ผู้ที่เลี้ยงปลาสวยงามทุกคนคงเคยเจอปัญหาของปลาป่วยหรือมีอาการผิดปกติไป โดยเฉพาะผู้เลี้ยงปลาสวยงามมือใหม่ป้ายแดง ที่อาจยังไม่ได้ศึกษาวิธีการสังเกตอาการของปลาที่ป่วยหรือมีปัญหาทางสุขภาพเป็นอย่างดีมาก่อน วันนี้เรามาเรียนรู้ไปพร้อมๆ กันนะครับ

โดยส่วนใหญ่แล้ว ปลาสวยงามที่นิยมเลี้ยงกันนั้น มักจะเป็นปลาขนาดเล็กที่มีช่วงอายุขัยไม่ได้ยืนยาวมากนัก ก่อนการเลี้ยงผู้เลี้ยงเองควรเข้าใจตรงจุดนี้ก่อนว่า อายุขัยของปลาที่เลี้ยงนั้นค่อนข้างสั้นจะได้ไม่ต้องเสียใจมากจนเกินไปหากเกิดการสูญเสียปลาสวยงามที่รักขึ้นมา เนื่องจากสิ่งมีชีวิต ซึ่งรวมถึงเจ้าปลาเองก็หนีไม่พ้นการเกิดแก่ เจ็บ และตายเช่นกัน การเลี้ยงดูอย่างถูกต้องเหมาะสม จึงจะทำให้ปลาสวยงามมีสุขภาพดีและมีอายุที่ยืนยาว “ครบ” ตามอายุขัยของปลาจริงๆ ได้

การเลี้ยงปลาที่ดีนั้น นอกจากการใช้อุปกรณ์และน้ำที่มีคุณภาพแล้ว สิ่งที่ขาดไม่ได้เลยคือ “การสังเกตสุขภาพปลาอย่างละเอียด” ซึ่งสิ่งนี้ถือได้ว่าเป็นภาระ “หน้าที่” ที่ต้องทำทุกวันทีเดียวครับนักเลี้ยงมือระดับเซียนที่มีความเก๋า (รวมถึงความเก่า) บางท่านอาจเถียงว่า เขาไม่เคยต้องมานั่งทำอะไรทำนองนี้มาก่อน “ก็เห็นพวกปลาอยู่ได้อย่างสำราญดี ไม่เห็นมันจะมีปัญหาอะไรสักทีนี”

ครับ สิ่งที่เพิกเฉยนั้นเป็นเรื่องของการไม่ได้กระทำจนเกิดเป็นความเคยชินมากกว่า ซึ่งถือว่าเป็นความโชคดีของผู้เลี้ยง ที่ปลา
ไม่ป่วย หรือไม่ได้แสดงอาการป่วยอะไรให้เห็น แต่ต้องขอบอกว่า เราอาจไม่ได้โชคดีทุกครั้ง แต่ต้องยอมรับว่านักเลี้ยงที่มีประสบการณ์มากๆ มักจะมีสายตาที่ค่อนข้างแหลมคม ที่มองผ่านตู้ปลาเพียงแว่บเดียว ก็เพียงพอที่จะประเมินสภาพโดยรวมภายในตู้เลี้ยงได้อย่างชนิดที่นักเลี้ยงมือใหม่ต้องเพ่งกันเป็นวันๆ เลยทีเดียว

แต่ถึงกระนั้นก็ตาม สี่เท้ายังรู้พลาดนักปราชญ์ยังรู้พลั้ง เซียนบางคนก็อาจต้องน้ำตาเช็ดหัวเข่าด้วยสาเหตุที่ว่าปลาสุดที่รักต้องมาตายจากไปเพราะความประมาทของตัวเองก็ออกบ่อยครับ  เรื่องนี้เป็นสิ่งที่ไม่อยากให้เกิดกับคนรักสัตว์อย่างเราๆ ครับ

วันนี้เรามารู้จักวิธีสังเกตอาการปลาป่วยกันดีกว่า ก่อนอื่นผมขอแยกลักษณะปลาแข็งแรงกับปลาที่ดูเหมือนจะมีอาการป่วยให้ท่านเห็นชัดๆ กันเสียก่อน ดังนี้

ลักษณะของปลาแข็งแรง

1.ลักษณะลำตัวแข็งแรง มีกล้ามเนื้อขึ้นเต็ม ท้องไม่แฟบบาง ครีบทุกครีบกางตั้ง ใบครีบใสไม่ขุ่นหรือฉีกแหว่ง ขาด ลุ่ย

2.ตาใส กลม ไม่ขุ่น กระจกตาไม่โปนออกนอกเบ้า

3.หากเป็นปลามีเกล็ด เกล็ดต้องมีความเงางาม ซ้อนกันเรียบสนิทเรียงกันเป็นแถวสวยงาม หากเป็นปลาไม่มีเกล็ดหรือ
ปลาหนัง ผิวหนังต้องแน่น เรียบตึง

4.สีสันลวดลายขึ้นสวยงามตามสมควร ไม่จำเป็นต้องสดเข้ม แต่ต้องไม่ซีดจางหรือเลอะเลือน

5.การว่ายน้ำต้องมีทิศทาง ไม่สะเปะสะปะ มีความกระตือรือร้น มีประสาทสัมผัสว่องไว ตอบสนองต่อการกระตุ้นได้ดี

6.การหายใจต้องไม่หอบถี่จนเกินไป สังเกตจากอาการเปิด-ปิด ของฝาปิดเหงือกข้างแก้ม แผ่นเนื้อเยื่ออ่อนๆ จะกระพือเปิด-ปิด อย่างเป็นจังหวะจะโคน

ได้ทราบอาการของปลาปกติกันไปแล้ว สัปดาห์หน้าเรามาคุยกันถึงลักษณะปลาที่ผิดปกติ และการปฐมพยาบาลปลาป่วยด้วย
ตัวเองกันครับ

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายสัตวแพทย์ ดร.ทิลดิสร์ รุ่งเรืองกิจไกร
ฝ่ายประชาสัมพันธ์และส่งเสริมภาพลักษณ์องค์กร
คณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย