กรมส่งเสริมการเกษตร ขับเคลื่อนนโยบายเกษตรแปลงใหญ่ ซึ่งเป็นการส่งเสริมให้เกษตรกรรวมกลุ่มบริหารจัดการการผลิตอย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.)และเครือข่าย เป็นเครื่องมือในการขับเคลื่อนเพื่อให้เกิดการเรียนรู้แล้วนำไปสู่การปฏิบัติจริง สร้างการเปลี่ยนแปลงในการผลิตแก่เกษตรกร ในพื้นที่แปลงใหญ่ต่อไป

นายสมชาย ชาญณรงค์กุล อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร เปิดเผยว่า ตามที่ พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ รมว.เกษตรและสหกรณ์ ได้มอบนโยบายแนวทางการปฏิรูปภาคการเกษตรโดยส่งเสริมให้เกษตรกรราย่อยรวมกลุ่มการผลิตในรูปแบบแปลงใหญ่ และใช้ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) ซึ่งเป็นศูนย์เรียนรู้ของเกษตรกรต้นแบบ ที่สามารถให้ความรู้ในเชิงวิชาการเพื่อเป็นการสนับสนุนให้เกษตรกรตั้งแต่การผลิต จนถึงการตลาด สามารถลดต้นทุนโดยใช้เทคโนโลยีได้อย่างเหมาะสม ขยายผลไปสู่การทำเกษตรแปลงใหญ่ ที่ผลิตสินค้าชนิดเดียวกัน มีการบริหารจัดการร่วมกันอย่างเข้มแข็ง มีการตกลงร่วมกันในการกำหนดเป้าหมายนำไปสู่การลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต ยกระดับมาตรฐานสินค้าที่ผลิตให้มีคุณภาพมากขึ้นภายใต้การสนับสนุนของผู้จัดการแปลง

โดยในปี 2559 มีแปลงใหญ่ 600 แปลง พื้นที่ 1.54 ล้านไร่เกษตรกร 96,697 ราย จากการประเมินทั้ง 33 สินค้า พบว่าสามารถสร้างรายได้เพิ่มขึ้นให้พี่น้องเกษตรกรจำนวน 4,864.9 ล้านบาทซึ่งมาจากการเพิ่มผลผลิต 3,437.8 ล้านบาท และจากการลดต้นทุน 1,427.1 ล้านบาท ซึ่งเป็นความสำเร็จที่ชี้ให้เห็นว่าหากเกษตรกรมีการบริหารจัดการที่ดีจะทำกำไรให้เกษตรกรมากขึ้น ส่วนในปี 2560 กระทรวงเกษตรฯ ได้ปรับแนวทางการดำเนินงานแปลงใหญ่ คือ “เปิดให้กว้าง ทำให้ง่าย มุ่งสู่ความสำเร็จ” มีการปรับลดหลักเกณฑ์และขั้นตอน กล่าวคือ ปรับเงื่อนไขลดเหลือ 300 ไร่ เกษตรกร 30 ราย และเงื่อนไขผ่านการรับรองแปลง เพื่อให้เกษตรกรที่มีความพร้อมได้รวมตัวกันเป็นแปลงใหญ่เพิ่มขึ้น โดยมีเป้าหมายแปลงใหญ่เพิ่มขึ้นจาก 600 แปลง ในปี 2559 อีกจำนวน 912 แปลง รวมทั้งสิ้น 1,512 แปลง ส่งผลให้ปัจจุบันมีจำนวนแปลงใหญ่ที่ผ่านการรับรองแปลงแล้วเกินเป้าหมาย โดยมีแปลงผ่านการรับรองมาแล้วถึง 1,554 แปลง เกษตรกร 186,206 ราย พื้นที่ 2.66 ล้านไร่ 54 สินค้า และเพื่อให้เกษตรกรเข้าถึงแหล่งทุน รัฐบาลยังมีนโยบายสนับสนุนเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำ 0.01% ให้เกษตรกรแปลงใหญ่กู้ในวงเงินแปลงละ 10 ล้านบาท สำหรับนำไปใช้ในการบริหารจัดการร่วมกัน โดยกลุ่มเกษตรกรแปลงใหญ่ที่จะสามารถกู้เงินนี้ได้จะต้องทำแผนธุรกิจให้ชัดเจนถึงมีแนวทางขับเคลื่อน

“ที่ผ่านมาได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า เกษตรแปลงใหญ่ช่วยให้เกษตรกรสามารถเข้าสู่ระบบการตลาดและได้ผลตอบแทนที่ดี สามารถเข้าถึงแหล่งเทคโนโลยี รวมถึงได้รับการสนับสนุนจากทุกหน่วยงานได้อย่างทั่วถึงและรวดเร็ว โดยมีการเรียนรู้จากเกษตรกรต้นแบบผ่านศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) ในขณะเดียวกัน ด้านการบริหารการตลาดก็ได้มีการจับกลุ่ม จับคู่ธุรกิจ จนสามารถขับเคลื่อนไปได้ ศพก.จึงถือเป็นเครื่องมือสำคัญในการขับเคลื่อนเกษตรแปลงใหญ่ นอกจากนี้ หน่วยงานราชการทุกภาคส่วนมีการบูรณาการร่วมกัน ไม่ได้แบ่งแยกดำเนินการเฉพาะของใครของมันเหมือนที่ผ่านมา จึงเป็นการเพิ่มพลังให้การดำเนินการเกษตรแปลงใหญ่มีความเข้มแข็งขึ้น”

อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวต่อไปว่า ในการดำเนินการเกษตรแปลงใหญ่ สินค้าข้าวถือเป็นตัวอย่างที่เห็นการเปลี่ยนแปลงได้ชัดเจน มีผลผลิตที่เพิ่มขึ้น 13% (เป้าหมาย 20%) ในขณะที่ต้นทุนการผลิตที่ลดลงกว่า 10% จากการใช้เมล็ดพันธุ์ที่มีคุณภาพจากทางราชการ ใช้เมล็ดพันธุ์ปริมาณต่อไร่ที่เหมาะสม ใช้ปุ๋ยอินทรีย์ช่วยเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้กับดินตามคำแนะนำของกรมพัฒนาที่ดิน ลดการใช้ปุ๋ยเคมีได้มาก รวมถึงในการเก็บเกี่ยว เกษตรกรสามารถต่อรองราคากับผู้ประกอบการรถเกี่ยวนวดข้าวได้ เช่นเดียวกับเกษตรแปลงใหญ่ของกลุ่มพืชอื่นๆ เช่น ไม้ผล ที่มีการบริหารจัดการร่วมกันตั้งแต่การผลิตไปจนถึงการตลาด ซึ่งไม่ได้จำหน่ายแบบเหมาสวนเหมือนที่ผ่านมา แต่รวมกลุ่มกันเก็บเกี่ยวผลผลิตที่มีคุณภาพเพื่อให้พ่อค้า มาร่วมประมูล ทำให้เกษตรกรจำหน่ายได้ราคาที่สูงขึ้น เช่นเดียวกับแปลงใหญ่ภาคปศุสัตว์ เช่น แพะเนื้อ ที่สามารถรวมกลุ่มกันผลิตแพะเนื้อที่มีคุณภาพ อัตราการแลกเนื้อดี ต้นทุนการผลิตต่ำ และจำหน่ายได้ราคาที่สูงขึ้นเช่นกัน การทำเกษตรแปลงใหญ่จึงสร้างความมั่นใจให้เกษตรกรได้ว่า หากมีการบริหารจัดการที่ดีจะเพิ่มผลผลิตอย่างคุ้มค่า มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ซึ่งสอดคล้องกับแนวทางการปฏิรูปภาคการเกษตร “นโยบายยกกระดาษ A4”ของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เพื่อให้เกษตรกรมีรายได้ สามารถพึ่งพาตนเองได้ และมีความภาคภูมิใจในอาชีพเกษตรกรรม

“กรมส่งเสริมการเกษตรขับเคลื่อนนโยบายเกษตรแปลงใหญ่ โดยสร้างเครือข่าย ศพก. ส่งเสริมให้เกษตรกรมีตัวอย่างที่ดีในการใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาการเกษตรนำไปสู่เกษตรกร 4.0 โดยการพัฒนา ศพก.ที่มีในทุกอำเภอเป็นสถานที่เรียนรู้เพื่อเชื่อมโยงพัฒนาการเกษตรสู่การทำเกษตรแปลงใหญ่ สร้างการเปลี่ยนแปลงในการผลิตแก่เกษตรกรในพื้นที่ใกล้เคียง และต้องแตกเซลล์ไปสู่เกษตรกรอื่นๆ ในพื้นที่อย่างน้อย 1:10 เพื่อเป็นจุดเริ่มต้นที่จะสร้างเซลล์ที่พร้อมจะรวมกันเป็นแปลงใหญ่ต่อไป ซึ่งแปลงใหญ่ เป็นคำตอบที่เป็นรูปธรรมของการดำเนินงานตามนโยบายในการยกกระดาษ A4 ของ รมว.กษ. เปลี่ยนแปลงจากการผลิตแบบเดิมๆต่างคนต่างทำจะมาสู่การบริหารจัดการแปลงที่เป็นระบบ เพราะเกษตรกรจะได้รับการพัฒนาให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นมีรายได้เพิ่มขึ้นเพียงพอในการดำรงชีวิต มีความภาคภูมิใจในอาชีพเกษตร”อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวทิ้งท้าย