ข้าวเหนียว มะม่วงอกร่องดอนมโนรา หากินได้ในแม่กลองคงยากในการปฏิเสธ ว่า ข้าวเหนียวมะม่วงเป็นอาหารหวาน ที่คนไทยชื่นชอบกันมาก ปกติข้าวเหนียวมะม่วงต้องกินกับมะม่วง น้ำดอกไม้ให้ความหวานชื่นใจ มะม่วงน้ำดอกไม้ หาได้โดยทั่วไปมีจำหน่ายเกือบทั่วประเทศไทยแต่มีมะม่วงชนิดหนึ่งที่หายากในประเทศไทยและประเทศนอก คือมะม่วงอกร่องดอนมโนราดอนมโนรา เป็นตำบล ตำบลหนึ่งใน อำเภอบางคนทีจ.สมุทรสงคราม ทำไมจึงเรียกมะม่วง อกร่องดอนมโนราเพราะพันธุ์มะม่วงดอนมโนรา มีเอกลักษณ์ ของตนเองผลไม่ใหญ่ ผลขนาดกลางๆ เหมือนมะม่วงมัน โดยทั่วไปแต่ผิวบางกว่ามะม่วงมันธรรมดา ผิวจะออกเขียวไม่เข้มเหมือนมะม่วงแก้ว หากทานตอนดิบๆ จะเปรี้ยวไม่แพ้มะม่วงแก้ว แต่มะม่วงอกร่องดอนมโนรา ยิ่งแก่ยิ่งหวานทานกับข้าวเหนียว จะอร่อยที่สุดสำหรับคนสมุทรสงคราม

ตำบลดอนมโนรา เดิมเป็นพื้นที่สีเขียวหมายถึงการประกอบอาชีพเกษตรกรรมเริ่มจากการทำนาข้าว แต่ไม่ได้ผลมากนักเพราะน้ำในตำบลดอนมโนรา เป็นน้ำกร่อยมีกระแสน้ำเค็มเล็ดลอดไปทางเขตน้ำเค็มจากตำบลนางตะเคียนอำเภอเมืองสมุทรสงครามและเขตนำเค็มมาจากตำบลท่าคา อ.อัมพวา ดอนมโนราจึงตกอยู่ในสภาพแวดล้อมด้วยน้ำเค็ม และน้ำกร่อยมีน้ำจืดลงมาช่วยอยู่ทางเดียวคือทางคลองดำเนินสะดวกหรือทางแม่น้ำแม่กลอง ที่ส่งไปทางคลองบางน้อยเมื่อปลูกข้าวไม่ประสบผลสำเร็จเกษตรกรชาวสวนดอนมโนราจึงหันมาปลูกสวนผลไม้แทน แต่ต้องลงทุนเบิกพื้นที่แผ่น เป็นพื้นที่ยกร่องมีน้ำหล่อเลี้ยงอยู่ตรงกลางระหว่างร่องต่อร่องทำให้น้ำเลี้ยงต้นไม้ได้ ๒ ด้าน นี่คือภูมปัญญาท้องถิ่นของคนสมุทรสงครามเพราะการปรับพื้นที่จากพื้นที่ผืนเดียว แต่เบิกดินยกร่องพื้นที่จะหายๆไปส่วนหนึ่ง ส่วนที่หายจะเป็นคลองหรือท้องร่อง สำหรับน้ำไหลเข้าไหลออกคือระบบนิเวศวิทยา คือภูมิปัญญาท้องถิ่นของคนแม่กลอง

เกษตรกรชาวสวนดอนมโนรา จึงเปลี่ยนท้องนาเป็นร่องสวน แล้วปลูกผัก ผลไม้ในบนร่องสวน เช่นผักคะน้า ผักกาดหอม กะหล่ำปี ฟักแฟง แตงกวา ถั่วพูถั่วค้าง ถั่วแขก มะระ มะเขือเทศ มะเขือยาว พริก หอมกระเทียม ถ้าเป็นผลไม้ก็ต้องเป็น ฝรั่ง มะละกอ องุ่นส้มเขียวหวาน มะนาวมะกรูด ส้มตรา ละมุด พุดซามันแกว มันสำปะหลังซึ่งตอนนี้เพิ่มมาอีกชนิดหนึ่งคือมะพร้าวน้ำหอมชาวดอนมโนราจะปลูกพืชสวนในร่องแต่ธรรมชาติของระบบนิเวศน์วิทยาคือมีระบบน้ำขึ้นน้ำลงตลอดเวลาที่สำคัญคือจะมีฤดูน้ำเหนือบ่าไหลลงมาจากต้นน้ำเมืองกาญจนบุรี ในช่วงที่ยังไม่มีการปิดเขื่อนที่เมืองกาญจนบุรีจังหวัดสมุทรสงครามจะเกิดภาวะน้ำท่วมประมาณ ๓ เดือน จะเรียกกันว่าหน้าน้ำเหนือบ่า ชาวสวนดอนมโนราจึงต้องยกร่องสวนขึ้นมา ๑ ร่อง เพื่อป้องน้ำการยกร่องสวนให้สูง ป้องกันน้ำท่วมนี้ จะดำเนินการรอบสวน ครบสี่ทิศจะมีช่องสำหรับให้น้ำไหลเข้าไหลออกชาวสวนจะใช้คันดินกั้น แน่นหนา เรียกว่าทำนบกั้นน้ำคือภูมปัญญาท้องถิ่นเช่นกัน

เมื่อชาวสวนยกร่องริมรอบด้านเป็นคันสูงเพื่อปกป้องไมให้น้ำท่วมสวนผักพื้นที่บนคันดินจึงว่างชาวสวนก็เอามะม่วงมาปลูก และเป็นมะม่วงอกร่องเท่านั้น ชาวสวนดอนมโนรา ให้เหตุผลว่ามะม่วงอกร่อง จะโตเร็ว ลูกดก และรากแข็งแรงหากใช้เป็นแนวกันน้ำ จะเหนียวแน่นสวนผักและผลไม้ ในสวนดอนมโนราจึงโอบล้อมด้วยต้นมะม่วงอกร่องดอนมะโนราเมื่อมะม่วงอกร่องดอนมโนรา เติบโตชาวสวนก็จะเก็บขาย ธรรมชาติของมะม่วงอกร่องต้องกินสุกๆ กับข้าวเหนียวจะอร่อยมากเพราะมะม่วงอกร่องดอนมโนรา จะหวานมันไม่หวานแหววเหมือนมะม่วงน้ำดอกไม้ ข้อเสียก็คือมะม่วงดอนมโนรา มีอยู่ที่ดอนมโนรา เท่านั้นที่อื่นไม่มีใครนำไปปลูก บางครั้งนำไปปลูกแต่รสชาติไม่เหมือนมะม่วงอกร่องดอนมโนรากลายพันธุ์ไปเลยก็มีในปัจจุบันมะม่วงอกร่องดอนมโนรายังคงปลูกอยู่บนคันร่องสวนตามปกติไม่มีการขายพันธุ์ไปปลูกเป็นหน้าเป็นตาเช่นมะม่วงพันธุ์อื่นๆโดยทั่วไป ส่วนสาเหตุก็ยังหาคำตอบชัดเจนไม่ได้ มิหนำซ้ำ

มีการเปลี่ยนแปลงที่อาจทำให้มะม่วงอกร่องดอนมโนราสูญพันธุ์ไปได้ก็คือเกษตรกรชาวสวนหันไปปลูกมะพร้าวเป็นพืชรอบคันดินแทนเพราะมะพร้าวให้ผลผลิตทั้งปีไม่เป็นฤดูเหมือนมะม่วงและผลไม้อย่างอื่นๆถ้าปลูกมะพร้าวพันธุ์อะไรก็แล้วแต่จะเก็บผลผลิตได้ทุกเดือน รายได้ดี ยิ่งมะพร้าวน้ำหอมยิ่งเมื่อเป็นมะพร้าวอ่อน ราคาดร รสชาติดีแล้วใครจะปลูกมะม่วงที่ เก็บผลผลิตได้ปีละ ๑ครั้งเท่านั้น และถ้าปีไหนอากาศไม่หนาวมะม่วงก็จะไม่ติดลูก แต่ถ้าเป็นมะพร้าว จะร้อนหรือหนาวให้มีระบบน้ำขึ้นน้ำลง จะติดลูกทั้งปีจึงอยากให้เกษตรกรชาวสวนดอนมโนราอย่าตัดต้นมะม่วงอกร่องดอนมโนราทิ้งหมดหรือเป็นไปได้ขยายพันธุ์มะม่วงอกร่องดอนมโนราปลูกทั่วราชอณาจักรได้ยิ่งดีแต่จะกลายพันธุ์หรือไม่ก็ยังดีกว่าสูญพันธุ์เหมือนกับชื่อตำบลดอนมโนรา สอบถามชาวบ้าที่มาของ ดอนมโนรา หาคนอายุกว่า ๘๐ ปี ขึ้นไปที่พอจะรู้ที่มาของชื่อตำบล ดอนมโนรา

แม่เฒ่ารายหนึ่ง เล่าให้ฟังว่า เกิดมาจากนิยายปรัมปราว่านางมโนรา เป็นนางฟ้าที่มาจากสวรรค์ มีปีก มีหางบินลงมาโลกมนุษย์ เพื่อชมธรรมชาติ และสรงน้ำก่อนสรงน้ำ ก็จะถอดปีกถอดหางออกก่อน จึงลงเล่นน้ำมีนางโนราอยู่ตัวหนึ่ง ที่เล่นจนเพลินจนถูกพรานพรานไพร จับตัวไว้ตั้งใจจะจับขังไว้ใช้ประโยชน์ส่วนตัวแต่เป็นช่วงที่ พระสุธน กษัตริย์ หนุ่มเดินทางท่องป่าเพื่อตามหาอาจารย์ หรือพระฤาษีผู้เก่งศาสตร์สาขาต่างๆ จะสมัครเข้าเป็นลูกศิษย์เรียนวิชาอาคมต่างๆ เมื่อเจ้าชาย เจอนางโนรานางฟ้าหลงป่า จึงหลงรัก จึงขอถ่ายตัวจากพรานป่าเมื่อเรียนจบ ก็พา นางโนรา กลับมาวังด้วยแต่ด้วยสังคมมนุษย์กับนางฟ้าผิดกันทำให้นางโนราอยู่ในวังไม่ได้พระสุธนเองก็กลัวนางโนราจะหนีจึงแอบเก็บปีกและหางนางโนราไว้ วันหนึ่งนางโนราค้นเจอ ด้วยความคับแค้นใจที่โดนคนในโลกมนุษย์รังแก นางโนราจึงติดปีก สวมหางบินหนีพระสุธนไปบนฟ้า ส่วนตอนจบ พระสุธนจะตามนางโนราพบหรือไม่ ยายแก ไม่เล่าต่อตำบลดอนมโนรา ในอดีต จึงเป็นพื้นที่

นางโนราเคยมาพำนักอยู่ จึงกลายเป็นชื่อตำบลในอำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงครามสำหรับใครที่อยากกินมะม่วงอกร่องดอนมโนราหน้ามะม่วง มาทานได้ ในตลาดแม่กลองก็ร้านข้าวเหนียวและขนมหวาน กนกวรรณ ตลาดธนวัธต.แม่กลอง อ.เมือง จ.สมุทรสงครามร้านข้าวเหนียวร้อนนี้ นึ่งข้าวเหนียวอร่อยด้วยราคาแพงนิดแล้วคุณจะติดใจหรือจะเดินตามตลาดทางรถไฟ หรือตลาดสดเสี่ยงตายก็มีจำหน่าย ต้องสังเกตแม่ค้า ต้องคนเก่า อายุแก่ๆนั่นแหล่ะคุณจะได้กินมะม่วงอกร่องดอนมโนราหรือจะบุกไปถึงสวนที่ดอนมโนรา อาจเจอแต่มะม่วงดิบต้องมาเก็บไว้จนสุก จึงจะกินได้แต่ถ้าไปช่วงมีตลาดน้ำท่าคา ตลาดน้ำดอนมโนราหรือตลาดน้ำบางน้อยอาจได้กินข้าวเหนียวกับมะม่วงอกร่องดอนมโนราจากคุณยาย