“ครูบาอาจารย์ที่ท่านประทานความรู้มาให้ อบรมจิตใจให้รู้ผิดชอบชั่วดี ก่อนจะนอนสวดมนต์อ้อนวอนทุกที ขอกุศลบุญบารมีส่งเสริมครูนี้ให้ร่มเย็น”

บทเพลง “พระคุณที่สาม” 1 ในผลงานการประพันธ์ของ สุเทพ โชคสกุล ครูและนักการศึกษาผู้บุกเบิกวิธีการ “สอนด้วยเพลง” ในช่วงทศวรรษที่ 2490’s ถึงทศวรรษที่ 2510’s ซึ่งถือเป็น “นวัตกรรม” ครั้งสำคัญของแวดวงการศึกษาไทย เพราะการใช้บทเพลงในการเรียนการสอนเป็น “เรื่องใหม่” ของสังคมไทยยุคนั้น ด้วยความที่เคยมีอาชีพเป็นนักดนตรีมาก่อน ครูสุเทพ ได้แต่งเพลงสำหรับประกอบบทเรียนวิชาต่างๆ ไว้เป็นจำนวนมาก และหลายบทเพลงยังคงเป็น “อมตะ” มาจนถึงปัจจุบันแม้ ครูสุเทพ จะจากโลกนี้ไปตั้งแต่ปี 2530 แล้วก็ตาม

สุเทพ โชคสกุล (2470 – 2530) ครูและนักแต่งเพลงประกอบการสอน

คำว่า “ครูบาอาจารย์” สำหรับคนไทยแล้วเปรียบได้กับ “พ่อแม่คนที่ 2” เนื่องด้วยไม่ได้มีหน้าที่เพียงสอนหนังสือ – ถ่ายทอดความรู้ทางวิชาการเท่านั้น แต่ยังต้องดูแลลูกศิษย์ลูกหาราวกับตนนั้นเป็น “ผู้ปกครอง” อีกคนหนึ่ง แทนพ่อแม่จริงๆ ที่อาจจะไม่มีเวลาดูแลลูกเพราะต้องออกไปทำงานหารายได้ ซึ่งประเทศไทยได้กำหนดให้ “วันที่ 16 มกราคม ของทุกปี เป็นวันครู” มาตั้งแต่ปี 2499 โดยยึดเอาตามวันที่ 16 ม.ค. 2488 อันเป็นวันที่ พ.ร.บ.ครู พ.ศ.2488 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา

ขณะที่ในทางสากล องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) กำหนดให้ “วันที่ 5 ตุลาคม ของทุกปี เป็นวันครูสากล (World Teacher Day)” สืบเนื่องจากในวันที่ 5 ต.ค. 2509 UNESCO ได้ร่วมกับ องค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) นำเสนอ “หลักการว่าด้วยสถานะของผู้ประกอบอาชีพครู” (1966 UNESCO/ILO Recommendation concerning the Status of Teachers) ณ กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส (Paris , France) โดยมีเนื้อหาเกี่ยวกับ “สิทธิ – หน้าที่” เพื่อให้ครูมีคุณภาพชีวิตที่ดีและทำการสอนได้อย่างเป็นมืออาชีพ

จากนั้นอีก 28 ปีต่อมา ในปี 2537 UNESCO จึงได้รับรองให้มีวันครูสากลดังกล่าว และในปี 2540 UNESCO นำเสนอ “หลักการว่าด้วยสถานะของผู้ประกอบอาชีพครูในระดับอุดมศึกษา” (1997 UNESCO Recommendation concerning the Status of Higher-Education Teaching Personnel) เพิ่มขึ้นมาอีกฉบับหนึ่งเพื่อให้การจัดการศึกษาทุกระดับมีคุณภาพ เนื่องจากก่อนหน้านี้ ประเด็นเกี่ยวกับครูบาอาจารย์ที่สอนในมหาวิทยาลัย ไม่ค่อยถูกหยิบยกขึ้นมาอภิปรายมากเท่าที่ควร ทั้งที่เป็นการเรียนในระดับสูงซึ่งผู้สอนต้องมีความเชี่ยวชาญในเรื่องนั้นๆ อย่างแท้จริง

กิจกรรมสำคัญในวันครูสากล ในทุกๆ 2 ปี จะมีการมอบรางวัล “Hamdan Prize” ซึ่ง UNESCO ตั้งชื่อรางวัลนี้เป็นเกียรติแก่ Sheikh Hamdan Bin Rashid Al Maktoum รองผู้ว่าการนครดูไบ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (Dubai , UAE)  ผู้ให้ทุนสนับสนุนการมอบรางวัลนี้มาตั้งแต่เริ่มแรกในปี 2541 เพื่อเป็นแรงบันดาลใจให้เกิดการพัฒนาคุณภาพระบบการศึกษา ริเริ่มนวัตกรรมใหม่ๆ เพื่อสร้างความเป็นเลิศทั้งในทางวรรณกรรมและวิทยาศาสตร์

แรกเริ่มนั้นการมอบรางวัลจำกัดเฉพาะในนครดูไบ ก่อนขยายวงออกไปในทั่วทั้ง UAE และกลุ่มประเทศแถบตะวันออกกลางตามลำดับ ขณะเดียวกันเมื่อมีผู้ร่วมบริจาคทุนสนับสนุน UNESCO มากขึ้นเรื่อยๆ ทำให้ UNESCO เข้าไปสนับสนุนรางวัล Hamdan Prize ให้เป็นรางวัลระดับโลก ตั้งแต่ปี 2551 เป็นต้นมา โดยการมอบรางวัลครั้งล่าสุดในปี 2559 มอบให้กับ 1.มหาวิทยาลัยมาลายา ประเทศมาเลเซีย (The University of Malaya , Malaysia) และ 2.โครงการพัฒนาคุณภาพโรงเรียนประถมในชนบท ประเทศกัมพูชา (See Beyond Borders , Cambodia)

สำหรับวันครูสากลประจำปี 2560 UNESCO กำหนดคำขวัญไว้ว่า “สอนอย่างเสรี ครูมีศักยภาพ” (Teaching in Freedom , Empowering Teachers) เพื่อให้สอดคล้องกับ เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) อันเป็นกรอบการพัฒนาที่ องค์การสหประชาชาติ (UN) ส่งเสริมให้รัฐชาติต่างๆ นำไปพัฒนาประเทศของตน ระหว่างตั้งแต่ปี 2558 – 2573 แบ่งเป็น 17 เป้าหมายย่อย ซึ่งเรื่องของการศึกษานั้นอยู่ใน “เป้าหมายที่ 4” (Quality Education)  ซึ่งตัวชี้วัดคือ

ทุกคนไม่ว่าจะอายุ เพศ หรือฐานะใด ต้องมีสิทธิเสรีภาพในการเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพอย่างเท่าเทียมกัน!!!

หมายเหตุ : ที่มาของข้อมูล

https://www.gotoknow.org/posts/631825 “ย้อนรอยอดีตศึกษานิเทศก์ เมื่อคราแรกเริ่ม… อาจารย์สุเทพ โชคสกุล : ผู้ริเริ่มการสอนหนังสือด้วยเพลงเป็นคนแรกของเมืองไทย”

http://en.unesco.org/themes/teachers/world-teachers-day “World Teachers’ Day – 5 October 2017”

http://en.unesco.org/events/world-teachers-day-0 “World Teachers’ Day”

http://en.unesco.org/teachers/hamdan-prize/about “About Hamdan Award”

http://en.unesco.org/teachers/Hamdan-prize “UNESCO Hamdan Prize”

http://en.unesco.org/teachers/hamdan-prize/2016 “Hamdan Prize 2016”

http://www.manpattanalibrary.com/newsdetail.php?id=48 “Sustainable Development Goals (SDGs) เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน”

http://osthailand.nic.go.th/files/image/sdgs/SDG_19_2_59.pdf “ตัวชี้วัดการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) Globel Indicators”