ศพก.หนองม่วง สร้างเครือข่ายเข้มแข็ง

จากนโยบายรัฐบาลที่ให้มีการจัดตั้ง ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร หรือที่เรียกกันติดปากว่า “ศพก.” เริ่มขึ้นเมื่อปี 2557 เพื่อเป็นจุดเรียนรู้ของเกษตรกรในแต่ละพื้นที่ สามารถนำความรู้ที่ได้รับไปใช้ ในการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตทางการเกษตร ที่สอดคล้องกับบริบทของชุมชน โดยได้จัดตั้งขึ้นอำเภอละหนึ่งแห่ง  รวม 882 ศูนย์ ทั่วประเทศ ในพื้นที่ 9 จังหวัดภาคกลาง ภายใต้การกำกับดูแลของสำนักงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรที่ 1 จังหวัดชัยนาท มีทั้งสิ้น 78 ศูนย์

       นายทวี  มาสขาว

              ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตรบ้านหน่วยประคอง ตำบลดงดินแดง อำเภอหนองม่วง จังหวัดลพบุรี เป็น หนึ่งใน 78 ศพก. ที่มีพืชหลัก คือมันสำปะหลัง แต่ในพื้นที่ยังมีการปลูกพืชอื่นๆ อีกหลายชนิด ซึ่งส่วนใหญ่เป็นพืชไร่ เช่น อ้อยโรงงาน  นายบุญสม  แย้มครวญ หรือลุงเปี๊ยก ประธาน ศพก.หนองม่วง เป็นผู้นำยุคเริ่มแรกในการรวมกลุ่มเกษตรกรในพื้นที่ ด้วยการรวมตัวกันจัดตั้งเป็นธนาคารหมู่บ้าน เมื่อปี     พ.ศ. 2541 ด้วยเงินทุนเริ่มต้นเพียง 70,000 บาท สร้างนิสัยการออมให้กับคนในชุมชนด้วยการออมวันละ     10 บาท ส่งผลให้สมาชิกหลายรายในกลุ่มปลดหนี้นอกระบบได้ บางรายมีเงินออมไว้เป็นภูมิคุ้มกันในชีวิต

จนกระทั่งมีผู้มาศึกษาดูงานธนาคารหมู่บ้านอยู่เป็นประจำ กิจการได้ดำเนินการและพัฒนาขึ้นเรื่อยๆ จนกระทั่ง    ธ.ก.ส. ยกให้เป็นสถาบันการเงินหมู่บ้าน แห่งประเทศไทย ระดับ 5 และมีการจดทะเบียนเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ตามลำดับ ในปี พ.ศ. 2557 รัฐบาลมีนโยบายให้จัดตั้ง ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตรขึ้น ปัจจุบันกลุ่มในนาม ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร อำเภอหนองม่วง มีเงินทุนหมุนเวียน กว่า 13,000,000 ล้านบาท
นายทวี  มาสขาว ผู้อำนวยการสำนักงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรที่ 1 จังหวัดชัยนาท เปิดเผยว่า ศพก. หนองม่วง มีการผลิตพืชหลัก 2 ชนิด คือมันสำปะหลังและอ้อยโรงงาน ดังนั้น จึงทำให้มีองค์ความรู้ และฐานการเรียนรู้เรื่องพืชทั้งสองชนิด ซึ่งมีเป้าหมายในการลดต้นทุน และเพิ่มปริมาณผลผลิต เป็นแห่งเรียนรู้ให้กับเกษตรกรในพื้นที่ จากความเข้มแข็งทั้งด้านชุมชน เงินทุน และองค์ความรู้ สำนักงานเกษตรอำเภอหนองม่วง ในฐานะหน่วยงานที่รับผิดชอบดูแล ศพก. หนองม่วง จึงขยายผลความเข้มแข็งดังกล่าว สู่จุดเรียนรู้ในพื้นที่ ตำบลอื่นๆ ในรูปของ ศพก. เครือข่าย

ซึ่งการก่อตั้ง ศพก. เครือข่ายนี้ เริ่มจากแนวคิดของ นางณภัทร  ภูริผล เกษตรอำเภอหนองม่วง ที่เห็นว่าควรมีจุดเรียนรู้อยู่ในทุกตำบล จึงก่อตั้ง ศพก. เครือข่าย และมีการเชื่อมโยงระหว่างเครือข่าย โดยใช้เวทีการประชุม เวทีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เพื่อหาแนวทางในการแก้ปัญหาและพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ในระยะแรกเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรจะเป็นผู้สนับสนุน และดำเนินการในการเชื่อมโยงเครือข่ายต่างๆ แต่ในปัจจุบัน ศพก.หนองม่วง และศพก.เครือข่ายทั้ง 5 แห่ง เป็นผู้ดำเนินการเองทั้งหมด โดยความร่วมมือระหว่าง ศพก. หลัก กับ ศพก. เครือข่าย มีการวางเป้าหมายร่วมกัน คือ ร่วมกันแก้ปัญหา แลกเปลี่ยนประสบการณ์ด้านการเกษตร ปลูกฝังให้เยาวชนในพื้นที่รักการเกษตร เพื่อเป็นการอนุรักษ์อาชีพของบรรพบุรุษ โดยการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาสร้างความสนใจให้กับเด็กๆ นอกจากนี้ยังมีการแบ่งปัน ซื้อขายสินค้าระหว่างกัน แลกเปลี่ยนข้อมูลด้านการตลาด อีกทั้งเน้นทำการเกษตรเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม สภาพภูมิอากาศ และอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น

เมื่อสอบถาม ลุงเปี๊ยก ว่าประโยชน์ที่ได้รับจากการมีเครือข่ายคืออะไร คำตอบคือ “การมีเพื่อน”การให้ และการรับ ความเข้มแข็งของเครือข่ายในตอนนี้ เกิดจากการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ ไม่ปล่อยให้ตายไปกับเจ้าของ ปลุกให้คนในชุมชนตื่น โดยการทำให้เห็น แล้วขยายผล รับประโยชน์ร่วมกัน ความซื่อสัตย์และเสียสละ โดยเฉพาะผู้นำเครือข่าย และสมาชิกทุกคน
ผอ.ทวี กล่าวเพิ่มเติมว่า ปัจจัยที่ทำให้ ศพก.หนองม่วง มีเครือข่ายที่เข้มแข็ง เพราะเกษตรกรต้นแบบ อย่างลุงเปี๊ยก เป็นผู้ที่มีความสามารถ ใฝ่เรียนรู้สิ่งใหม่ ช่างสังเกต และนำมาพัฒนาตนเอง      อยู่เสมอ มีจิตอาสา พร้อมเสียสละ เปิดใจยอมรับ และบอกต่อเพื่อนเกษตรกรด้วยกัน ตั้งใจจริงที่จะพัฒนาชุมชน อีกทั้งยังมีความซื่อสัตย์ โปร่งใส ทำให้เป็นที่ยอมรับของคนในชุมชนบ้านหน่วยประคอง และชุมชนใกล้เคียง และที่สำคัญ เจ้าหน้าที่เกษตรอำเภอ และนักวิชาการส่งเสริมการเกษตรผู้รับผิดชอบตำบล ได้เข้ามาให้ความรู้ และให้โอกาสในการเข้าไปร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในเวทีประชุม อบรม และศึกษาดูงานในพื้นที่ต่างๆ ซึ่งเป็นประโยชน์    ต่อการพัฒนา ศพก. อย่างมาก
อย่างไรก็ตามบริบทของแต่ละพื้นที่ หรือ สถานการณ์ของแต่ละ ศพก. อาจจะแตกต่างกันไป    ซึ่ง ศพก.หนองม่วง บ้านหน่วยประคอง จะเป็นต้นแบบในการสร้างความเข้มแข็งให้กับ ศพก.หลักและ ศพก.เครือข่ายในอีกหลายพื้นที่ แนวคิด หรือแนวทางการปฏิบัติหลายอย่างสามารถนำไปปรับใช้ได้กับทุกพื้นที่ โดยเฉพาะการบริหารจัดการกลุ่ม หรือการแบ่งปันซึ่งกันและกัน สิ่งเหล่านี้ไม่ว่าจะอยู่พื้นที่ใด ปลูกพืชชนิดใด      ก็สามารถปฏิบัติได้ทั้งสิ้น ซึ่งคาดหวังเป็นอย่างยิ่งว่าในอนาคต ทุกศพก. จะมีเครื่อข่ายที่เข้มแข็งอย่าง ศพก.    หน่วยบ้านหน่วยประคอง ตำบลดงดินแดง อำเภอหนองม่วง แห่งนี้