จากนโยบายส่งเสริมเกษตรแปลงใหญ่ของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ที่มุ่งการบริหารจัดการเกษตรร่วมกัน เพื่อให้เกิดการประหยัดทางเศรษฐกิจ เรียกว่า economy of scale

นางสาวจริยา สุทธิไชยา รองเลขาธิการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) กล่าวว่า เรื่องสำคัญของการส่งเสริมเกษตรแปลงใหญ่คือ การลดต้นทุนการผลิตของเกษตรกรรายบุคคล มาเป็นเกษตรกรรายกลุ่ม เพราะฉะนั้นมันเกิดจากการประหยัดค่าใช้จ่าย อีกประการคือทำให้เกิดการเรียนรู้ซึ่งกันและกัน ในการที่จะเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต เพิ่มผลผลิตต่อหน่วย นอกจากนี้ กระทรวงเกษตรฯ มีความพยายามที่จะทำคุณภาพสินค้าในกลุ่มแปลงใหญ่ให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน

เพราะว่าเวลาที่มีความต้องการของตลาดจะได้รวมกลุ่มกันขายสินค้าที่มีคุณภาพเหมือนกัน ที่สำคัญคือเรื่องการเก็บเกี่ยว ถ้าเกษตรกรรวมกลุ่มกันแล้ว พอนำเครื่องจักรกลลงมาที่แปลงเกษตรกรแต่ละรายก็จะรวมกลุ่มพร้อมกันเลย ผลผลิตจะเก็บเกี่ยวและสุกพร้อมกัน ส่งผลให้ระบบการจัดการของเกษตรกรที่เกิดจากการรวมกลุ่มแปลงใหญ่มีความแตกต่างกันกับเกษตรกรรายเดี่ยว โดยเฉพาะต้นทุนการผลิตที่ลดลงและผลผลิตต่อหน่วยเพิ่มขึ้น คุณภาพเป็นที่ต้องการของตลาด

สหกรณ์โคนมไทยมิลค์ อ.มวกเหล็ก จ.สระบุรี เป็นสหกรณ์ต้นแบบที่มีการปรับโครงสร้างการผลิตและลดต้นทุนการผลิตน้ำนมโคของเกษตรกร ภายใต้แนวคิดเกษตรแปลงใหญ่ด้านปศุสัตว์ ที่เกษตรกรมีการรวมกันบริหารจัดการการผลิตแปลงหญ้าขนาดใหญ่ มีการนำเทคโนโลยีเครื่องจักรกลขนาดใหญ่มาใช้ในแปลงหญ้า Motor Pool เพื่อลดต้นทุนการผลิตลดปัญหาขาดแคลนแรงงาน มีการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตด้วยระบบบริหารจัดการอย่างเป็นระบบและรวดเร็ว เริ่มตั้งแต่การจัดหาปัจจัยการผลิต มีศูนย์ผลิตอาหารโคนม และมีแปลงหญ้าอาหารสัตว์แปลงใหญ่ การผสมสูตรอาหารสัตว์ที่ได้คุณภาพมาตรฐานเพื่อให้น้ำนมดิบที่ดี

การพัฒนาองค์ความรู้ของเกษตรกร การพัฒนาศูนย์รวบรวมน้ำนมดิบ และการพัฒนาคุณภาพของน้ำนมดิบทั้งระบบมีการจัดการอย่างมีประสิทธิภาพจนกระทั่งการแปรรูป ออกมาเป็นผลิตภัณฑ์นมพร้อมดื่ม ทั้งเข้าสู่โครงการนมโรงเรียนและนมพาณิชย์ โดยขณะนี้สหกรณ์โคนมไทยมิลค์ มีเกษตรกรเป็นสมาชิก 1,000 กว่าครัวเรือน มีผลผลิตสามารถผลิตน้ำนมดิบได้ 140 ตันต่อวัน และมีเป้าหมายที่จะขยายกำลังการผลิตเพิ่มขึ้นอีกในอนาคต

สหกรณ์โคนมไทยมิลค์ถือเป็นต้นแบบ ที่สหกรณ์อื่นหรือกลุ่มเกษตรกรสามารถจะใช้เป็นต้นแบบและถอดบทเรียนเพื่อนำไปปรับใช้กับกลุ่มของตนเองได้ ทั้งนี้ สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร ได้เข้าไปติดตามประเมินผลของการดำเนินกิจการของสหกรณ์โคนมไทยมิลค์รวมถึงเกษตรกรที่เป็นสมาชิกสหกรณ์ โดยเฉพาะการลดต้นทุนการผลิตและเพิ่มโอกาสในการแข่งขัน ซึ่งมีตัวชี้วัดได้แก่ ต้นทุนการผลิตลดลง คุณภาพน้ำนมดิบดีขึ้น ความเข้มแข็งของเกษตรกร ความสามารถในการชำระหนี้ เป็นต้น เพื่อนำมาเป็นข้อมูลใช้เป็นแบบอย่างในการพัฒนาสหกรณ์โคนมประเภทเดียวกัน หรือปรับใช้ให้เหมาะสมกับกิจกรรมอื่นต่อไป

จากการติดตามประเมินผลการดำเนินโครงการส่งเสริมเกษตรแปลงใหญ่ มั่นใจว่าการรวมกลุ่มกันทำการผลิตสินค้าเกษตรอย่างไรก็ดีกว่าการแยกกันทำ ทั้งในเรื่องของประสิทธิภาพการผลิต การลดต้นทุนการผลิต และการพัฒนาคุณภาพสินค้า ฉะนั้น สิ่งที่ต้องดำเนินการต่อไปคือ การสรุปผลให้เห็นอย่างชัดเจนว่า เกษตรแปลงใหญ่ทำได้จริง เพราะมีการจัดระบบแปลงใหญ่ที่ดูทั้งเรื่องกายภาพ ความเหมาะสมของสภาพดิน ฟ้า อากาศ ความเหมาะสมของพื้นที่ ความพร้อมของเกษตรกร ประกอบกับเชิงเศรษฐกิจ เรื่องต้นทุนการผลิต และความต้องการของตลาด

โดยเป้าหมายของกระทรวงเกษตรฯ ที่จะดำเนินการส่งเสริมเกษตรแปลงใหญ่ 650 แปลง และเป็นแปลงต้นแบบของจังหวัด 76 จังหวัด 76 แปลง ซึ่งขณะนี้ได้พัฒนามาเป็นแปลงใหญ่ประชารัฐเกษตรสมัยใหม่ 44 แปลง แบ่งเป็นแปลงของสินค้าเกษตรจำนวน 11 สินค้า ซึ่งทั้งหมดเกิดจากความร่วมมือกันของหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน รวมถึงผู้ประกอบการธุรกิจแปรรูป และเกษตรกรที่อยู่ในแปลงใหญ่ ซึ่งจะนำไปสู่การลดต้นทุนการผลิตสินค้าเกษตรในภาพรวมของประเทศ เพิ่มผลผลิตต่อไร่ เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต สามารถยกระดับมาตรฐานการผลิตให้มีคุณภาพและปลอดภัยตามมาตรฐาน GAP เข้าสู่กระบวนการแปรรูปตามระบบมาตรฐาน GMP สร้างโอกาสในการแข่งขันและการยอมรับของสินค้าเกษตรทั้งในและต่างประเทศได้ดียิ่งขึ้น