ศาสตร์เกษตรดินปุ๋ย : ขอบคุณแหล่งข้อมูล : หนังสือเทคโนโลยีชาวบ้าน

http://info.matichon.co.th/techno/techno.php?srctag=05083150159&srcday=2016-01-15&search=no

เกร็ดประมง

ช. อรรถโกวิท

ปลาเวียน

เมื่อประมาณเกือบสามสิบปีมาแล้วเห็นจะได้ ผมมีโอกาสกลับไปควบคุมงานก่อสร้างอาคารเรียนหลังหนึ่ง ของโรงเรียนสตรีประจำจังหวัดเพชรบุรี ก็เท่ากับว่า ผมมีโอกาสกลับไปอาศัยอยู่กับครอบครัวของผมอีกครั้งหนึ่ง เมื่อคุณพ่อโยกย้ายไปรับราชการทหารที่จังหวัดทหารบกเพชรบุรี

ทุกวันเสาร์ อาทิตย์ ครูหมึก ซึ่งชอบตกปลาน้ำจืดพอๆ กับผม จนถูกคอกันอย่างเป็นปี่เป็นขลุ่ย แกจะพาผมนั่งซ้อนท้ายรถซูซูกิคันเก่าคร่ำคร่า แต่กำลังวิ่งไม่มีตก พอผมนั่งซ้อนท้ายไปตกปลาในแม่น้ำเพชรบุรีแถวๆ บ้านสองพี่น้อง อำเภอท่ายาง

ครูหมึก บอกผมว่า แม่น้ำสายนี้ ยอดเกิดจากหุบเขาเยกเยกอง ในทิวเขาตะนาวศรี เป็นเขาปันแดน ไทย-พม่า กับทิวเขาพะเนินทุ่ง ไหลขึ้นไปทางเหนือผ่านแก่งกระจาน บ้านลาด เพชรบุรี บ้านแหลม บางจาก ไปออกอ่าวไทยที่บางตะบูน

บริเวณใกล้ๆ กับที่ผมกับครูหมึกกำลังนั่งตกปลาริมฝั่งแม่น้ำเพชรบุรีอยู่อย่างเงียบๆ อีกฝั่งหนึ่ง พี่ดำ ประมงน้ำจืดมือดีแถวหน้าคนหนึ่งของเมืองเพชร ก็กำลังเหวี่ยงแหลากปลาขึ้นมาเป็นพรวน ส่วนครูหมึกก็ตวัดสายเบ็ดขึ้นมาแทบมือไม่ว่าง ผิดกับผม นานๆ ครั้งปลาจะมาตอดกินเหยื่อ

ทั้งๆ ที่นั่งอยู่ในบริเวณใกล้ๆ กัน จนตะวันค่อยๆ ลับเหลี่ยมเขาตะนาวศรีลงไปจนเย็นย่ำ ผม ครูหมึก พี่ดำ ก็มานั่งล้อมวงจิบกระแช่คุยกัน แก้ความเมื่อยล้าตลอดวัน พอผมลุกออกไปเดินดูปลาในถังไม้ของพี่ดำ ผมก็เห็นปลาสามสี่ตัว ซึ่งผมไม่เคยพบพวกมันมาก่อน เมื่อผมจับมันดูก็เห็นลำตัวมันยาวเกือบศอก รูปร่างคล้ายปลาตะเพียนขาว แต่ตัวโตสะดุดตากว่า ลำตัวมีสีฟ้าอมเขียวจางๆ บริเวณส่วนกลางหลังมีสีเขียวเข้ม แต่ละเกล็ดจะโตและมีสีน้ำเงินเล็กๆ เรียงกันเป็นวง ดูคล้ายกับร่างแหอยู่ทั่วตัว ตรงครีบจะมีสีน้ำเงินเข้ม หัวมีขนาดค่อนข้างเล็กเมื่อเทียบกับลำตัว ตรงจงอยปากและมุมปาก มีหนวดยาว 4 เส้น ริมฝีปากหนา นัยน์ตาค่อนข้างเล็ก

เมื่อพี่ดำเห็นผมสนใจปลาพวกนี้ จึงบอกว่าปลานี้คือ ปลาเวียน ปัจจุบัน ในแม่น้ำเพชรฯ แถวๆ ตัวเมืองไม่ปรากฏตัวให้พบเห็น และจับได้อีกแล้ว เพราะในแม่น้ำมีแต่สิ่งปฏิกูลที่คนมักง่ายชอบทิ้งขว้างลงแม่น้ำ ซึ่งเคยเป็นถิ่นที่อยู่อาศัย่ของปลาเวียน จนกลายเป็นแหล่งน้ำเสีย ปลาเวียนจึงทนอยู่ไม่ได้เป็นเรื่องที่น่าเศร้าเสียดายมาก

ก่อนจะลาจากกันกลับบ้าน ผมได้ขอซื้อปลาเวียนจากพี่ดำมาตัวหนึ่ง ตั้งใจว่าจะเอากลับไปไว้ศึกษาเป็นตัวอย่าง

สิบปีผ่านไป ผมมีโอกาสขึ้นเหนือไปควบคุมงานก่อสร้างสะพานลำเลียงแร่ จากแหล่งขุดเขาโรงงานไฟฟ้าในเหมืองแม่เมาะ จังหวัดลำปาง ผมได้มีโอกาสเจอกับพี่เอก รุ่นพี่จากมงฟอร์ต เชียงใหม่ ซึ่งแกมาดำรงตำแหน่งนายช่างใหญ่ตรวจรับงานของผม ทุกๆ เย็นหลังเลิกงาน เราจะมานั่งสังสรรค์กันเป็นประจำที่ร้านอาหารพี่พจน์ ซึ่งตั้งร้านอยู่ริมถนนพหลโยธิน สายลำปาง-เชียงราย

ยามแดดร่มลมตกวันนี้ ผมได้นั่งล้อมวงกับพี่เอกอีกครั้งหนึ่งง มื้อนี้มีกับแกล้มพิเศษ ซึ่งไม่รู้ว่ากี่ปีจะมีสักครั้ง คือ ต้มยำปลาเวียน ผมสะดุดใจชื่อปลานี้ จึงขอเดินเข้าไปดูถึงก้นครัว พี่พจน์ก็ไม่ขัดข้อง เพียงแว่บเดียวที่ผมเห็นตัวปลาก็นึกถึงปลาเวียนแห่งแม่น้ำเพชรฯ พอดีพี่พจน์เล่าว่า ปลานี้ลุงเป็งจับได้จากอ่างเก็บน้ำแม่วัง ซึ่งเกิดจากเทือกเขาทางตอนเหนือสุดของทุ่งฮั้ว อำเภอวังเหนือ จังหวัดลำปาง ไหลลงไปทางใต้ผ่านแจ้ห่ม เกาะคา สบปราบ เถิน แม่พริก ไปรวมกับแม่น้ำปิงที่บ้านตาก จังหวัดตาก

ปกติปลาเวียนชอบอาศัยอยู่บริเวณต้นน้ำ แต่ในฤดูฝนจะอพยพย้ายถิ่นลงมาทางปากน้ำ ซึ่งชาวบ้านเรียกว่า “ปลาเหลิงน้ำ” และจะวนเวียนอยู่ในบริเวณใกล้ปากแม่น้ำนานประมาณเดือนสองเดือน ก่อนจะหวนกลับไปยังต้นน้ำและจะหาสถานที่เหมาะสม เพื่อผสมพันธุ์วางไข่ในช่วงเดือนแปด เดือนเก้า

เป็นอันว่าเกือบสามสิบปี ที่ผมได้มีโอกาสเดินทางกว่าพันกิโลเมตร มาลองลิ้มชิมรสอันแสนเอร็ดอร่อยของปลาเวียน ที่จังหวัดลำปางเป็นครั้งที่ 2 แล้วอีกกี่เดือน กี่ปี ผมจะมีโอกาสพบปลาเวียนที่ไหนอีก