วันนี้ชมพระสมเด็จวัดระฆังที่สร้างโดยสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) วัดระฆังโฆสิตาราม องค์ที่นำมาให้ชมนี้เป็นพิมพ์พระประธานหรือพิมพ์ใหญ่ เจ้าของพระคือคุณชวการ อัศวะมหาศักดา ได้เช่าบูชามาจากคุณอุดม กวัสสราภรณ์ หรือเสี่ยดม อดีตเซียนพระใหญ่แห่งวงการพระเครื่องเมืองไทยถึงเลข 8 หลัก ต้องขอขอบคุณคุณชวการ อัศวะมหาศักดา ที่แบ่งปันมาให้ศึกษาครับ

ในการจัดทำเนียบชุดพระเครื่องครั้งแรก พ.ศ. 2495 นั้น ปรมาจารย์รุ่นใหญ่ตรียัมปวายหรือ พ.อ. (พิเศษ) ประจน กิตติประวัติ ได้จัดเป็นไตรภาคี ประกอบด้วย สมเด็จวัดระฆัง พระนางพญา กรุวัดนางพญา พิษณุโลก และพระรอด กรุวัดมหาวัน ลำพูน ภายหลังถึงได้เพิ่ม พระกำแพงซุ้มกอ กำแพงเพชร และพระผงสุพรรณ สุพรรณบุรี รวมเป็นพระชุดเบญจภาคีกระทั่งปัจจุบัน

สมเด็จวัดระฆังที่นักสะสมยอมรับมี 4 พิมพ์ คือ พิมพ์ใหญ่ พิมพ์ทรงเจดีย์ พิมพ์ฐานแซม และพิมพ์เกศบัวตูม ส่วนพิมพ์ปรกโพธิ์นั้นมีน้อยมาก จนบางส่วนไม่ยอมรับว่าเป็นพิมพ์มาตรฐาน ขณะที่นักสะสมอีกกลุ่มหนึ่งยอมรับว่าพระสมเด็จวัดระฆังมีพิมพ์ปรกโพธิ์เป็นมาตรฐานเช่นเดียวกับพระสมเด็จกรุวัดบางขุนพรหมที่แตกกรุออกมา

พระสมเด็จวัดระฆัง ประกอบด้วย ผงวิเศษทั้ง 5 ชนิด คือ ผงปถมัง ผงอิทธิเจ ผงมหาราช ผงพุทธคุณ และผงตรีนิสิงเห และมวลสารอื่นที่เพิ่มเติม คือ ปูนเปลือกหอย (โดยการนำเปลือกหอยไปเผาแล้วมาตำจนละเอียด) เกสรดอกไม้ตากแห้ง กล้วยน้ำว้า และข้าวสุกตากแห้ง เป็นต้น โดยใช้น้ำมันตั้งอิ๊วและน้ำอ้อยเป็นตัวประสานให้เป็นเนื้อเดียวกันพอนานวันเข้าพระมีสีขาวอมเหลืองหนึกนุ่มและแกร่ง

มีบันทึกว่า ศิษย์ของสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) คือ พระธรรมถาวร (ช่วง สิงหเสนี) อดีตเจ้าอาวาสวัดระฆัง ซึ่งบวชเป็นสามเณรในขณะนั้นและมีส่วนร่วมในการสร้างพระสมเด็จได้กล่าวถึงการทำผงวิเศษทั้ง 5 ว่าเป็นผงเดียวกัน แต่ได้ทำเป็นแท่งชอล์กและนำมาเขียนยันต์ถึง 5 ขั้นตอน กล่าวคือ 

ผงวิเศษของท่านที่เริ่มต้น คือ ผงปถมัง ที่เกิดจากการลบถมซ้ำแล้วซ้ำเล่าในพระอุโบสถ อันเป็นผงวิเศษชนิดแรกที่เกิดขึ้นก่อนผงวิเศษอื่นๆ คุณวิเศษของผงปถมังมีทั้งเมตตามหานิยม คงกระพันชาตรี มหาอุด แคล้วคลาด ป้องกันภูตผีปีศาจ และคุณไสยทั้งปวงได้

หลังจากนั้นท่านจะนำผงปถมังมาปั้นเป็นชอล์กขึ้น แล้วเขียนอักขระเพื่อทำเป็นผงอิทธิเจแล้วลบจนหมดดังเช่นการทำผงปถมัง ผงอิทธิเจมีคุณวิเศษในด้านเมตตามหานิยม และป้องกันโรคภัยไข้เจ็บ

จากนั้นท่านจะนำผงอิทธิเจมาทำเป็นชอล์กขึ้นอีกครั้ง แล้วเขียนอักขระเพื่อทำเป็นผงมหาราชแล้วลบจนหมดดังเช่นการทำผงปถมัง ผงมหาราชมีคุณวิเศษในด้านเมตตามหานิยม ป้องกันและถอนคุณไสยและด้านแคล้วคลาดด้วย

จากนั้นผงมหาราชก็นำมาทำเป็นชอล์กอีกครั้ง แล้วเขียนอักขระเพื่อทำเป็นผงพุทธคุณแล้วลบจนหมดดังเช่นการทำผงปถมัง ผงพุทธคุณมีคุณวิเศษในด้านเมตตามหานิยม

และสุดท้าย ท่านก็นำผงพุทธคุณมาทำเป็นชอล์ก แล้วเขียนอักขระเพื่อทำเป็นผงตรีนิสิงเหแล้วลบจนหมดดังเช่นการทำผงปถมัง คุณวิเศษของผงตรีนิสิงเห ถือว่าครบเครื่องเพราะเป็นผงที่เกิดจากการถมลบผงวิเศษทั้ง 4 ที่ผ่านมา ดังนั้นจึงครอบคลุมทั้งด้านเมตตามหานิยม แคล้วคลาด ป้องกันภูตผีและคุณไสยได้

นอกจากมวลสารหลักคือผงวิเศษที่ใช้ในการจัดสร้างพระสมเด็จวัดระฆังแล้ว ยังปรากฏเม็ดแดงเล็กๆ ที่สันนิษฐานกันว่าคืออิฐหรือเศษพระเครื่องจากกรุทุ่งเศรษฐี กำแพงเพชร และจุดดำเล็กสันนิษฐานว่าคือก้อนถ่านของก้านธูป หรือแผ่นใบลานจารอักขระนำมาเผาตำละเอียด และกรวดเทาซึ่งสันนิษฐานเป็นชิ้นส่วนของเปลือกหอยที่ไม่ย่อยสลายจากการเผานั่นเอง

ด้วยมูลค่าของพระสมเด็จวัดระฆังสูงถึงหลักหลายสิบล้านบาทในองค์ที่สวยสมบูรณ์ย่อมมีผู้ปลอมแปลงมากมาย การศึกษาเรียนรู้และเช่าหาจำเป็นต้องได้รับการชี้แนะจากผู้เชี่ยวชาญในด้านนี้โดยตรง ข้อสำคัญของดีไม่มีถูก ของฟรีไม่มีในโลกครับ