเทคโนโลยีและการจัดการสมัยใหม่เข้ามาช่วย และมีงานวิจัยด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่ไม่เป็นสองรองใคร ด้วยเหตุนี้เองก็ไม่แปลกใจเลยว่าทำไมใครๆ ถึงอยากไปเรียนต่อที่ประเทศนี้

จากอังกฤษ เราเดินทางต่อไปถึงสกอตแลนด์ เพราะนอกจากจะเป็นประเทศที่มีบรรยากาศดี มีภูมิประเทศที่สวยงามแล้ว เขายังมีสถาบันการศึกษาที่ขึ้นชื่อ โดยจุดเด่นของเขาก็คือความร่วมมือกับบริษัทเอกชน ทำให้ผู้เรียนได้มีโอกาสรู้จากผู้มีประสบการณ์ตรง และยังมีโอกาสได้ฝึกทำงานจริงๆ อีกด้วย เพราะมีน้ำมันและก๊าซธรรมชาติมาก ดังนั้น จึงมีชื่อเสียงด้านเทคโนโลยีด้านการผลิตน้ำมันและก๊าซ รวมถึงสาขาวิชาอื่นๆ ที่เกี่ยวกับพลังงาน ทำให้เห็นได้ว่า พอมีคนเก่งๆ ช่วยคิดช่วยพัฒนาอะไรใหม่ๆ นั้น ทำให้ประเทศชาติเจริญได้ขนาดไหน และการจะสร้างให้คนเก่งได้ ก็ต้องมาจากการศึกษาที่มีคุณภาพเช่นกัน

อีกประเทศหนึ่งที่ต้องบอกว่ามีระบบการศึกษาที่น่าสนใจมาก และเราก็อาจเคยได้ยินข่าวมาว่าประเทศไทยเอง ก็มีความพยายามจะนำเอาแนวคิดและวิธีการส่งเสริมอาชีวศึกษาของประเทศนี้มาใช้ ประเทศนั้นก็คือเยอรมนี เป็นประเทศที่ได้ขึ้นชื่อว่า มีคนคุณภาพ ที่ทำงานเก่ง ทำงานเป็น ซึ่งเป็นผลิตผลจากระบบการศึกษาสายอาชีวะที่มีคุณภาพ ระบบการศึกษาของที่นี่ เขาจะเป็นแบบ “Work based learning” คือ การเรียนรู้ภาคทฤษฎีและลงมือปฏิบัติจริง ควบคู่กันไปทำให้มั่นใจได้ว่า ผู้เรียนมีความสามารถทำงานได้จริง ใครที่ชอบเรียนสายสามัญ ก็เรียนไป เพื่อเข้าสู่มหาวิทยาลัย แต่ถ้าใครไม่ชอบวิชาการ ก็มีสายอาชีวะเป็นทางเลือก ซึ่งคนที่เรียนสายอาชีวะในประเทศนี้ มักจะได้งานทำเกือบทุกคน และได้รับผลตอบแทนในอัตราที่ดีด้วย

หัวใจสำคัญของระบบการศึกษาประเทศเยอรมนีอีกประการ คือ ความร่วมมืออย่างจริงจังระหว่างสถาบันการศึกษา และภาคอุตสาหกรรม เพราะถ้าจะผลิตบุคลากรเข้าสู่ตลาดแรงงาน สิ่งจำเป็นที่สุดคือต้องผลิตคนที่มีขีดความสามารถและทักษะที่สอดคล้องกับความต้องการจริงของตลาดแรงงาน ณ เวลานั้นๆ ระบบการศึกษาแบบ Dual System ของเยอรมนีนี่แหละ ที่ทำให้คนเขามีคุณภาพ ทำงานได้จริง และทำให้เยอรมนีเป็นประเทศที่มีอัตราการว่างงานต่ำมาก ซึ่งน่าจะต่ำสุดในยุโรปเลยก็ว่าได้

ระบบการศึกษาของประเทศต่างๆ ที่ทีมงานโลก 360 องศา ได้ยกตัวอย่างมา ชี้ให้เห็นว่า การศึกษาที่ว่าดีของแต่ละประเทศนั้น ไม่จำเป็นต้องเหมือนกันก็ได้ อาจแตกต่างกันไป เพราะแต่ละประเทศก็จะมีบริบท และองค์ประกอบที่ไม่เหมือนกัน แต่อย่างไรก็ตามสิ่งที่เหมือนกันคือ ทุกประเทศต่างก็มีเป้าหมายเดียวกัน นั่นก็คือการสร้างคนที่มีคุณภาพ เพื่อเป็นรากฐานเป็นต้นทุนหลักในการพัฒนาชาติต่อไป

คุณผู้อ่านสามารถติดตามชมเรื่องราวของอนาคตของโลก อนาคตของชาติ สร้างรากฐานจากการศึกษา ได้เพิ่มเติมทางไทยรัฐทีวีช่อง 32 วันอาทิตย์นี้ เวลา 08.00-08.30 น.