ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Cardiac Arrhythmia) เป็นอาการที่หัวใจเต้นไม่เป็นจังหวะตามธรรมชาติ อาจเต้นเร็วหรือช้า
เกินไป ทำให้การสูบฉีดเลือดไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกายไม่มีประสิทธิภาพอาจส่งผลเสี่ยงต่อภาวะหัวใจล้มเหลวหรือหลอดเลือดสมองอุดตันเพิ่มขึ้น ทั้งนี้ มีปัจจัยจากพฤติกรรม เช่น สูบบุหรี่ ดื่มชา กาแฟ ความเครียด เป็นโรคที่ส่งผลต่อการทำงานของหัวใจ อาทิ ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง เบาหวาน ภาวะไทรอยด์เป็นพิษ

ผู้ป่วยส่วนมากมักไม่รู้ว่าตนเองมีปัญหา ผู้ป่วยบางคนอาจมีอาการให้สังเกตได้ เช่น วิงเวียน หน้ามืด ตาลาย ใจสั่นปวดบริเวณหน้าอก แพทย์จะรักษาตามความเหมาะสมของผู้ป่วย การรักษาโรคนี้แพทย์ต้องวินิจฉัยก่อนว่าเป็นความผิดปกติชนิดใด เต้นแบบสั่นพลิ้ว เต้นผิดจังหวะ เต้นเร็ว หรือเต้นเร็วชนิดลัดวงจร และหาตำแหน่งกำเนิดความผิดปกติเกิดขึ้นว่าเป็น ณ จุดใด

นายแพทย์กุลวี เนตรมณี ผู้อำนวยการ สถาบันวิจัยด้านสรีรวิทยาไฟฟ้าหัวใจแปซิฟิก ริม ลอสแองเจลิส สหรัฐอเมริกา และอายุรแพทย์โรคหัวใจและหลอดเลือด ผู้เชี่ยวชาญด้านสรีรวิทยาไฟฟ้าหัวใจ ศูนย์หัวใจเต้นผิดจังหวะ โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ ให้ข้อมูลว่า การวินิจฉัยโรคหัวใจเต้นผิดปกติจะใช้ 2-3 วิธี เบื้องต้นจับชีพจรของคนไข้แล้วนับว่าเต้นเร็วเต้นช้าเท่าไหร่ เต้นปกติหรือไม่ปกติ ขณะที่ในช่วง 70-80 ปีมานี้ได้มีการพัฒนาเครื่องมือ Electrocardiogram (EKG หรือ ECG) ปัจจุบันใช้แพร่หลายทั่วโลก เครื่องมือนี้จะตรวจวัดและสร้างกราฟคลื่นหัวใจ จะให้ข้อมูลมากกว่าการจับชีพจรอย่างเดียว แต่ไม่สามารถบอกได้ชัดว่าอาการผิดปกติของหัวใจเกิดในจุดใด บอกได้คร่าวๆ ว่ามาจากหัวใจห้องบนหรือห้องล่าง และมีอันตรายมากน้อยขนาดไหน

ขณะนี้ได้มีการพัฒนาเครื่องมือ CardioInsight เข้ามาช่วยตรวจจับบริเวณของกล้ามเนื้อหัวใจที่ผิดปกติได้แม่นยำและเฉพาะเจาะจง ผิดปกติที่จุดใดของหัวใจห้องบนหรือห้องล่าง ซึ่ง CardioInsight หรือ CardioInsight Mapping Solution ถูกพัฒนาขึ้นโดย ศาสตราจารย์ Yorum Rudy เป็นเสื้อกั๊กที่ฝังอิเล็กโทรดตรวจจับคลื่นไฟฟ้าหัวใจจำนวน 252 ตำแหน่งบนเสื้อ ครอบคลุมทั่วพื้นที่ผนังทรวงอกด้านหน้าและหลัง เมื่อได้ข้อมูลจากอิเล็กโทรดและประมวลผลด้วยซอฟต์แวร์ ก็จะช่วยตรวจจับทิศทางสัญญาณไฟฟ้าจากหัวใจได้ทั่วทั้งดวง เปรียบเทียบให้เห็นภาพ เซลทุกเซลของหัวใจเหมือนแบตเตอรี่ และการทำงานของหัวใจมี 2 องค์ประกอบคือ กล้ามเนื้อสำหรับการสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงร่างกาย และมีคลื่นไฟฟ้าเพื่อส่งสัญญาณให้กล้ามเนื้อหัวใจทำงานเป็นจังหวะที่เหมาะสม

ทั้งนี้ การเต้นของหัวใจผิดจังหวะ มักพบว่ามีความบกพร่องในแบตเตอรี่คือต้นกำเนิดไฟฟ้าหัวใจหรือเส้นทางของกระแสไฟฟ้าที่กระตุ้นเซลกล้ามเนื้อหัวใจ เหมือนสายไฟที่ส่งไฟฟ้าไปทั่วบ้าน ฉะนั้นเมื่อมีการลัดวงจรหรือทำให้หัวใจเต้นผิดปกติ ตัวอิเล็กโทรดที่ครอบคลุมทั่วทรวงอกจะตรวจจับได้ว่ามาจากตรงไหน อีกทั้ง อุปกรณ์นี้ยังนำข้อมูลคลื่นไฟฟ้าหัวใจที่ตรวจจับได้ ไปประมวลผลร่วมกับข้อมูลกายวิภาคของหัวใจที่ได้จากเครื่อง CT Scan แพทย์ก็จะเห็นภาพที่ชัดเจน

“ถ้าเป็นคนปกติ หัวใจจะเต้นในห้องบนแล้วส่งสัญญาณไปหัวใจทั้ง 4 ห้อง ทั้งซ้ายและขวา ในกรณีนี้ จะเห็นได้เลยว่าทุกจังหวะของหัวใจที่เต้น เริ่มจากหัวใจห้องบนลงมาห้องล่าง แล้วกระจายออกไปอย่างไร ถ้านับจากต้นกำเนิดไฟฟ้าหัวใจจนทั่วห้องข้างบน

ส่วนใหญ่จะเสร็จสิ้นการทำงานประมาณ 0.2 วินาที จากนั้นสัญญาณไฟฟ้าจะผ่านจุดเชื่อมระหว่างหัวใจข้างบนข้างล่าง ประมาณ 0.18-0.2 วินาที แล้วก็ลงไปหัวใจห้องล่างประมาณ 0.1 วินาที นี้คือหัวใจปกติ ถ้าหัวใจเต้นผิดปกติ จะเห็นได้ทันทีว่าออกมาจากที่ไหน แพร่ขยายไปอย่างไร

ที่สำคัญใช้งานได้โดยไม่ต้องผ่าหรือสอดใส่เครื่องมือในร่างกาย (non-invasive procedure) ยังช่วยเสริมให้กับการทำหัตถการที่เป็น invasive procedure เช่นการสวนหัวใจให้ทำได้ง่าย เข้าถึงตำแหน่งเฉพาะได้ดียิ่งขึ้น เป็นต้น

เมื่อรู้จุดที่เป็นปัญหาแล้วก็ไปทำ invasive procedure ได้ วิธีการรักษา เราเรียกว่า Radio Frequency Ablation เป็นเครื่องจี้
ด้วยความถี่วิทยุเพื่อสร้างความร้อนลงไปบนจุดที่มีปัญหา ผมเวลาสวนหัวใจเพื่อรักษา ก็ให้คนไข้สวม CardioInsight ไว้ สามารถใช้ข้อมูลจากทั้ง 2 ส่วนนี้ร่วมกัน รู้ว่าปัญหาอยู่ตรงไหนเราก็ไปตรงนั้นเลย”

ทั้งนี้ เครื่องมือ CardioInsight ถือเป็นเทคโนโลยีใหม่ ปัจจุบันมีใช้ในโรงพยาบาลไม่กี่แห่งในโลก คือที่โรงพยาบาลเมือง
บอร์โดซ์ ฝรั่งเศส และโรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ของไทย

“ผมดีใจมากที่เราได้อุปกรณ์นี้มาไว้ที่ Electrophysiology Lab ของเรา เราไม่ได้นำ CardioInsight มาเพื่อรักษาผู้ป่วยอย่างเดียว เราต้องการวิจัยองค์ความรู้ในเรื่องหัวใจเต้นผิดจังหวะด้วย ขณะที่ทางผู้พัฒนาอุปกรณ์ก็เห็นว่าเราทำได้ดี ก็เลยอยากให้เป็น Partner ช่วยเหลือในการพัฒนาเทคโนโลยีนี้ให้ดียิ่งขึ้น” นายแพทย์กุลวี กล่าวในที่สุด