ในอดีตอาชีพของชาวสมุทรสงครามมี 2 อาชีพที่เป็นฐานรากของ “ชาวแม่กลอง” คือ อาชีพเกษตรกรรม และอาชีพประมง ซึ่งมีทั้งประมงทะเลและประมงพื้นบ้าน ส่วนอาชีพที่หลากหลายในปัจจุบัน เป็นอาชีพเสริมที่ต่อยอดมาจากอาชีพอันเป็นรากฐานเดิม ก็คือ การแปรรูปสินค้าเกษตรและประมง จนก่อตั้งกันเป็น อุตสาหกรรมขนาดกลางขนาดเล็ก หรืออุตสาหกรรมในครัวเรือน

อีกอาชีพหนึ่งที่ถือว่ากำลังมาแรง และเป็นรายได้หลักของจังหวัดสมุทรสงครามในปัจจุบันนี้ คือ อาชีพด้านการส่งเสริมการท่องเที่ยวทั้งทางตรงและทางอ้อม ซึ่งทางตรงก็คือ การทำธุรกิจการท่องเที่ยว โดยแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ การบริการธุรกิจที่พัก เช่น โรงแรม และบ้านพักในระบบรีสอร์ท หรือ “โฮมสเตย์”

ขณะที่ทางอ้อมได้แก่ การส่งเสริมการท่องเที่ยวด้านอื่นๆ เช่น เชิงวัฒนธรรม อาหารการกิน และการบริการ ซึ่งการท่องเที่ยว ในรูปแบบของอาหารการกินนี้ “แม่กลอง” ถือเป็นถิ่นที่มีศักยภาพมากทั้งในเรื่องอาหารทะเล อาหารพื้นบ้าน ขนมหวาน และผลไม้ ตลอดจนพืชผักต่างๆ ที่ต่างได้รับการยอมรับจากคนทั่วไปว่ามีรสชาดดีไม่เป็นสองรองใคร เพราะเมืองแม่กลอง เป็นเมืองสามน้ำ  คือ น้ำจืด น้ำเค็ม และน้ำกร่อย  คุณค่าของวัตถุดิบเหล่านี้ ส่งผลให้ผลิตภัณฑ์ต่างๆเป็นที่ยอมรับของทุกสังคม ของผู้บริโภค

“ปลาทูแม่กลอง” ก็เป็นส่วนหนึ่งในการส่งเสริมการท่องเที่ยวในเชิงด้านวัฒนธรรมอาหารพื้นบ้าน จังหวัดสมุทรสงคราม จัดงานเทศกาลกินปลาทูมาครบ 20 ครั้ง โดยมีหอการค้าจังหวัดสมุทรสงครามเป็นเจ้าภาพหลัก และมีภาคราชการภาคเอกชนที่เกี่ยวข้อง มาร่วมกันบูรณาการ  จัดงานเทศกาลกินปลาทู  ตั้งแต่ครั้งที่ 1  จนถึงครั้งที่ 20 ณ  ปัจจุบันนี้

และที่ถือเป็นประเพณีของการจัดงาน คือ การกำหนด “แนวคิด” หรือ “ตีม” การจัดงานแต่ละปี ซึ่งแน่นอนว่าจะต้องมีความหมายที่สืบเนื่องมาจาก “ปลาทู” และสถานการณ์ที่ตกเป็นที่สนใจของสังคมในช่วงนั้นๆ เช่น “กินปลาทูหน้างอคอหัก” “ปลาทูเต็มสาว” “ปลาทูกู้ชาติ” ขณะที่ในปี 2559 หอการค้าจังหวัดได้ใช้ชื้อตอนว่า  “พ่อบอกให้เรารักกัน”  เพื่อเทิดพระเกียรติและเพื่อถวายพระอาลัย  หรือไว้ทุกข์  ถวายเป็นพระราชกุศลถวายรัชกาลที่ 9

สำหรับในปี 2560 หอการค้าจังหวัดสมุทรสงคราม ได้เลือกเอาผลงานการประกวดว่า “ปลาทูนอกเข่ง” ซึ่งหอการค้ามาเสริมชื่อเพิ่มเติมเป็นงานเทศกาลกินปลาทูและของดีเมืองแม่กลอง ตอน“ปลาทูนอกเข่ง ถึงจะเก่ง แต่ไม่ลืมความเป็นไทย” ซึ่งผลงานส่งประกวดโดย เด็กหญิงอนุธิดา ดำรงค์พาณิชย์ นักเรียนชั้นประถมการศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนเทศบาล 1 วัดนางวัง อ.อัมพวา จ.สมุทรสงคราม

เด็กหญิงอนุธิดา ดำรงพาณิชย์  กล่าวว่า   ความคิดนี้ มาจากการเห็นปลาทูแม่กลองที่ขายในตลาดแม่กลอง และในตลาดทั่วไปว่า  มักจะอยู่ในเข่งเสมอ  จนกลายเป็นความเคยชินกับสายตา  เมื่อใดปลาทูไม่ได้อยู่ในเข่ง มันก็จะถูกนำมาทำเป็นอาหารชั้นเลิศ ถูกสร้างสรรค์ให้เป็นอะไรก็ได้อย่างหลากหลาย ทั้งหน้าตาของอาหารและรสชาติที่โอชชวนกิน เห็นแล้วทำให้นึกถึงสำนวนไทยที่กล่าวถึง“กบนอกกะลา” ที่มีความหมายว่า ถ้ามัวอยู่แต่ในกะลา ก็จะไม่เห็นโลกกว้าง  ไม่รับการพัฒนา หรือไม่เกิดการเปลี่ยนแปลงตนเอง    ไปในที่ที่ดีขึ้น ก็เลย ได้แรงบันดาลใจในการตั้งชื่อตอนว่า “ปลาทูนอกเข่ง” ความหมายคล้ายว่า ปลาทูเริ่มคิดนอกกรอบ  นอกกรอบในการพัฒนา ให้ดีขึ้นตามลำดับของความเป็นจริง

เด็กหญิงอนุธิดา กล่าวต่อไปอีกว่า  เมื่อปลาทูอยู่นอกเข่งมากๆ หมายถึงปลาทูเริ่มออกนอกกรอบ แสดงว่าปลาทูถูกนำไปดัดแปลงเป็นอาหารที่มีประโยชน์มากมายกับทุกคนที่ชื่นชอบกินปลาทูแม่กลอง และประกอบกับปัจจุบันเทคโนโลยีต่างๆ ได้เข้ามามีบทบาทต่อการดำเนินชีวิตของคนไทยทุกคน โซเซียลเน็ตเวิร์ด ได้ย่อโลกเข้ามาใกล้ชิดกันจนหลายคนอาจจะลืมคุณค่าของความเป็นไทย

ด้วยเหตุนี้  ทางหอการค้าจังหวัดสมุทรสงคราม  จึงได้เพิ่ม วลีต่อท้ายของชื่อตอนของงานเทศกาลกินปลาทูและของดีเมืองแม่กลองปี 2560 นี้ว่า “ปลาทูนอกเข่ง ถึงจะเก่ง แต่ก็ไม่ลืมความเป็นไทย” เพื่อย้ำให้คนไทยทุกคนว่า เพราะความเป็นไทยนี่แหละที่ทำให้ไทยมีความสุขจน ทุกวันนี้ได้”  ซึ่งสอดคล้องของนโยบายของรัฐบาลปัจจุบัน คือ มั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืน  สู่ คนไทย 4.0 และร่วมกัน บูรณาการในรูปแบบของทุกคน ทุกภาคีเรือข่าย มีส่วนร่วมในกรอบ  “ประชารัฐ”

นายมงคล เจริญสุขคณา ประธานหอการค้าสมุทรสงคราม กล่าวว่า.. ก็ต้องยอมรับว่า  ในปีนี้งานเทศกาลกินปลาทูและของดีเมืองแม่กลอง 2560 ตอน “ปลาทูนอกเข่ง ถึงจะเก่งก็ไม่ลืมความเป็นไทย” ค่อนข้างมีความยุ่งยากลำบาก มีปัญหามากมาย เช่น ปลาทูแม่กลองหายากมาก พอจะรวบรวมได้ใช้เวลานานพอสมควร  และราคาก็ขึ้นมาก  แต่หอการค้า  ต้องซื้อ ต้องทำ   มิเช่นนั้นจะตอบคำถามชาวโลกไม่ได้ว่า  เหตุใดจึงไม่จัดงานเทศกาลกินปลาทูและของดีเมืองแม่กลอง  จึงต้องจัดเห็นชัดๆเลยว่าปีนี้ มีแนวทางขาดทุนเอาได้  หากบริหารงานไม่ดีไม่เดิน

นางกานดา พาเจริญ คณะกรรมการหอการค้าที่ดูแลเรื่องร้านอาหาร ที่จำหน่ายปลาทูภายในงาน  กล่าวว่า  เมนูปลาทูยังเหมือนเดิม  มีเมนูถึง 24 ชนิด เช่นปลาทู ทอด ปลาทูย่างน้ำปลาหวานสะเดา  ปลาทูซาเตี๊ย ปลาทูสามรส ปลาทุแดดเดียวนำพริกปลาทู  ปลาทูต้มมะดัน ปลาทูต้มมะนาว  ปลาทูผัดฉ่า ปลาทูฉู่ฉี่ ปลาทูผัดพริกไทยดำ  ปลาทูผัดผงกะหรี่ ปลาทูชุบแป้งทอด หอหมกปลาทู  ฯลฯ  มีน้ำดื่มจำหน่ายให้ด้วย ยกเว้นเครื่องดื่มที่มีแอลกาฮอร์ ที่ไม่อนุญาตให้เข้ามาจำหน่าย  รวมทั้งการสูบบุหรี่ด้วย  เพราะทางหอการค้า  ลงเอ็มโอยู  กับ สสส.ว่าทางหอการค้าจะห้ามนำเครื่องดื่มที่มีแอลกาฮอร์  และงดการสูบบุหรี่ภายในงาน

สำหรับงานเทศกาลกินปลาทูและของดีเมืองแม่กลองตอบกินปลาทูนอกเข่งนี้ จัดในวันที่ 8-17 ธันวาคม 2560 ณ บริเวณหน้าศาลากลางจังหวัดสมุทรสงคราม

นอกจากปลาทูแล้ว  ยังเปิดให้มีการจำหน่ายสินค้า พื้นเมือง  สินค้าชุมชน สินค้าแปรรูปจากกลุ่มวิสาหกิจชุมชน  จากภูมิปัญญาท้องถิ่น ของคนสมุทรสงคราม   และจังหวัดใกล้เคียง  ในรูปแบบกองคาราวานสินค้า ที่จำเป็นต้องมี  เพราะเป็นรายได้เข้าหอการค้าและเป็นค่าใช้จ่ายภายในงาน

สราวุฒิ ศรีธนานันท์

รายงาน