ศาสตร์เกษตรดินปุ๋ย : ขอบคุณแหล่งข้อมูล : หนังสือเทคโนโลยีชาวบ้าน

http://info.matichon.co.th/techno/techno.php?srctag=05066150759&srcday=2016-07-15&search=no

วันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2559 ปีที่ 28 ฉบับที่ 627

รายงานพิเศษ แพะเมืองละโว้

ธนสิทธิ์ เหล่าประเสริฐ

บ้านบ่อน้ำ แหล่งเลี้ยงแพะแกะดี แห่งเมืองละโว้

“แต่ก่อนทำไร่ ทำนากันเป็นหลัก ต่อมาได้เลี้ยงแพะแกะเป็นอาชีพเสริม เพราะเห็นว่าตลาดมีความต้องการอย่างต่อเนื่อง อีกทั้งแพะแกะเป็นสัตว์ที่เลี้ยงง่าย แพร่ขยายพันธุ์อย่างรวดเร็ว สามารถเป็นอาหารเลี้ยงครอบครัวและสร้างรายได้ให้กับผู้เลี้ยงได้เป็นอย่างดี”

คุณน้ำอ้อย เพชรคง ประธานกรรมการกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้เลี้ยงแพะแกะบ้านบ่อน้ำ ตั้งอยู่เลขที่ 100 หมู่ที่ 5 ตำบลหนองยายโต๊ะ อำเภอชัยบาดาล จังหวัดลพบุรี บอกกล่าวถึงจุดเริ่มต้นในอาชีพการเลี้ยงแพะแกะที่วันนี้ได้กลายเป็นสัตว์เศรษฐกิจที่สำคัญ และสามารถสร้างรายได้ให้เป็นอย่างดีให้แก่เกษตรกรในพื้นที่แห่งนี้

ชุมชนบ้านบ่อน้ำ มีประชากรอาศัยอยู่ในพื้นที่ทั้งหมด 4,099 คน พื้นที่ดินส่วนใหญ่เป็นที่ลุ่มและดอน ประชากรส่วนใหญ่จึงประกอบอาชีพอาชีพเกษตรกรรมทำไร่เป็นหลัก และเลี้ยงสัตว์เป็นอาชีพเสริม

จากวันเริ่มต้นในอาชีพการเลี้ยงแพะแกะของเกษตรกรในพื้นที่แห่งนี้มีมานานกว่า 10 ปี อันเป็นช่วงเวลาแห่งการสร้างสมประสบการณ์และองค์ความรู้ต่างๆ และเป็นรากฐานสำคัญของการก้าวมาสู่ความสำเร็จ ที่ทำให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้เลี้ยงแพะแกะบ้านบ่อน้ำ กลายเป็นกลุ่มผู้เลี้ยงแพะแกะในระดับแถวหน้าของจังหวัดลพบุรี

ผสานกับการทำงานเชิงรุกของหน่วยงานที่มีหน้าที่รับผิดชอบโดยตรง อย่างสำนักงานปศุสัตว์อำเภอชัยบาดาล และสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดลพบุรี ที่เข้ามาส่งเสริมพัฒนาและสนับสนุนในด้านต่างๆ ตามหน้าที่รับผิดชอบ จนเป็นหนึ่งในองค์ประกอบสำคัญที่เสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับเกษตรกรในพื้นที่แห่งนี้

“แรกๆ พวกเราจับกลุ่มกันแบบธรรมชาติคือ ใครเลี้ยงแพะแกะอยู่จะมาพูดคุยกัน แลกเปลี่ยนประสบการณ์ และปัญหาต่างๆ ไม่ว่า ด้านการตลาด ราคาขาย และปัญหาสุขภาพ เนื่องจากการเลี้ยงในแต่ละครัวเรือนยังน้อยตัว เมื่อมีโอกาสได้พบปะสนทนาในวงการเดียวกัน ทำให้เริ่มมีการแบ่งปันประสบการณ์ในทุกๆ ด้าน เป็นผลให้เกิดการรวมตัวอย่างจริงจัง” ประธานกรรมการกลุ่ม กล่าว

จากกลุ่มธรรมชาติ ได้พัฒนามาอย่างต่อเนื่อง ด้วยการสนับสนุนของสำนักงานปศุสัตว์อำเภอชัยบาดาล จนสามารถจดทะเบียนจัดตั้งเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้เลี้ยงแพะแกะบ้านบ่อน้ำ ขึ้นเมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 2554 มีสมาชิกแรกตั้งจำนวน 9 ราย พร้อมกันนี้ ทางกลุ่มยังได้ขึ้นทะเบียนเป็นกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์กับกรมปศุสัตว์

โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้เกิดความยั่งยืนในอาชีพ ความร่วมมือร่วมใจ เกิดความรักใคร่สามัคคีในชุมชน สืบสานภูมิปัญญาการเลี้ยงแพะแกะ แลกเปลี่ยนประสบการณ์ อีกทั้งร่วมกันแสดงหาความรู้เพิ่มเติมจากแหล่งความรู้อื่นๆ เพื่อส่งเสริมอาชีพทำให้การซื้อขายเป็นไปตามกลไกการตลาดอย่างแท้จริง

มาถึงวันนี้ กลุ่มดังกล่าวได้มีสมาชิกเพิ่มขึ้นเป็น 12 ราย และได้เป็นสมาชิกร่วมกับชมรมแพะแกะจังหวัดลพบุรี

นอกจากนี้ ยังสามารถขยายการสร้างเครือข่ายไปยังเกษตรกรที่สนใจ ทั้งในจังหวัดลพบุรีและพร้อมทั้งจังหวัดใกล้เคียง

สำหรับปริมาณแพะแกะที่เลี้ยงของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้เลี้ยงแพะแกะบ้านบ่อน้ำในวันนี้ มีจำนวนแพะแกะที่เป็นพ่อแม่พันธุ์จากสมาชิกหลัก ทั้งสิ้น 446 ตัว และแพะขุนเพศผู้ 460 ตัว รวมจำนวน 906 ตัว คิดเป็นมูลค่าเฉลี่ยตัวละ 3,500 บาท รวมเป็นเงินทั้งสิ้น 3,1717,000 บาท

อีกสิ่งที่เป็นผลพลอยได้คือ การจำหน่ายมูลแพะแกะของสมาชิกที่เหลือจากการนำไปใส่แปลงหญ้าและพืชไร่ของสมาชิกเอง เฉลี่ยจำนวน 3,000 ถุง ต่อปี

สิ่งที่ทำให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้เลี้ยงแพะแกะบ้านบ่อน้ำมีความโดดเด่นและถือเป็นอีกหนึ่งกลุ่มตัวอย่างของความสำเร็จในอาชีพ คือความร่วมมือร่วมใจ และทุ่มเทอย่างเต็มที่ของสมาชิกทุกคน จนผลงานออกมาเป็นที่ยอมรับและกลายเป็นหนึ่งในศูนย์กลางของผู้สนใจจากจังหวัดต่างๆ เข้ามาศึกษาเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง

“หากพูดถึงความต้องการของตลาดแล้ว ปัจจุบันปริมาณแพะแกะที่ผลิตได้ยังไม่เพียงพอกับความต้องการ มีเท่าไรไม่พอขาย เพราะพ่อค้าที่เข้ามาซื้อบอกว่า คุณภาพของเราดีมาก” ประธานกรรมการกลุ่ม กล่าว

จุดแข็งสำคัญที่ก่อให้เกิดการพัฒนาอย่างก้าวกระโดด นั่นคือ สมาชิกที่มีความแน่วแน่และร่วมมืออย่างเต็มที่ ในปัจจุบันสมาชิกได้มีการให้ความร่วมมือในกิจกรรมในส่วนของบทบาทและการมีส่วนร่วมของสมาชิกต่อกลุ่มมากมาย ไม่ว่า สมาชิกได้เข้าร่วมประชุมเป็นประจำทุกๆ เดือน หรือตามที่ประธานมีเรื่องเร่งด่วน มีการประชุมใหญ่ประจำปี เพื่อให้สมาชิกได้พิจารณาผลงานและวางแผนการทำงานในรอบปี ร่วมตรวจสอบเอกสารหลักฐานทางบัญชี การปิดงบประมาณประจำปี งดดุล งบกำไรขาดทุน เพื่อจัดสรรเงินปันผล ปรึกษาหารือแก้ไขปัญหาต่างๆ ให้เป็นไปตามระเบียบข้อบังคับของกลุ่ม รวมถึงการปรับแก้ไขระเบียบข้อบังคับประจำปี เพื่อให้เกิดความเหมาะสม ตลอดจนรับทราบประกาศต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง เสริมสร้างความร่วมมือของสมาชิกให้มีความเอื้ออาทร สามัคคีช่วยเหลือซึ่งกันและกัน โดยมีการจดบันทึกการประชุมทุกครั้ง

อีกทั้งทางกลุ่มได้จัดให้มีการทำกิจกรรมการทำงานร่วมกัน โดยสมาชิกมีบทบาทและให้ความร่วมมือในการกิจกรรมต่างๆ ได้แก่ การปรับปรุงพันธุ์แพะแกะของสมาชิกภายในกลุ่ม, ร่วมกันทำก้อนเกลือแร่ เพื่อปรับใช้ภายในกลุ่ม, สมาชิกมีการเข้ารับการฝึกอบรมและร่วมศึกษาดูงานที่จัดขึ้นร่วมกับส่วนราชการต่างๆ, สมาชิกร่วมกันจัดจำหน่ายมูลแพะแกะของสมาชิกเอง, สมาชิกให้ความร่วมมือในการจัดเตรียมแพะเข้าร่วมการประกวดในงานประกวดแพะแห่งชาติ, สมาชิกให้ความร่วมมือในการจำหน่ายแพะแกะของกลุ่ม ให้ความร่วมมือและช่วยเหลือกันในทุกขั้นตอน ตั้งแต่การคัดเลือกแพะขุนเข้าเลี้ยง รวมไปถึงการจัดจำหน่าย, สมาชิกร่วมกิจกรรมสาธารณประโยชน์ ในเทศกาลต่างๆ

ด้านการจัดการของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้เลี้ยงแพะแกะบ้านบ่อน้ำ มีความน่าสนใจอย่างมาก เริ่มตั้งแต่ด้านการจัดการ วิสาหกิจชุมชนกลุ่มผู้เลี้ยงแพะแกะบ้านบ่อน้ำ ได้ยึดแนวทางปฏิบัติของกรมปศุสัตว์ ซึ่งส่งเสริมให้เกษตรกรรวมตัวจัดตั้งเป็นกลุ่มเพื่อช่วยเหลือซึ่งกันและกัน เลี้ยงแพะแกะแบบลดต้นทุน และส่งเสริมการออมเงิน สร้างความสามัคคีภายในกลุ่มและชุมชน

ดังนั้น ทางวิสาหกิจชุมชนกลุ่มผู้เลี้ยงแพะแกะบ้านบ่อน้ำ จึงมีการจัดการดังนี้

1. สมาชิกมีพ่อพันธุ์ที่ดีไว้จำหน่าย และแลกเปลี่ยนหมุนเวียนภายในกลุ่ม

2. สมาชิกปลูกหญ้าเนเปียร์ปากช่อง 1 เพื่อเป็นอาหารคุณภาพดีสำหรับเลี้ยงแพะแกะ

3. สมาชิกมีการถือหุ้นและฝากเงินออมไว้กับกลุ่ม เพื่อส่งเสริมการออมและสำรองฉุกเฉิน

4. จัดให้มีการปันผลสมาชิกตามระเบียบที่ได้ร่วมกันจัดทำ โดยจ่ายทุกปีหลังคำนวณกำไรขาดทุนของกลุ่มเรียบร้อยแล้ว เพื่อเป็นการแบ่งปันผลประโยชน์ร่วมกัน

ในส่วนด้านการพัฒนาการเลี้ยงแพะแกะของสมาชิกในกลุ่ม ได้มีการผลักดันให้เกิดฟาร์มปลอดโรคระดับ A และฟาร์มาตรฐานเพื่อการพัฒนาทางด้านสายพันธุ์ทั้งพ่อแม่พันธุ์และลูกแพะที่เกิดมาให้มีคุณภาพ ปลอดโรค ส่งผลให้สุขภาพดีทั้งผู้เลี้ยงและแพะแกะที่เลี้ยง

พร้อมกันนี้ ยังปรับปรุงการเลี้ยงให้เป็นระบบ ยกระดับคุณภาพโดยพัฒนาคุณภาพทั้งด้านสายพันธุ์ เช่น การส่งเสริมแพะของสมาชิกเข้าร่วมการประกวดในงานแพะแห่งชาติ

ด้านปรับปรุงอาหารแพะแกะให้มีคุณภาพ ลดต้นทุนการผลิต และส่งตัวอย่างอาหารที่กลุ่มใช้ไปตรวจวิเคราะห์คุณค่าทางโภชนาการเพื่อนำมาใช้พัฒนาคุณภาพแพะขุนและแพะเนื้อ

ด้านการตลาด กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านบ่อน้ำ ได้ร่วมกันดำเนินการติดต่อแหล่งรับซื้อที่มีความสามารถในการรับซื้อผลิตภัณฑ์ของกลุ่มได้ในแต่รอบการผลิตในราคายุติธรรม ทั้งนี้ มีผู้ซื้อจากประเทศเพื่อนบ้านและเขตปลอดโรคในเขตภาคใต้ เป็นผู้ซื้อสินค้าทั้งหมด

พร้อมกันนี้ ทางกลุ่มได้ร่วมกันผลักดันให้เกิดคอกกักสัตว์เอกชนขึ้นภายในกลุ่ม โดยแยกตามสมาชิกที่ขุนแพะเป็นหลัก เพื่อให้เกิดความคล่องตัวในด้านการตลาด ทั้งการเคลื่อนย้ายข้ามเขตปลอดโรค เช่น ในภาคใต้ และการเคลื่อนย้ายออกนอกประเทศไปยังประเทศเพื่อนบ้าน ทำให้ไม่ให้ติดปัญหาด้านการตลาด เกิดความสะดวกทั้งผู้ซื้อและผู้ขาย

ด้านการผลิตวิสาหกิจชุมชนกลุ่มผู้เลี้ยงแพะแกะบ้านบ่อน้ำ ได้มีการพัฒนาเทคนิคการเลี้ยงอย่างต่อเนื่อง อาทิ

– สมาชิกพัฒนาการเลี้ยงแพะแกะให้มีคุณภาพมากยิ่งขึ้น ปรับเปลี่ยนการเลี้ยงจากสายพันธุ์ลูกผสมทั่วไป โดยใช้พ่อพันธุ์เลือดสูงมาคุมฝูง เพื่อให้ได้ลูกแพะโครงสร้างดี น้ำหนักดี มีคุณภาพ ซึ่งสามารถจำหน่ายลูกแพะได้ทั้งสายพันธุ์ และส่งขุนในกลุ่มสมาชิก

– ในด้านการผลิตแพะขุนของกลุ่ม คณะผู้บริหารร่วมกันดำเนินการจัดซื้อแพะแกะหย่านมจากสมาชิกและเครือข่ายในราคายุติธรรม โดยคำนึงถึงผลประโยชน์ของสมาชิก และผลกำไรจากการประกอบการเป็นสำคัญ

– เมื่อได้แพะแกะหย่านมจากการจัดซื้อแล้ว จะนำมาลงให้กับสมาชิกที่มีความสามารถในการผลิตแพะแกะเนื้อคุณภาพ โดยต้องสามารถผลิตให้ได้ตามเป้าหมายการเจริญเติบโตและมีอัตราแลกเนื้อ (FCR) ที่ดี ทั้งนี้ ดูจากประสบการณ์ในการเลี้ยงพ่อแม่พันธุ์เป็นสำคัญ

– ในการดำเนินการด้านการผลิตนั้น สมาชิกทุกคนจะต้องให้ความสำคัญต่อคุณภาพเนื้อ โดยจัดหาวัตถุดิบคุณภาพดี ราคาประหยัด เพื่อลดต้นทุนการผลิต โดยแต่ละรอบของการขุนสมาชิกจะร่วมกันแบ่งปันประสบการณ์ในการจัดการแต่ละคอก เพื่อช่วยกันแก้ไขจุดอ่อนที่สามารถเกิดขึ้นได้ทุกๆ รอบการผลิต โดยมีการประชุมร่วมกันทุกๆ เดือน

แผนการผลิตและการตลาดในอนาคต นอกจากผลิตแพะเนื้อให้มีคุณภาพตรงตามความต้องการของตลาด ซึ่งปัจจุบันมีทั้งตลาดภายในประเทศและส่งออกไปยังประเทศเพื่อนบ้านแล้ว

แต่หากอนาคตไม่สามารถส่งออกได้ ดังนั้น จึงควรสนับสนุนให้มีการบริโภคภายในประเทศมากยิ่งขึ้น

โดยปัจจุบันทางจังหวัดลพบุรีมีชมรมแพะแกะของจังหวัดลพบุรี ซึ่งเป็นเครือข่ายอยู่ ได้ทดลองทำลูกชิ้นเนื้อแพะเพื่อจัดจำหน่าย โดยทางกลุ่มได้ประสานส่งเนื้อแพะให้ทางชมรมแพะแกะลพบุรี จัดการเรื่องการแปรรูปต่างๆ เพื่อเป็นการส่งเสริมให้เกิดการบริโภคภายในประเทศมากยิ่งขึ้น

ทั้งหมดนี้คือ อีกหนึ่งตัวอย่างของความสำเร็จของคนเลี้ยงแพะแห่งเมืองละโว้ที่น่าสนใจ หากต้องการเยี่ยมชมหรือแลกเปลี่ยนประสบการณ์ สามารถติดต่อได้ที่ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้เลี้ยงแพะแกะบ้านบ่อน้ำ โทร. (081) 364-7190 หรือที่ เฟซบุ๊ก : วิสาหกิจชุมชนกลุ่มผู้เลี้ยงแพะแกะบ้านบ่อน้ำ