โดยปกติธรรมดาแล้วผู้คนทั่วไปไม่ปรารถนาจะเฉียดกรายไปที่ศาลไม่ว่าจะเป็นศาลไหนและในฐานะใด

แต่ถ้าหากจำเป็นต้องไปขึ้นมาจะพบเลยว่าแต่ละศาลมีปรับปรุงเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับการอำนวยความสะดวกให้ประชาชนกันผิดหูผิดตาทีเดียว

ตัวอย่างวันนี้มาจาก ศาลจังหวัดมีนบุรี ซึ่งมีเขตอำนาจศาลอยู่บริเวณชานเมืองย่านตะวันออกของกรุงเทพมหานครคือเป็น ศาลชั้นต้น ในระดับ ศาลจังหวัด ที่มีที่ตั้งอยู่ในส่วนกลาง

นายปุณชรัสมิ์ วราพงศ์พิศาล ผู้พิพากษาหัวหน้าศาลจังหวัดมีนบุรี ให้ข้อมูลว่า นับแต่ต้นปี พ.ศ.2559 เป็นต้นมาจนถึงสิ้นเดือนพฤษภาคม หรือเพียง 5 เดือน ศาลจังหวัดมีนบุรีได้รับคดีความฟ้องใหม่รวมทั้งสิ้น 10,161 คดี แยกเป็นคดีแพ่ง 7,109 คดี คดีอาญา 3,052 คดี ขณะที่ศาลได้พิจารณาพิพากษาคดีเสร็จสิ้นจำนวน 9,983 คดีโดยมีคดีเก่าและใหม่ค้างอยู่ทั้งสิ้น 8,204 คดีหรือสำเร็จคิดเป็นร้อยละ 59.29 ของคดีความที่ค้างอยู่ทั้งหมด

สำหรับประเภทคดีแพ่งเกิดสูงสุด 3 อันดับ คือ คดีกู้ยืม/ค้ำประกัน คดีผิดสัญญาบัตรเครดิต และคดีเช่าซื้อตามลำดับ ส่วนคดีอาญาเกิดสูงสุด 3 อันดับ คือ คดีความผิด พ.ร.บ.จราจรทางบก คดีความผิดตาม พ.ร.บ.ยาเสพติด (เมทแอมเฟตามีน) และคดีความผิด พ.ร.บ.การพนัน ฯ ตามลำดับ ซึ่งศาลจังหวัดมีนบุรีนับว่าเป็นศาลยุติธรรมชั้นต้นที่มีคดีความเกิดใหม่สูงสุดในประเทศ โดยในปี 2558 ที่ผ่านมา มีคดีความเกิดใหม่กว่า 3 หมื่นคดี

ศาลจังหวัดมีนบุรีได้ดำเนินการตามแนวนโยบายของประธานศาลฎีกาและสำนักงานศาลยุติธรรม โดยได้นำระบบ “การพิจารณาแบบต่อเนื่อง” อันเป็นแนวนโยบายสำคัญของศาลยุติธรรม ที่จะบริหารจัดการคดีความที่ล่าช้าให้เสร็จสิ้นไปด้วยความรวดเร็ว ไม่ค้างพิจารณาเป็นเวลานานหลายปี เหมือนกับการพิจารณาคดีแบบเดิมมาปรับใช้ในศาลจังหวัดมีนบุรี

พร้อมกับนำ “ระบบไกล่เกลี่ยประนอมข้อพิพาท” มาเป็นแนวทางเลือกของคู่ความให้สามารถยุติคดีความได้อย่างรวดเร็ว และสามารถสร้างความพึงพอใจให้แก่คู่ความทุกฝ่ายทั้งฝ่ายโจทก์และจำเลย อีกทั้งลดปัญหาการอุทธรณ์ฎีกา คำพิพากษาต่อศาลอุทธรณ์ หรือศาลฎีกา อันเป็นความล่าช้าในกระบวนการยุติธรรมลงไปได้ส่วนหนึ่ง

เป็นผลให้ในปี พ.ศ.2558 ที่ผ่านมา มีคดีความแพ่งเข้าสู่กระบวนการไกล่เกลี่ยของศาลจังหวัดมีนบุรีรวม 3,441 คดี ไกล่เกลี่ยสำเร็จ 3,039 คดี หรือคิดเป็นร้อยละ 88.3 โดยมีทุนทรัพย์ไกล่เกลี่ยสำเร็จรวม 1,699,368,226 บาท และมีคดีความอาญาเข้าสู่กระบวนการไกล่เกลี่ยแบบสมานฉันท์จำนวน 1,654 คดี ดำเนินการไกล่เกลี่ยสมานฉันท์สำเร็จจำนวน 607 คดี หรือคิดเป็นร้อยละ 36.96

ในส่วนของการบริหารคดี เพื่อบริการคู่ความและประชาชน ศาลจังหวัดมีนบุรีได้อำนวยความสะดวกแก่คู่ความและประชาชนในคดีร้องขอจัดการมรดก โดยจัดองค์คณะผู้พิพากษาดำเนินการไต่สวนคำร้องคดี ร้องขอจัดการมรดกให้เสร็จสิ้นโดยเร็วในวันเดียว และคู่ความสามารถขอรับคำสั่งศาลเพื่อไปดำเนินการในเรื่องมรดกได้ทันที

นอกจากนี้ สำหรับปัญหาการขอคัดถ่ายเอกสารในคดีทั่วไปที่มักมีความล่าช้านั้น ศาลจังหวัดมีนบุรีได้ปรับรูปแบบการให้บริการ โดยได้จัดตั้งศูนย์บริการคัดถ่ายเอกสารพร้อมกับจัดเจ้าหน้าที่ไว้บริการรับคำร้อง และค้นหาสำนวนความให้แก่คู่ความในทันที ซึ่งวิธีการดังกล่าวสามารถคัดถ่ายและรับรองเอกสารได้อย่างรวดเร็วไม่เกิน 30 นาที เป็นผลให้คู่ความและประชาชนมีความพึงพอใจในรูปแบบวิธีการใหม่ดังกล่าวนี้เป็นอย่างยิ่ง เนื่องจากไม่เสียเวลาหรือค่าใช้จ่ายในการเดินทางมารับเอกสารอีกครั้ง

สิ่งเหล่านี้คือพัฒนาการของศาลที่คู่ควรกับการหยิบยกมาเป็นตัวอย่างจริงๆ.

“ซี.12”