หมายเหตุ – บทสรุปเนื้อหาสำคัญของร่างรัฐธรรมนูญฉบับรับฟังความคิดเห็น ที่คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) ทำแล้วเสร็จเป็นเบื้องต้น และนายมีชัย ฤชุพันธุ์ ประธานกรธ. แถลงต่อสื่อมวลชนเมื่อวันที่ 29 มกราคม 2559 มีจำนวน 270 มาตรา

                      ทั้งนี้ เมื่อเปิดร่างทั้งหมดแล้ว นำมาเปรียบเทียบกับรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2550 มีบทบัญญัติที่ปรับปรุงอย่างสำคัญ อาทิ หมวดบททั่วไปเพิ่มหลักการให้รัฐสภา คณะรัฐมนตรี (ครม.) ศาล องค์กรอิสระ และหน่วยงานของรัฐปฏิบัติหน้าที่เพื่อประโยชน์ส่วนรวมของประเทศ ความผาสุกของประชาชน, หมวดสิทธิเสรีภาพของปวงชนชาวไทยให้คนไทยมีสิทธิและเสรีภาพได้ทุกกรณี หากไม่ถูกมีกฎหมายหรือรัฐธรรมนูญเขียนจำกัด และไม่ใช้สิทธิเสรีภาพกระทบหรือเป็นอันตรายต่อความมั่นคงของรัฐ ความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน และไม่ละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลอื่น ทั้งนี้การออกกฎหมายเพื่อจำกัดสิทธิเสรีภาพของปวงชนชาวไทยทำได้เท่าที่จำเป็น และไม่เป็นการออกกฎหมายที่สร้างภาระหรือผลกระทบศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

                      นอกจากนั้นในข้อจำกัดเสรีภาพของบุคคลว่าด้วยการรับโทษทางอาญาผู้ที่ทำผิดกฎหมาย กำหนดให้การควบคุมหรือคุมขังผู้ต้องหา หรือจำเลย ได้เท่าที่จำเป็นเพื่อป้องกันการหลบหนี, ในคดีอาญา ห้ามบังคับบุคคลให้การเป็นปฏิปักษ์กับตนเอง, คำขอประกันผู้ต้องหาหรือจำเลยในคดีอาญาห้ามเรียกหลักประกันเกินควรแก่กรณี, กรณีการจำกัดใช้สิทธิและเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น เขียน พิมพ์ โฆษณา และการสื่อความหมายด้วยวิธีอื่น ต้องเป็นไปกฎหมายและเป็นการจำกัดเพื่อรักษาความมั่นคงของรัฐ, คุ้มครองสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคลอื่น, รักษาความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน และป้องกันไม่ให้เกิดการเกลียดชังในสังคม, ในประเด็นเรื่องการประกอบวิชาชีพของสื่อมวลชน ห้ามรัฐให้เงินอุดหนุนกิจการหนังสือพิมพ์หรือสื่อมวลชนอื่นของเอกชน แต่หากหน่วยงานของรัฐใช้จ่ายหรือให้ทรัพย์สินแก่สื่อมวลชน เพื่อการโฆษณา ประชาสัมพันธ์หรือการอื่นใด ต้องเปิดเผยรายละเอียดให้คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินทราบ พร้อมกำหนดให้เจ้าหน้าที่ของรัฐที่ปฏิบัติหน้าที่สื่อมวลชนต้องทำงานให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของภารกิจของหน่วยงานที่สังกัด

                      หมวดหน้าที่ของปวงชนชาวไทย กำหนดให้บุคคลมีหน้าที่เคารพและไม่ละเมิดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลอื่น และไม่กระทำการใดที่ก่อให้เกิดความแตกแยกหรือเกลียดชังในสังคม และห้ามบุคคลให้ความร่วมมือหรือสนับสนุนการทุจริตและประพฤติมิชอบทุกรูปแบบ

                      หมวดหน้าที่ของรัฐ เป็นบทบัญญัติที่เขียนใหม่ เพื่อบังคับให้รัฐต้องดำเนินการอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ อาทิ การจัดการศึกษาภาคบังคับให้มีคุณภาพและทั่วถึงแก่เด็กทุกคน, รัฐต้องรักษาไว้ซึ่งคลื่นความถี่และสิทธิในวงโคจรของดาวเทียมอันเป็นทรัพยากรของชาติ ให้เป็นประโยชน์ของชาติและประชาชน พร้อมกำหนดให้รัฐต้องจัดให้มีองค์กรอิสระในการปฏิบัติหน้าที่เพื่อรับผิดชอบและกำกับการดำเนินการที่เกี่ยวกับคลื่นความถี่เพื่อประโยชน์สูงสุดของประชาชน ความมั่นคงของรัฐและประโยชน์สาธารณะ

                      กำหนดให้รัฐรักษาวินัยการเงินการคลังอย่างเคร่งครัดเพื่อให้ฐานะทางการเงินการคลังของรัฐมีเสถียรภาพตามกฎหมายว่าด้วยวินัยการเงินการคลังของรัฐ, หมวดแนวนโยบายแห่งรัฐกำหนดให้รัฐจัดทำยุทธศาสตร์ชาติเพื่อเป้าหมายการพัฒนาประเทศ และเป็นกรอบการจัดทำแผนต่างๆ ให้สอดคล้องและบูรณาการ โดยการจัดทำยุทธศาสตร์ชาติต้องให้ประชาชนทุกภาคส่วนมีส่วนร่วม, ให้รัฐยกเลิกหรือปรับปรุงกฎหมายที่ไม่มีความจำเป็นหรือไม่สอดคล้องกับปัจจุบัน เพื่อขจัดอุปสรรคต่อการดำรงชีวิตหรือการประกอบอาชีพโดยเร็ว

                      หมวดรัฐสภา มีบทบัญญัติเพิ่มเติมกรณีที่ไม่มีประธานวุฒิสภาทำหน้าที่ประธานรัฐสภาได้ ให้รองประธานวุฒิสภาทำหน้าที่ประธานรัฐสภา แต่หากไม่มีรองประธานวุฒิสภาให้ส.ว.ที่อายุมากสุดในขณะนั้นทำหน้าที่ประธานรัฐสภา, ส่วนสภาผู้แทนราษฎร ให้ส.ส.มีจำนวน 500 คน มาจากการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง 350 เขต เขตละ 1 คน รวม 350 คน, มาจากบัญชีของพรรคการเมือง 150 คน, ผู้มีสิทธิเลือกตั้งมีสิทธิออกเสียงได้คนละ 1 คะแนน โดยสามารถลงคะแนนเลือกผู้สมัครเลือกตั้งหรือไม่เลือกผู้ใดเลยก็ได้ กำหนดให้คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ต้องประกาศรับรองผลการเลือกตั้งที่สุจริตและเที่ยงธรรมภายใน 60 วันนับแต่วันเลือกตั้ง,

                      กำหนดให้พรรคการเมืองที่ส่งผู้สมัครเลือกตั้งแจ้งรายชื่อบุคคลที่พรรคการเมืองจะเสนอต่อที่ประชุมสภาฯ เพื่อให้ความเห็นชอบเป็นนายกฯ ไม่เกิน 3 รายชื่อ ต่อกกต. ทั้งนี้พรรคการเมืองจะไม่เสนอรายชื่อดังกล่าวก็ได้ ขณะที่การคำนวณหา ส.ส.บัญชีรายชื่อของแต่ละพรรคการเมืองให้เป็นไปตามคะแนนนิยมที่แท้จริงของประชาชนที่ให้แก่ผู้สมัครทุกเขต กรณีที่พรรคการเมืองใดได้ส.ส.เขตสูงกว่าจำนวนส.ส.บัญชีรายชื่อที่พรรคการเมืองจะได้รับ ให้ถือว่าพรรคการเมืองได้ส.ส.ตามที่ได้รับ แต่การคำนวณหาส.ส.ของพรรคการเมืองอื่นนั้นต้องเป็นไปตามอัตราเฉลี่ยที่ต้องไม่เกินจำนวนส.ส.บัญชีรายชื่อที่มี 150 คน

                      สำหรับคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้สมัครรับเลือกตั้ง ที่เพิ่มใหม่ คือ ผู้ถือหุ้นหรือเจ้าของกิจการในหนังสือพิมพ์หรือสื่อมวลชนใดๆ, ผู้เคยต้องคำพิพากษาอันถึงที่สุดต่อการกระทำผิดเกี่ยวกับทรัพย์ที่กระทำโดยทุจริตตามประมวลกฎหมายอาญา, ความผิดตามกฎหมายว่าด้วยการกู้ยืมเงินที่ฉ้อโกงประชาชน, กฎหมายว่าด้วยยาเสพติดในฐานเป็นผู้ผลิต นำเข้า ส่งออก หรือผู้ค้า กฎหมายว่าด้วยการพนันในฐานความผิดเป็นเจ้ามือหรือเจ้าสำนัก กฎหมายว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์และการฟอกเงิน ขณะที่ประเด็นการสิ้นสภาพของส.ส. ได้เพิ่มประเด็นการฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานทางจริยธรรมอย่างร้ายแรง ด้วย

                      ส่วนของวุฒิสภา ให้มีส.ว.จำนวน 200 คน มาจากการเลือกกันเองของผู้ที่มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ ประสบการณ์ อาชีพที่หลากหลายของสังคม โดยรายละเอียดที่เกี่ยวข้อง อาทิ การจัดกลุ่ม การเลือกกันเอง จะเขียนไว้ในกฎหมายว่าด้วยการได้มาซึ่งส.ว. ขณะที่ลักษณะต้องห้ามของผู้สมัครเข้ารับเลือกเป็นส.ว.นั้น เพิ่มมาตรการที่ต้องเว้นวรรคกับการเกี่ยวข้องทางการเมืองกับพรรคการเมือง หรือการดำรงตำแหน่งทางการเมืองทั้งระดับชาติและท้องถิ่น ไม่น้อยกว่า 10 ปี และกำหนดลักษณะของส.ว. ต้องไม่ฝักใฝ่ หรือยอมตกอยู่ใต้อาณัติของพรรคการเมืองใด ขณะที่การทำงานในรัฐสภากำหนดให้มีการเรียกประชุมรัฐสภาภายใน 5 วันนับจากวันประกาศผลเลือกตั้งส.ส.เป็นการทั่วไป, กำหนดการทำงานของกรรมาธิการสามัญต้องทำงานไม่ซ้ำซ้อนเด็ดขาด

                      หมวดคณะรัฐมนตรี ห้ามนายกฯ ดำรงตำแหน่งรวมกันเกิน 8 ปี ไม่ว่าจะดำรงตำแหน่งติดต่อกันหรือไม่, ให้รัฐมนตรีเป็นส.ส.ได้ ขณะที่ข้อห้ามกระทำของครม.ช่วงรักษาการนั้น เขียนห้ามอนุมัติงานหรือโครงการที่สร้างความผูกพันต่อครม.ชุดต่อไป เว้นแต่ที่กำหนดไว้ในงบประมาณรายจ่ายประจำปี

                      หมวดศาล มีสาระที่เพิ่มเติมส่วนศาลยุติธรรม ได้เพิ่มบทบัญญัติว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ที่เขียนชัดเจนที่ให้สิทธิอุทธรณ์คำพิพากษาของศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ต่อที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาได้ภายใน 30 วันนับแต่มีคำพิพากษา เฉพาะกรณีมีปัญหาข้อกฎหมายหรือมีพยานหลักฐานใหม่

                      หมวดศาลรัฐธรรมนูญ กำหนดให้มีตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ 9 คน ได้ปรับในส่วนคุณสมบัติผู้ที่เข้ารับการสรรหาในส่วนผู้ทรงคุณวุฒิสาขานิติศาสตร์ และสาขารัฐศาสตร์หรือรัฐประศาสนศาสตร์ ที่ต้องคัดเลือกให้ได้สาขาละ 1 คน โดยคัดจากผู้ดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์มหาวิทยาลัยในประเทศไม่น้อยกว่า 5 ปี และมีผลงานทางวิชาการด้านที่เกี่ยวข้องการันตีคุณสมบัติ พร้อมเพิ่มเติมในส่วนผู้ทรงคุณวุฒิที่ได้รับการสรรหาจากผู้ที่เคยรับราชการในตำแหน่งไม่ต่ำกว่าอธิบดีหรือหัวหน้าส่วนราชการ หรือดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่ารองอัยการสูงสุดไม่น้อยกว่า 5 ปี จำนวน 2 คน และกำหนดกรอบอำนาจวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญกำหนดให้เป็นไปตามตัวอักษรหรือตามความมุ่งหมายของรัฐธรรมนูญ แต่หากไม่มีบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญมาปรับแก่กรณีใด ให้วินิจฉัยเป็นไปตามประเพณีปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข

                      หมวดองค์กรอิสระ กำหนดให้กรรมการองค์กรอิสระดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียวทุกองค์กร ส่วนการปฏิบัติหน้าที่ขององค์กรอิสระต้องเป็นไปอย่างเที่ยงธรรม กล้าหาญ และปราศจากอคติในการใช้ดุลพินิจ พร้อมกำหนดหน้าที่สำคัญให้องค์กรอิสระและศาลรัฐธรรมนูญร่วมกำหนดมาตรฐานจริยธรรมเพื่อใช้กับผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ศาลรัฐธรรมนูญ และองค์กรอิสระ

                      หมวดแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ห้ามแก้ไขเพิ่มเติมบทเปลี่ยนแปลงการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข หรือเปลี่ยนรูปแบบรัฐ ทั้งนี้การแก้ไขในบททั่วไป, พระมหากษัตริย์, บทแก้ไขรัฐธรรมนูญ หรือประเด็นคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้ดำรงตำแหน่งต่างๆ หรืออำนาจศาลหรือองค์กรอิสระ ต้องผ่านการเห็นชอบจากการทำประชามติก่อนมีผลบังคับใช้

                      ขณะที่บทเฉพาะกาล มีส่วนสำคัญที่คงคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ไว้จนกว่าจะมีรัฐบาลชุดใหม่ที่มาจากการเลือกตั้งและคงอำนาจของคสช. ตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญ (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ.2557 และรัฐธรรมนูญ (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ.2557 ฉบับที่แก้ไขไว้ต่อไป พร้อมกับรับรองประกาศ คำสั่ง และการกระทำของคสช. หรือหัวหน้า คสช. ที่มีก่อนหน้ารัฐธรรมนูญใหม่ประกาศใช้ให้มีผลบังคับใช้โดยชอบตามรัฐธรรมนูญ และกฎหมาย

————————-