กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย ร่วมกับ สมาคมเคมีแห่งประเทศไทย ในพระอุปถัมภ์ของศาสตราจารย์ ดร.สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี และองค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ ประกาศผลรางวัล “การประกวดโครงงานวิทยาศาสตร์ด้วยเทคนิคปฏิบัติการเคมีแบบย่อส่วน” ประจำปี 2561 ภายใต้ “โครงการห้องเรียนเคมีดาว”

ทั้งนี้ โครงการห้องเรียนเคมีดาว ถือเป็นโครงการที่กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย และพันธมิตร ร่วมกันดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องเป็นปีที่ 6 ในการตอบสนองนโยบายภาครัฐ ส่งเสริมให้บุคลากรทางการศึกษาเป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้ คิดเริ่มและสร้างสรรค์นวัตกรรม ด้วยการเพิ่มประสบการณ์ทั้งครูและนักเรียน ผ่าน “เทคนิคปฏิบัติการทดลองเคมีแบบย่อส่วน” (Small-Scale Chemistry Laboratory)

ฉัตรชัย เลื่อนผลเจริญชัย ประธานบริหาร กลุ่มบริษัท ดาว ประเทศไทย กล่าวในงาน ประกาศผลรางวัล “การประกวดโครงงานวิทยาศาสตร์ด้วยเทคนิคปฏิบัติการเคมีแบบย่อส่วน” ประจำปี 2561 ณ อาคารจามจุรีสแควร์ ว่า “เทคนิคปฏิบัติการทดลองเคมีแบบย่อส่วน” ถือเป็นวิธีการเรียนรู้การทดลองเคมีที่มีประสิทธิภาพและความปลอดภัยสูง ได้รับการยอมรับจากยูเนสโก โดยทางบริษัทได้สนับสนุนเทคนิคดังกล่าว ผ่านโครงการ ห้องเรียนเคมีดาว หรือ Dow Chemistry และมีการอบรมเชิงปฏิบัติการ การทดลองเคมีแบบย่อส่วนให้แก่ครูวิทยาศาสตร์ เพื่อนำไปใช้บูรณาการการเรียนการสอนตามหลักสูตร รวมทั้งพัฒนาครูวิทยาศาสตร์ต้นแบบดีเด่น ให้เป็นเทรนเนอร์ เพื่อเผยแพร่เทคนิคอันเป็นประโยชน์ในวงกว้าง ตลอดระเวลาในการดำเนินโครงการ 6 ปีที่ผ่านมา ครูที่ได้พัฒนาองค์ความรู้แลกเปลี่ยนเทคนิค ไปแล้วกว่า 1,260 คน จาก 617 โรงเรียนทั่วประเทศ และเด็กนักเรียนที่ได้รับประโยชน์จากโครงการนี้กว่า 60,000 คน

    สกัดแทนนินจาก “เปลือกกล้วย”
กฤติน สาครินทร์ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ตัวแทนจาก โรงเรียนระยองวิทยาคม ซึ่งได้รับรางวัลชนะเลิศ “การประกวดโครงงานวิทยาศาสตร์ด้วยเทคนิคปฏิบัติการเคมีแบบย่อส่วน” ประจำปี 2561 ระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น จากโครงงาน การตกตะกอนโลหะหนักด้วยเปลือกกล้วยหอม อธิบายว่า จุดเริ่มต้นของโครงงาน คือการมองเห็นปัญหาของน้ำใน จ.ระยอง ซึ่งอย่างที่รู้กันว่า โรงงานอุตสาหกรรมและการเกษตรเติบโตขึ้นเยอะ ทำให้เกิดปัญหาสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำตามมา โดยเฉพาะสารโลหะหนักปนเปื้อน จึงจำเป็นที่จะต้องบำบัดก่อนปล่อยลงสู่แหล่งน้ำ ดังนั้น ทางกลุ่มเราจึงได้มีการค้นคว้าโดยใช้ระยะเวลาราวๆ 3 เดือน โดยใช้พืชต่างๆ มาทดลองเพื่อสกัด “สารแทนนิน” ที่เป็นสารให้รสฝาดในผลไม้ และมีคุณสมบัติดูดซับโลหะหนักได้ ในช่วงแรกใช้มังคุด เนื่องจากมีสารแทนนินปริมาณมาก แต่เราก็มามองว่าที่ระยอง เปลือกกล้วย ซึ่งเราใช้กล้วยหอม สามารถหาได้ง่าย มีทั่วไป และตลอดทั้งปี อุดมไปด้วยสารอาหารมากมาย รวมถึงมีสารสำคัญที่เราใช้ในการทดลองนี้คือ “แทนนิน” ค่อนข้างเยอะเช่นเดียวกัน

    เปลือกกล้วยเหลือไม่ทิ้ง
กฤติน กล่าวเพิ่มเติมว่า นอกจากแทนนินในเปลือกกล้วยจะสามารถใช้ในการบำบัดน้ำเสียที่ปนเปื้อนโลหะหนักในโรงงานได้แล้ว เรายังสามารถเอาเปลือกกล้วยเหลือไปใส่ในเครื่องกรองน้ำ ซึ่งเป็นการทดสอบการกรองน้ำอย่างง่าย โดยการเอาน้ำผสมสารโลหะหนัก และนำเปลือกกล้วยที่เหลือไปกรอง พบว่าเปลือกกล้วยนั้นยังมีประสิทธิภาพในการกรองน้ำได้อยู่ หลังจากนั้นเรายังสามารถนำเปลือกกล้วยไปตากแห้ง มาทำเป็นถ่าน และนำมาใช้เป็นพลังงานชีวมวลได้อีกด้วย

สำหรับผลงานที่ออกมา ยังมองว่ามีข้อผิดพลาดอยู่ เช่น การวัดค่าต่างๆ อาจจะยังไม่แม่นยำ ซึ่งจะต้องใช้ความรู้ใน ม.ปลาย มาช่วยเสริมตรงนี้ นอกจากนี้ ยังศึกษามาว่า แทนนินหากเก็บในรูปแบบน้ำอาจจะไม่สะดวกต่อการใช้ในการบำบัดน้ำเสีย จึงคิดว่าหากเป็นไปได้ อยากให้อยู่ในรูปแบบที่เก็บรักษาง่ายกว่านี้ เช่น เป็นของแข็ง เป็นเม็ด เพื่อให้ง่ายต่อการใช้งานและเก็บรักษา นอกจากนี้ ยังอยากจะให้สารแทนนินที่พวกเราคิดค้นขึ้นมา สามารถแปรรูปไปใช้ในโรงงานอุตสาหกรรมใหญ่ๆ ได้ เพราะไม่ได้ใช้ทุนสูงมาก ใช้แค่เปลือกกล้วย ซึ่งสามารถหาได้ง่าย ระยองมีแทบจะเต็มจังหวัดอยู่แล้ว

“ถ้าถามว่าวิทยาศาสตร์น่าเบื่อไหม ก็น่าเบื่อนะครับ แต่ที่เลือกมาสนใจทางด้านนี้เพราะมีหลายอย่างที่ทดแทน ทั้งการได้ทำโครงงาน ได้ค้นพบอะไรใหม่ๆ และได้ทดลอง มีปฏิสัมพันธ์ที่ดีกับเพื่อนๆ และครู ถือว่าเป็นเรื่องที่ดี” กฤติน กล่าว

          ทดลองย่อส่วน “เห็นผลเร็ว-ประหยัดเวลา”
ด้าน กัญจน์ญาณิศา นาคสวัสดิ์ อาจารย์ที่ปรึกษาโครงงาน กล่าวว่า “ในการทดลองโครงการนี้ เราใช้เทคนิคปฏิบัติการเคมีแบบย่อส่วน ซึ่งสามารถช่วยให้การทดลองง่ายขึ้นมาก จากปกติเราใช้สารเคมีเป็นกิโลในการนำมาทดลองกับน้ำ ก็เปลี่ยนเป็นการใช้แค่ในหลอดทดลองขนาดใหญ่ ในอัตราส่วนที่น้อยลง ระยะเวลาที่ใช้แต่ก่อนหลายวัน ครูเห็นครูก็เหนื่อยแทน แต่ตอนนี้ใช้เวลาเพียงแค่ 10 นาทีก็เห็นผลออกมาแล้ว โดยใช้เพียงสารแทนนิน 1 หยด ต่อน้ำตกตะกอน 1 หยด ก็เกิดการเปลี่ยนแปลง สามารถเห็นตะกอนได้ เด็กก็บอกว่าเห็นผลมากกว่าการทดลองแบบเดิมเยอะ ราคาก็ไม่สูงมากราวหลักพัน นอกจากนี้ ครูยังสามารถเอาเวลาที่เหลือจากการทำแล็บมาสอนทฤษฎีได้อีก”

สำหรับประโยชน์ที่โรงเรียนได้รับคือ หนึ่ง ลดค่าใช้จ่ายในโรงเรียนที่ต้องเสียค่าสารเคมีจำนวนมาก สอง เป็นการปลูกจิตสำนึกให้เด็กว่าชีวิตจริง เวลาเขาไปอยู่โรงงาน การกำจัดของเสีย เป็นสิ่งที่เป็นต้นทุนซึ่งโรงงานต้องเสียค่าใช้จ่ายสูงกว่าการซื้อสารเคมีด้วยซ้ำ ซึ่งสารเคมีบางตัว บางที่ก็ไม่รับกำจัด ดังนั้น เป็นการสอนให้เขารู้ว่าทำไมเราต้องใช้สารน้อย แต่ผลยังคงเกิดขึ้นได้จริงและรวดเร็ว ประหยัดเวลา ถือเป็นการปลูกจิตสำนึกของเขาไปในตัวด้วยว่า เวลาโตขึ้น จะต้องช่วยกันประหยัดสารเคมี ตอนนี้เด็กมีหน้าที่ใช้อย่างเดียว เขาไม่เห็นเลยว่ามันไม่ใช่แค่เทลงซิงค์แต่ต้องกำจัดอย่างถูกวิธี โรงเรียนกับโรงงานต่างกัน เพราะเราไม่มีกระบวนการกำจัดให้เด็กเห็นว่ามันมีค่าใช้จ่ายสูง ดังนั้น เราจึงต่อยอดให้เขาคิดว่าเมื่อเราสกัดสารแทนนินจากเปลือกกล้วยแล้ว เราจะทำอย่างไรกับเปลือกกล้วยต่อไป ในเมื่อมันยังคงเป็นขยะอยู่ นำมาซึ่งการนำเปลือกกล้วยมาใช้ประโยชน์อื่นๆ คือ การนำมาทำถ่าน

กัญน์ญาณิศา กล่าวทิ้งท้ายว่า “รู้สึกภูมิใจกับเด็กมาก ที่วันนี้เขาสามารถชนะใจตัวเอง เราบอกเขาเสมอว่าเรามาขายของนะลูก ถ้าเราสามารถทำให้คนอื่นชอบงานของเราได้ แสดงว่าเราขายได้ เหมือนการมาขายไอเดียว่าสิ่งที่เขาทำมันเป็นไปได้ เขาสามารถเอาโครงงานต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นโครงงานนี้หรือโครงงานต่อๆ ไป ทำให้ทุกคนยอมรับ และสามารถนำไปใช้ต่อ ช่วยชุมชนรักษาสิ่งแวดล้อมได้ในอนาคต”