ศาสตร์เกษตรดินปุ๋ย : ขอบคุณแหล่งข้อมูล : หนังสือพิมพ์แนวหน้า

http://www.naewna.com/lady/254314

วันอาทิตย์ ที่ 29 มกราคม พ.ศ. 2560, 06.00 น.

พระพิฆเนศจากฝีมือคุณสันติ

เครื่องปั้นดินเผานั้นเป็นวัฒนธรรมเชิงหัตถศิลป์ที่มีการสืบทอดมาแต่ครั้งก่อนประวัติศาสตร์ ซึ่งมีการพัฒนาต่อเนื่องกันจนมีลักษณะเฉพาะอยู่ตามพื้นที่ต่างๆ ในสมัยสุโขทัยนั้นเครื่องสังคโลกได้ถูกสร้างขึ้นจนเป็นสินค้าสำคัญของเมืองนี้ อาทิตย์นี้ได้ตามรอยหาวัฒนธรรมกับกรมศิลปากรไปยังหมู่บ้านสังคโลก อำเภอเมือง จังหวัดสุโขทัย ซึ่งมีการจัดพิพิธภัณฑ์เครื่องสังคโลกและการผลิตชิ้นงานศิลปะเพื่อเป็นอุตสาหกรรมท่องเท่ี่ยวในอนาคต

เครื่องสังคโลก เป็นเครื่องปั้นดินเผาที่เน้นการเคลือบสี  อันเป็นลักษณะเด่นจากภูมิปัญญาที่ต่อยอดจากฝีมือช่างโบราณ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเคลือบชนิดเนื้อแตกลายงา การเคลือบสีเขียวไข่กา สีเขียวมะกอกที่มีวิวัฒนาการจนงดงามที่รู้จักกันดีในชื่อ ศิลาดลหรือ “เซลาดอน” คำว่า สังคโลกนั้น มีผู้สันนิษฐานไว้ต่างกันว่าเรียกจากคำว่า “ซ้องโกลก” ที่แปลว่า เตาเผาแผ่นดินซ้อง บอกเป็นนัยว่ามาจากจีน  บ้างก็ว่ามาจากคำว่า “ซันโกโรกุ”หรือ “ซังโกโรกุ” ในภาษาญี่ปุ่น ที่เรียกเพี้ยนมาจากคำว่า “สวรรคโลก” หากถือข้างไทยๆ ก็ต้องว่าเรียกมาจากชื่อเมืองสวรรคโลกหรือเมืองสังคโลก อันเป็นแหล่งเตาเผานั่นเอง ในพงศาวดารอยุธยานั้นระบุว่ามีการซื้อเครื่องปั้นดินเผาจากสังคโลกแหล่งผลิตที่มีชื่อเสียงนั้นอยู่ที่เมืองเชลียง หรือศรีสัชนาลัย ที่เมืองเดิมคือสวรรคโลก และเมืองที่สัมพันธ์กัน คือ เมืองสุโขทัย ล้วนต่างพบเตาเผาและแหล่งผลิตภาชนะเคลือบมากมาย แม้จะพบเตาเผาในเมืองอื่นทางภาคเหนือ หากเป็นเครื่องปั้นดินเผาที่มีการเคลือบแล้วก็จะเรียกเป็นสังคโลก ด้วยเช่นกันจากหลักฐานการค้นพบเครื่องสังคโลกกับเครื่องถ้วยสีเขียวของจีนสมัยราชวงศ์หยวนในเรือที่จมอยู่ใต้อ่าวไทยชื่อ เรือรางเกวียนนั้นว่ามีอายุประมาณต้นพุทธศตวรรษที่ 19

เมื่อศึกษาเปรียบเทียบเครื่องสังคโลกกับเครื่องปั้นดินเผาจีนสมัยราชวงศ์หมิงที่พบในฟิลิปปินส์แล้ว ปรากฏว่าเครื่องสังคโลกนั้นมีอายุระหว่างพุทธศตวรรษที่ 18-19  เชื่อว่ามีการผลิตเครื่องสังคโลกเกิดขึ้นในสมัยสุโขทัย และส่งเป็นสินค้าออกจนขยายการผลิตจำนวนมากในสมัยอยุธยา ต่อมาราวพุทธศตวรรษที่ 23 การผลิตเครื่องสังคโลกได้ลดลงจนทำให้ตลาดการค้าเครื่องสังคโลกเปลี่ยนแปลงไปเมื่อจีนหวนกลับมาผลิตเครื่องลายครามน้ำเงิน-ขาวแทนและได้รับความนิยมจนมีการส่งค้าขายกันสมัยอยุธยา

ดังนั้นการผลิตเครื่องสังคโลกจึงเหลือน้อยลงหรือไม่มีเลย ปัจจุบันการทำสังคโลกนั้นหาวิธีทำได้ยาก จึงมีการฟื้นฟูค้นหาจนผลิตเครื่องสังคโลกขึ้นมาใหม่โดยอาศัยลวดลายของเก่า เป็นการสานต่อภูมิปัญญาเครื่องสังคโลกขึ้นพร้อมกับการพัฒนารูปแบบภาชนะที่เคยมีแต่เดิมมาเป็นสินค้าตามความสนใจซึ่งทำเป็นภาชนะ เครื่องใช้ และเครื่องประดับ เช่น ถ้วย ชาม จาน ไหดิน โอ่งนํ้า ขวดดิน กระปุก ป้านนํ้าชา ช้อน และสร้างเป็นงานศิลปะ เช่น ตุ๊กตารูปคน  รูปสัตว์ เช่น ช้างและพิฆเนศ รูปยักษ์  รูปเทวดา พระพุทธรูป กระเบื้องมุงหลังคา สิงห์ ลูกมะหวด ท่อนํ้า ตุ๊กตาเสียกบาลตัวหมากรุก ช่อฟ้า บราลี และภาพศิลปะผนังบ้านเป็นต้น โดยมีทั้งที่เคลือบน้ำยาและไม่เคลือบน้ำยา การสานต่อภูมิปัญญาและสร้างสรรค์งานศิลปะจนมีความโดดเด่นน่าสนใจจึงทำให้สังคโลกมีชื่อเสียงรู้จักกัน โดยเฉพาะงานศิลปะสร้างสรรค์ปั้นดินจากฝีมือคุณสันติ พรมเพชร ช่างศิลปะผู้สานต่อจากบรรพบุรุษต่อรุ่นคุณสุเทพ สังคโลกนั้นได้ทำให้กะเณชา สังคโลกเป็นแหล่งเครื่องสังคโลกแบบสุโขทัยแท้ และเครื่องสังคโลกที่ประยุกต์ออกแบบ ทำให้หมู่บ้านสังคโลกกลายเป็นแหล่งผลิตสินค้าท่องเที่ยวของสุโขทัยที่น่าสนใจยิ่ง