พระมหาพิชัยราชรถ

วันพฤหัสบดีที่ 13 มิถุนายน พุทธศักราช 2325 เป็นวันสำคัญแห่งการสถาปนาราชวงศ์จักรี ในพระราชพงศาวดารกล่าวถึงพระราชพิธีปราบดาภิเษก เมื่อปีขาล จัตวาศก ศักราช 1144 ว่า วันจันทร์ เดือนแปด ปฐมาสาธขึ้นค่ำ 1 ตั้งการพระราชพิธีปราบดาภิเษกโดยสังเขป นิมนต์พระราชาคณะสวดพระพุทธมนต์ แล้ววันรุ่งขึ้นณ วันพฤหัสบดี เดือน 8 ขึ้น 4 ค่ำ เพลารุ่งเช้าแล้วสี่บาท ได้มหาอุดมวิชัยมงคลนักขัตฤกษ์ พระสุริยเทพบุตรทรงกลดจำรัสดวงปราศจากเมฆผ่องพื้นนภากาศ พระราชพิธีปราบดาภิเษกสมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก (ทองด้วง)ขึ้นเป็นพระเจ้าแผ่นดินอันเป็นสมเด็จพระปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี เมื่อตรวจสอบกับปฏิทินในอดีตแล้วตรงกับวันจันทร์ที่ 10 วันพฤหัสบดีที่ 13 มิถุนายน พ.ศ.2325พระราชพิธีปราบดาภิเษกในครั้งนั้น เริ่มตั้งแต่วันจันทร์ที่ 10ถึงวันพุธที่ 12 มิถุนายน นิมนต์พระราชาคณะสวดพระพุทธมนต์3 วัน ณ ปริมณฑลพิธี ส่วนวันพฤหัสบดีที่ 13 มิถุนายน เป็นพระราชพิธีปราบดาภิเษกโดยมีเครื่องเบญจกกุธภัณฑ์ ซึ่งมีการสร้างขึ้นใหม่จนครบตามราชประเพณีโบราณ

พิธีสำคัญของการปราบดาภิเษกนั้นคือพระราชพิธีสถาปนาราชวงศ์กษัตริย์ขึ้นเป็นพระปฐมราชวงศ์จักรี ในเบื้องแรกนั้นได้สถาปนาพระอัฐิของสมเด็จพระชนกนาถ (ทองดี)ขึ้นเป็น “สมเด็จพระชนกาธิบดี” พระปฐมราชวงศ์จักรีโดยหมายเอาตำแหน่งที่สมเด็จพระชนกนาถ (ทองดี) ได้รับการสถาปนาคือ เจ้าพระยาจักรีศรีองครักษ์ ซึ่งสอดคล้องกับ“จักรและตรี” อันเป็นมงคลสัญลักษณ์ด้วยเป็นอาวุธของพระนารายณ์อวตาร หรือพระรามาธิบดี อันเป็นพระนามแห่งกษัตริย์ ลำดับต่อไปจึงสถาปนาพระพี่นางและพระอนุชาเป็นพระบรมวงศ์แห่งราชวงศ์จักรีตามลำดับคือสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาเทพสุดาวดี (สา)สมเด็จพระเจ้าขุนรามณรงค์ (ขุนรามณรงค์ ไม่ปรากฏพระนามเดิม) สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ (แก้ว) พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (ทองด้วง) สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท (บุญมา) และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากรมหลวงนรินทรเทวี (กุ) ประสูติแต่พระน้องนางในพระอัครชายา (ดาวเรือง) สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้า กรมหลวงจักรเจษฎา (ลา) ประสูติ คุณมา

พระบรมอัฐิสมเด็จบูรพกษัตริยาธิราช

สมเด็จพระชนกาธิบดี พระนามเดิมชื่อ ทองดีเป็นสมเด็จพระบรมอรรคราชบรรพบุรุษแห่งพระบรมราชจักรีวงศ์หรือพระปฐมราชวงศ์จักรี ด้วยเป็นสมเด็จพระชนกนาถในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (ทองด้วง) พระปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี สมเด็จพระชนกนาถ ผู้นี้ถือกำเนิดที่บ้านสะแกกรัง เป็นบุตรคนโตของ พระราชนิกูล (ทองคำ) ปลัดทูลฉลองกรมมหาดไทยในแผ่นดิน ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากเจ้าพระยาโกษาธิบดี (ปาน) เสนาบดีพระคลังในแผ่นดินพระเพทราชา ซึ่งเมื่อครั้งเป็นออกพระวิสุทธสุนทรนั้นได้เดินทางไปถวายพระราชสาส์นของพระนารายณ์มหาราชยังราชสำนักฝรั่งเศสในสมัยพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 เมื่อพ.ศ.2228  สมเด็จพระชนกาธิบดี(ทองดี) รับราชการในกรมมหาดไทยมีบรรดาศักดิ์เป็นหลวงพินิจอักษร และพระอักษรสุนทรศาสตร์ เสมียนตรากรมมหาดไทย มีหน้าที่ร่างพระราชสาส์นโต้ตอบกับหัวเมืองฝ่ายเหนือ และเก็บรักษาตราพระราชลัญจกรของพระเจ้าแผ่นดิน คุณพระได้แต่งงานกับดาวเรือง บุตรีคหบดีซึ่งเป็นหลานของเจ้าพระยาอภัยราชา สมุหนายก และหยก ผู้เป็นน้องสาว ตั้งบ้านเรือนอยู่ภายในกำแพงพระนคร ด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ บริเวณป้อมเพชร ซึ่งเป็นย่านที่อาศัยของชาวจีน ในช่วงกรุงศรีอยุธยาเสียกรุงพ.ศ.2310 นั้นคุณพระอักษรสุนทรศาสตร์ (ทองดี) พร้อมด้วยคุณมา ภรรยาและนายลา บุตรชายได้ไปอยู่เมืองพิษณุโลกต่อมาล้มป่วยเสียชีวิต นายลาและมารดาได้ทำศพและเชิญพระอัฐิบรรจุในมหาสังข์ มามอบแด่พระยาอภัยรณฤทธิ์ (ทองด้วง)บุตรคนโต ครั้นเมื่อสถาปนาพระอัฐิขึ้นเป็น “สมเด็จพระชนกาธิบดี”พระปฐมราชวงศ์จักรีแล้ว พระเจ้าอยู่หัวจึงโปรดเกล้าฯให้จัดพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระอัฐิของสมเด็จพระชกนาธิบดีขึ้นเมื่อพ.ศ.2338 ครั้งนั้นทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระมหาพิชัยราชรถและพระเมรุมาศขนาดใหญ่ และมีเครื่องมหรสพสมโภช เหมือนอย่างงานพระบรมศพพระเจ้าแผ่นดินในสมัยอยุธยา ดังนั้นวันที่ 13 มิถุนายน ทุกปีจึงถือเป็นวันสมเด็จพระชนกาธิบดี พระปฐมราชวงศ์จักรี ซึ่งปีนี้ชาวอุทัยธานีได้พร้อมใจกันจัดพิธีสักการะขึ้นเป็นครั้งแรก

สมเด็จพระชนก

ปราดาภิเษกแผ่นดินต้น

พระโกศทองใหญ่

การหาจุดสร้างอนุสาวรีย์

เจ้าพระยาโกษาปาน