คำถาม เกษตรธรรมชาติคืออะไรครับ ขอทราบความหมาย และวิธีปรับใช้ในไร่นาด้วยครับ

ครองบุญ สมบูลย์เจริญ

อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา

คำตอบ เกษตรธรรมชาติ เป็นการทำการเกษตรที่ไม่ใช้ปุ๋ยเคมี และสารเคมีทางการเกษตรทุกชนิด แต่จะให้ความสำคัญของดินเป็นอันดับแรก ด้วยการปรับปรุงดินให้เหมือนกับดินในป่าที่มีความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติ โดยการนำทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่อย่างจำกัดมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด เป็นวิธีการที่ไม่ก่อให้เกิดผลเสียต่อสภาพแวดล้อม ไม่เป็นอันตรายต่อเกษตรกรและผู้บริโภค สามารถให้ผลผลิตที่มีทั้งปริมาณและคุณภาพ เป็นระบบเกษตรที่มีความยั่งยืนถาวร และเป็นอาชีพที่มั่นคง

เกษตรกรสามารถเลียนแบบป่าได้ โดยการใช้ปุ๋ยอินทรีย์ เช่น ปุ๋ยหมัก น้ำหมักชีวภาพ และปุ๋ยพืชสด ทดแทนการใช้ปุ๋ยเคมี ใบไม้และเศษพืชที่ปกคลุมผิวดิน สามารถนำมาคลุมผิวหน้าดินไว้ ป้องกันการสูญเสียความชื้นภายในดิน ทำให้หน้าดินร่วนซุย สะดวกต่อการไชชอนของรากพืช

ต้นไม้ในป่า สามารถเจริญเติบโตแข็งแรง ต้านทานโรคและแมลงได้ดี โดยไม่มีการใช้ยาฆ่าแมลง ในป่ามีระบบนิเวศทางธรรมชาติ จะเป็นตัวควบคุมโรคและแมลง ถึงแม้จะมีโรคและแมลงรบกวนบ้าง แต่ก็ไม่ถึงขั้นเสียหาย และยังสามารถให้ผลผลิตได้ตามปกติ นั่นก็หมายถึง ต้นไม้ที่ขึ้นอยู่บนดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ จะสามารถต้านทานโรคและแมลงได้ พืชในป่ามีความหลากหลายทางชีวภาพ มีพืชหลากหลายชนิด ทำให้มีแหล่งอาหารที่หลากหลายของแมลง ทั้งที่เป็นแมลงศัตรูธรรมชาติของแมลงศัตรูพืช จึงเกิดสมดุลตามธรรมชาติ โอกาสที่แมลงศัตรูพืชจะระบาดจนเกิดความเสียหายจึงมีน้อย ดังนั้นเกษตรกรจึงสามารถปรับสภาพป่าไว้ในไร่นา โดยการปลูกพืชให้หลากหลายชนิด

ในการเจริญเติบโตของพืชนั้น มาจากดิน โดยมีน้ำและแสงแดด เป็นส่วนเสริมการเจริญเติบโตของพืช ขึ้นอยู่กับคุณสมบัติของดิน การเพาะปลูกพืช จึงต้องปรับปรุงดินให้มีคุณภาพดี วิธีการปรับปรุงดิน ที่ถูกวิธี จะช่วยเพิ่มคุณภาพของดิน หลักเกษตรธรรมชาติ จึงเป็นหลักการที่เลียนแบบมาจากป่าที่สมบูรณ์นั่นเอง ประกอบด้วยการปฏิบัติการทางการเกษตรที่คำนึงถึงดิน พืช และแมลง มีวิธีการดังนี้

1.ปรับปรุงดินให้มีความอุดมสมบูรณ์ ให้ปรับปรุงดิน โดยใช้ปุ๋ยอินทรีย์ และปุ๋ยชีวภาพ ทดแทนปุ๋ยเคมี ปุ๋ยอินทรีย์ ได้แก่ ปุ๋ยหมัก น้ำหมักชีวภาพ และปุ๋ยพืชสด ส่วนปุ๋ยชีวภาพ ได้แก่ ไรโซเบียม ไมโคไรซ่า ปุ๋ยเหล่านี้ จะให้ทั้งธาตุอาหารหลักและธาตุอาหารรองแก่พืชอย่างครบถ้วน

2.การใช้วัสดุคลุมดิน ให้ใช้เศษพืชต่างๆ ที่มีอยู่ในไร่นา เช่น ฟาง หญ้าแห้ง ต้นถั่ว ใบไม้ ขุยมะพร้าว กระดาษหนังสือพิมพ์ พลาสติกคลุมดิน หรือวัสดุที่เป็นเศษเหลือทิ้งจากไร่นา

3.การปลูกพืชคลุม จะช่วยป้องกันการชะล้างของหน้าดิน และรักษาความชุ่มชื้นของดิน เป็นการอนุรักษ์ดินและน้ำ ช่วยทำให้หน้าดินร่วนซุย สะดวกต่อการไชชอนของรากพืช ช่วยรักษาอุณหภูมิของดินมิให้เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ช่วยป้องกันวัชพืช ช่วยกระตุ้นให้จุลินทรีย์ที่มีประโยชน์เพิ่มขึ้น ทั้งชนิดและปริมาณ เมื่อเศษพืชคลุมดินย่อยสลาย และปลดปล่อยธาตุอาหารให้แก่ดิน จะช่วยส่งเสริมให้พืชเจริญเติบโตดีและให้ผลผลิตดี ในการคลุมดินควรคลุมดินให้หนาพอควร จะช่วยป้องกันวัชพืชได้เป็นอย่างดี

4.การอนุรักษ์แมลงที่มีประโยชน์ ทำได้โดยไม่ใช้สารเคมี เพราะสารเคมีทำลายทั้งแมลงศัตรูพืชและแมลงศัตรูธรรมชาติที่มีประโยชน์ การที่ไม่ใช้สารเคมีทำให้มีศัตรูธรรมชาติ พวกตัวห้ำและตัวเบียนมากขึ้นในพื้นที่บริเวณนั้น ซึ่งศัตรูธรรมชาติเหล่านี้ จะช่วยควบคุมแมลงศัตรูพืชอีกด้วย

การปลูกดอกไม้สีสดๆ ที่ปลูกขึ้นง่ายไม่ต้องดูแลมาก เช่น บานไม่รู้โรย ดาวกระจาย โดยปลูกไว้รอบแปลง หรือปลูกแซมลงในแปลงเพาะปลูก จะช่วยให้เกิดความหลากหลายทางธรรมชาติ สีของดอกไม้ จะดึงดูดแมลงนานาชนิด ทั้งที่เป็นแมลงศัตรูธรรมชาติด้วย จึงเป็นการเพิ่มจำนวนแมลงศัตรูธรรมชาติในแปลงเพาะปลูก ซึ่งจะช่วยควบคุมแมลงศัตรูพืชให้แก่เกษตรกรอีกทางหนึ่งด้วย