15มิ.ย.2559 ผู้สื่อข่าวรายงานว่า เว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษาได้เผยแพร่คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ฉบับที่ที่ 28/2559 เรื่อง ให้จัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน 15ปี โดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย

โดยระบุว่า  “ตามที่กฎหมายว่าด้วยการศึกษาแห่งชาติกำหนดให้รัฐต้องจัดให้บุคคลได้รับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ไม่น้อยกว่า 12ปี โดยไม่เก็บค่าใช้จ่ายนั้น รัฐบาลที่ผ่านมามีนโยบายจัดการศึกษาดังกล่าวโดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย เป็นเวลา 15 ปี ตามมติคณะรัฐมนตรี วันที่ 13มกราคม 2552 โดยขออนุมัติตั้งงบประมาณเป็นรายปีและขยายขอบเขตการดำเนินการตามนโยบายของรัฐบาลแต่ละคณะมาเป็นลำดับ หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติพิจารณาแล้วเห็นว่าโดยที่เรื่องนี้สอดคล้องกับนโยบายด้านการศึกษาของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ และนโยบายปฏิรูปการศึกษาของรัฐบาล ทั้งสามารถลดความเหลื่อมล้ำ สร้างโอกาสทางการศึกษาและความเป็นธรรมในสังคม แก้ปัญหาความยากจน ตลอดจนส่งเสริมการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และสอดคล้องกับความต้องการของประชาชน จึงสมควรยืนยันแนวทางดังกล่าวและพัฒนาต่อไปด้วยการยกระดับจากการเป็นโครงการตามนโยบายของแต่ละรัฐบาลให้เป็นหน้าที่ของรัฐและมาตรการตามกฎหมาย เพื่อเป็นหลักประกันความยั่งยืนมั่นคง และเพื่อให้สามารถจัดงบประมาณสนับสนุนได้อย่างต่อเนื่อง”

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา 44 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว)พุทธศักราช ๒๕๕๗ หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติโดยความเห็นชอบของคณะรักษาความสงบแห่งชาติจึงมีคำสั่ง ดังต่อไปนี้
ข้อ 1 ในคำสั่งนี้ “ค่าใช้จ่ายในการจัดการศึกษา” หมายความว่า งบประมาณที่รัฐจัดสรรให้แก่หรือผ่านทางสถานศึกษา หรือผู้จัดการศึกษาเพื่อเป็นค่าใช้จ่ายในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน 15 ปี

“การศึกษาขั้นพื้นฐาน 15 ปี” หมายความว่า การศึกษาตั้งแต่ระดับก่อนประถมศึกษา (อนุบาล) (ถ้ามี) ระดับประถมศึกษา จนถึงมัธยมศึกษาปีที่ 6 หรือระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช. 3) หรือเทียบเท่า และให้หมายความรวมถึงการศึกษาพิเศษและการศึกษาสงเคราะห์ด้วย  “การศึกษาพิเศษ” หมายความว่า การจัดการศึกษาให้แก่บุคคลซึ่งมีความผิดปกติอย่างหนึ่งอย่างใด ซึ่งจำเป็นต้องจัดการศึกษาให้เป็นรูปแบบโดยเฉพาะ และอาศัยเทคนิคต่าง ๆ ในการสอนตามลักษณะความต้องการและความจำเป็นของแต่ละบุคคล“การศึกษาสงเคราะห์” หมายความว่า การจัดการศึกษาให้แก่เด็กที่ตกอยู่ในภาวะยากลำบากหรืออยู่ในสถานภาพที่ด้อยกว่าเด็กทั่วไป หรือที่มีลักษณะเป็นการกุศล เพื่อให้มีชีวิตและความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น
มีพัฒนาการที่ถูกต้องและเหมาะสมกับวัย

ข้อ 2 ให้ส่วนราชการที่เกี่ยวข้องตามที่คณะรัฐมนตรีกำหนดเตรียมการเพื่อจัดให้เด็กเล็กก่อนวัยเรียนได้รับการดูแล และพัฒนาทางร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์ สังคม และสติปัญญาโดยส่งเสริมและสนับสนุนให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและภาคเอกชนเข้ามีส่วนร่วมในการดำเนินการด้วย

ข้อ 3 ให้ส่วนราชการที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานดำเนินการจัดการศึกษา ขั้นพื้นฐาน 15 ปี ให้มีมาตรฐานและคุณภาพ โดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการโดยความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรีกำหนดอัตรา ค่าใช้จ่ายในการจัดการศึกษาสำหรับการศึกษาขั้นพื้นฐาน  15 ปี เพื่อเสนอตามกระบวนการจัดทำงบประมาณรายจ่ายประจำปี
ค่าใช้จ่ายตามวรรคสอง ได้แก่
(1) ค่าจัดการเรียนการสอน
(2) ค่าหนังสือเรียน
(3) ค่าอุปกรณ์การเรียน
(4) ค่าเครื่องแบบนักเรียน
(5) ค่ากิจกรรมพัฒนาคุณภาพผู้เรียน
(6) ค่าใช้จ่ายอื่นตามที่คณะรัฐมนตรีเห็นชอบ

ข้อ 4 ให้กระทรวงศึกษาธิการจัดทำหรือปรับปรุงกฎหมายที่เกี่ยวข้องเพื่อนำมาใช้แทน และขยายผลต่อจากคำสั่งนี้แล้วเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาภายในหกเดือนนับแต่วันที่คำสั่งนี้ใช้บังคับ

ข้อ 5 ในกรณีมีปัญหาเกี่ยวกับการปฏิบัติตามคำสั่งนี้ ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการมีอำนาจวินิจฉัยชี้ขาด

ข้อ 6 ให้อัตราค่าใช้จ่ายในการจัดการศึกษาตั้งแต่ระดับอนุบาลจนจบการศึกษาขั้นพื้นฐาน ที่มีผลใช้อยู่ในวันก่อนวันที่

คำสั่งนี้ใช้บังคับ ยังคงมีผลใช้บังคับต่อไปจนกว่าจะมีการกำหนดอัตรา

ค่าใช้จ่ายสำหรับการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน 15ปี ตามข้อ3

ข้อ 7คำสั่งนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป

สั่ง ณ วันที่ 15  มิถุนายน พุทธศักราช 2559  ลงชื่อ พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ

นายวิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี ชี้แจงว่า  ในร่างรัฐธรรมนูญกำหนดให้เรียนฟรี ตามการศึกษาภาคบังคับ12ปี ทำเกินจากนั้นได้ การพิจารณาเรื่องดังกล่าวเมื่อวันที่14มิ.ย. ตัวแทนกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) ก็ได้ชี้แจงว่าไม่ขัดกับร่างรัฐธรรมนูญ เพราะกฎหมายการศึกษาภาคบังคับคือประถมศึกษา6ปี มัธยมต้น3ปี รวมเป็น9ปี ส่วนกฎหมายการศึกษาแห่งชาติ ที่ใช้กันอยู่ กำหนดไว้12ปีรวมไปถึงมัธยมปลาย3ปีด้วย แต่รัฐบาลสมัยพรรคประชาธิปัตย์ ถึงเพื่อไทย มีนโยบายกำหนดให้เป็น15ปี เพิ่มจากภาคบังคับ9ปี คือช่วงอนุบาล3ปี และ มัธยมปลายอีก3ปี จะเห็นได้ว่าเรื่องนี้มีข้อถกเถียงมาโดยตลอด รวมถึงคำว่าเรียนฟรีนั้น ฟรีค่าอะไรบ้าง จากเดิมที่เป็นค่าเล่าเรียน ต่อมาก็มีค่าอย่างอื่นเพิ่มขึ้น เช่น ค่าเสื้อผ้า อุปกรณ์การเรียน ค่าอาหาร ทุกอย่างต้องวัดดวงที่นโยบายของแต่ละรัฐบาล ซึ่งคสช. มีความเป็นห่วงในส่วนนี้ และจากนโยบายของรัฐบาลก่อนหน้านี้เรียนฟรี15ปี เมื่อในร่างรัฐธรรมนูญที่ให้เรียนฟรี12ปี ก็มีการโวยวายกัน ซึ่งข้อเท็จจริงแล้วเรียนฟรี15ปี เป็นนโยบายรัฐบาล ไม่มีกฎหมายกำหนดไว้ แต่คสช.เห็นด้วยกับนโยบายดังกล่าว ในคำสั่งนี้จึงเป็นคำสั่งฉบับแรกที่อ้างถึงมติคณะรัฐมนตรีของรัฐบาลอื่นด้วย และเพื่อเป็นหลักประกันว่านโยบาย เรียนฟรี15ปีจะมีการใช้ต่อไป ไม่ว่าร่างรัฐธรรมนูญจะผ่านหรือไม่ จึงทำเป็นคำสั่งออกมา แต่รู้ว่าคำสั่งไม่ยั่งยืนจึงสั่งไว้ด้วยว่าให้จัดทำ พ.ร.บ.เกี่ยวกับเรื่องนี้เสนอเข้า ครม.ใน6เดือน โดยจะมีรายละเอียดทั้งหมดว่าได้ค่าอะไรบ้าง

เมื่อถามว่า มีการตั้งข้อสังเกตว่า การออกคำสั่งดังกล่าวเป็นเพราะร่างรัฐธรรมนูญมีปัญหาในส่วนนี้ นายวิษณุ กล่าวว่า ร่างรัฐธรรมนูญ และกฎหมายการศึกษาแห่งชาติ มีปัญหาในเรื่องนี้เพราะไม่ได้บอกรายละเอียดอะไรไว้ แล้วรัฐบาล ประชาชนก็สับสนว่าจะได้สิทธิต่างๆหรือไม่ กลายเป็นต้องเลือกพรรคการเมืองนั้นๆ

เมื่อถามอีกว่าหากร่างรัฐธรรมนูญผ่านแล้วมี พ.ร.บ.ฉบับนี้ ต่อไปต้องยึดอะไร นายวิษณุ กล่าวว่า พ.ร.บ.นี้ไม่ขัดกับรัฐธรรมนูญ รัฐบาลจึงมีหน้าที่ปฏิบัติตามรัฐธรรมนูญและ พ.ร.บ. อะไรที่ดีกว่ารัฐธรรมนูญไม่มีอะไรผิด อย่างน้อย12ปีที่รัฐธรรมนูญต้องการประชาชนก็ได้แล้ว นี้ยังแถมอีก3ปี แทนที่จะแถมจากนโยบายรัฐบาลแต่เป็นการแถมโดยกฎหมาย

พล.อ.ดาว์พงษ์ รัตนสุวรรณ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) กล่าวว่า คำสั่งตามมาตรา44 ถือเป็นกฎหมายพิเศษ และมีผลบังคับใช้ทันทีโดยในส่วนของ ศธ.จากนี้จะต้องเร่งดำเนินการปรับแก้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง อาทิ พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ ให้สอดคล้องกับคำสั่งเรียนฟรี 15 ปีที่กำหนดให้ต้องแล้วเสร็จภายใน 6 เดือน ทั้งนี้ เพื่อให้การดำเนินการสนับสนุนการจัดการศึกษาฟรี 15 ปีมีผลต่อเนื่องในรัฐบาลต่อไป และคำสั่งดังกล่าวไม่ขัดกับร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ..(ฉบับลงประชามติ) เพราะก่อนหน้าที่จะเสนอให้หัวหน้า คสช.ลงนาม ได้เชิญผู้เกี่ยวข้องจากหน่วยงานต่าง ๆ โดยเฉพาะ คณะกรรมการธิการ (กมธ.)ยกร่างรัฐธรรมนูญ มาร่วมหารือและปรับแก้รายละเอียดให้มีความครอบคลุม

อย่างไรก็ตาม นโยบายจัดการศึกษาดังกล่าวโดยไม่เก็บค่าใช้จ่ายเป็นเวลา 15 ปีนั้น เป็นมติ ครม. ซึ่งออกมาตั้งแต่ปีพ.ศ. 2552 และไม่มีการออกมาเป็นกฎหมายรองรับ เป็นเพียงนโยบายที่ดำเนินการต่อเนื่องปีต่อปี เพราะฉะนั้น การที่ออกเป็นกฎหมายครั้งนี้ ก็เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับประชาชนที่มีความกังวลได้ว่า จากนี้ทุกรัฐบาลจะสนับสนุนค่าใช้เรียนฟรีอย่างต่อเนื่อง

ผู้สื่อข่าวถามว่า ที่ผ่านมาการอุดหนุนเรียนฟรี 15 ปีก็ไม่ฟรีจริง เพราะผู้ปกครองก็ยังต้องเสียค่าใช้จ่ายบำรุงการศึกษาเพิ่มเติม พล.อ.ดาว์พงษ์ กล่าวว่า ในประเด็นนี้ก็ได้รับเสียงสะท้อนมา ดังนั้นได้สั่งการให้สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) ไปรวบรวมรายละเอียดเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายในการจัดการเรียนการสอน ทั้งในส่วนที่ผู้ปกครองต้องจ่ายเอง อาทิ ค่าเล่าเรียนหลักสูตรพิเศษ ที่นอกเหนือจากหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน ค่าจ้างครูต่างประเทศ ฯลฯ และส่วนที่อยู่ในรายการเรียนฟรี 15 ปีที่อุดหนุนให้ 5 รายการ เพื่อจะมาดูว่า รายการไหนบางที่ผู้ปกครองอาจไม่จำเป็นต้องจ่าย อาทิ ค่าทัศนศึกษา เพราะถือว่า อยู่ในงบปริหารจัดการของโรงเรียน เป็นต้น

“ได้ขอให้ สพฐ.ไปรวบรวมรายละเอียดต่าง ๆ มาเสนอโดยเร็ว เพื่อจะมาศึกษา แต่ยังบอกไม่ได้เวลานี้จะไปแก้ไขอะไร อย่างไรบ้าง แต่ถ้าดูในคำสั่ง คสช. จะเห็นได้ว่า ศธ.ได้เพิ่มรายการเรียนฟรีจากเดิมมี 5 รายการเป็น 6 รายการ คือเพิ่มค่าใช้จ่ายอื่นตามที่ครม.เห็นชอบ หมายความว่า หากต่อไป รัฐบาลเห็นว่าค่าใช้จ่ายใดที่มีความจำเป็นก็สามารถเพิ่มเติมเข้าไปได้ตรงนี้ก็เป็นการเปิดช่องเพื่อดูแลนักเรียนและลดภาระผู้ปกครองทางหนึ่ง”พล.อ.ดาว์พงษ์กล่าว