นักแสดงพรานบุญรุ่นเยาว์

ชุมชนเก่าหลายแห่งมีความพยายามรื้อฟื้นวิถีชีวิตให้กลับคืนและรักษาอัตลักษณ์ของตนเพื่อการท่องเที่ยวนั้น มีที่ที่น่าสนใจอยู่ไม่กี่แห่งที่มีความชัดเจนโดยไม่เถิดเทิงไปกับกิจกรรมการท่องเที่ยวที่นับวันจะเลอะเทอะมากขึ้น อาทิตย์นี้ได้ตามรอยชุมชนต้นแบบของดีจากชุมชนท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ที่ได้รับการคัดเลือกจากกระทรวงวัฒนธรรม โดยกรมส่งเสริมวัฒนธรรมในปี พ.ศ.2559  ซึ่งมีอยู่ 10 แห่งทั่วประเทศหนึ่งในจำนวนนั้นได้แก่ ชุมชนตลาดริมน้ำคลองแดน ตั้งอยู่ที่ตำบลคลองแดน อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา ติดต่อกับพื้นที่ตำบลรามแก้ว อำเภอหัวไทร จังหวัดนครศรีธรรมราช  ชุมชนนี้เป็นชุมชนวิถีพุทธ เป็นตลาดเก่าริมคลองแดนและเชื่อมต่อคลองสามคลองที่ไหลมาจากทะเลสาบและทะเลหลวง (อ่าวไทย) ได้แก่ คลองระโนด, คลองชะอวดและคลองปากพนัง ที่ไหลมาบรรจบกันเป็นคลองเล็ก ชื่อ “คลองแดน” ทำให้ชุมชนนี้มีคลองเป็นเส้นแบ่งตามธรรมชาติของสองเมือง คือเมืองสงขลาและเมืองนครศรีธรรมราช ชุมชนคลองแดน แห่งนี้เป็นตลาดที่มีห้องแถวเก่าอายุมากกว่า 50 ปีเรียงรายเลียบริมคลองจนทำให้มีการสร้างสะพานไม้เชื่อมถึงกันและสร้างวิถีชุมชนมาอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่พ.ศ.2406 นับเป็นชุมชนท่องเที่ยวตามวิถีดั้งเดิมที่ยังรักษาและพัฒนาอดีตให้อยู่กับปัจจุบันโดยมีการศึกษาและปรับปรุงตามโครงการนำร่องการปรับปรุงที่อยู่อาศัยและชุมชนในชนบทภาคใต้ โดยมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย ร่วมกับการเคหะแห่งชาติจนชาวบ้านรวมตัวกันพัฒนาให้เป็นชุมชนท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ที่ดำรงอยู่อย่างเหมาะสมสำหรับการพักผ่อนและปฏิบัติธรรม โดยมี วัดคลองแดน สร้างเมื่อพ.ศ.2330 เป็นแหล่งรวมใจและสร้างวัฒนธรรมที่ดีงามในอดีตนั้นเคยเป็นแหล่งศึกษาให้ความรู้แก่พระสงฆ์ เปิดสอนธรรมะภาษาบาลี เคยมีกุฏิมากถึง 17 หลัง ปัจจุบันยังมีศาลาหอฉันอายุ 100 ปี โดยเฉพาะพระพุทธรูปเนื้อทอง ที่มีความงดงามมาก ชุมชนนี้มีของดีน่าสนใจเช่น โพนฟ้าลั่น กลองใหญ่ ทำจากไม้หลุมพอใช้หนังควายเผือกหุ้มโพน มีลูกสลักทำจากกระดูกส่วนขาของช้างค่อมมีความเชื่อว่ากลองนี้มีเสียงก้องกังวานดังไกลกว่า 2 กิโลเมตร เรือขุดไม้ตะเคียนทองทั้งต้น ยาว 15.30 เมตร กว้าง2.06 เมตร มโนราห์คลองแดน ที่สืบทอดต่อรุ่นมาจนทุกวันนี้ สถาปัตยกรรมพื้นถิ่น รูปแบบของเรือนไม้เดี่ยว เรือนแถวไม้เดี่ยว และเรือนแถว ร้านขายยาโบราณ ในอดีตของชุมชนคลองแดนที่เหลืออยู่ร้านเดียว คือ ร้านหมอฮ่วน (ร้านศรีสุขโอสถ) ที่มีผู้สืบทอดรุ่นที่สี่เปิดขายยาแผนโบราณ ยาสมุนไพร ตามตำรายาที่ถ่ายทอดมาจากบรรพบุรุษซึ่งเป็นชาวจีนจากรุ่นสู่รุ่น และจากการศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง รวมทั้งการได้รับตำรับยาจากพระในวัดต่างๆ เดิมนั้นมีร้านขายยาแผนโบราณอยู่หลายร้าน เช่น ร้านหมอเซี้ยน ร้านหมอฮ่วนร้านหมอชลอ ร้านหมอสวัสดิ์ เป็นต้นไม้ ตำนานลูกขวาน เป็นอาวุธขนาดเล็กใช้เป็นอาวุธป้องกันตัวในอดีตที่ถูก ปรางค์ บางกอก นำไปเขียนนิยายและสร้างภาพยนตร์ชื่อ “ลูกขวาน” ในปี พ.ศ.2520 ซึ่งชุมชนยังมีการทำลูกขวานนี้อยู่  สำหรับอาหารพื้นบ้านในชุมชนนั้นมีการสืบทอดต่ออายุไม่ให้หายไปตามกาลเวลา เช่น ปลาทอดทรงเครื่อง (สูตรโบราณ), แป้งแดง,ข้าวยำ, ข้าวมันแกงไก่, เต้าคั่ว, ห่อหมกปลาอินทรีย์,ขนมกอ, ขนมจาก, ขนมลูกโดน, ขนมโค, ขนมพิมพ์,ขนมทราย (ขนมขี้หนู), ขนมปำจี, ข้าวเกรียบปากหม้อ, ขนมค่อม, ขนมเทียน, ขนมดอกลำเจียก, ขนมหน้ามัน,กล้วยทับ, ข้าวเหนียวปิ้ง, กุ้งทอด และอาหารพื้นบ้านอีกมากมาย โดยเน้นความสะอาด อร่อยและราคาถูกพร้อมทั้งช่วยกันนำวัสดุธรรมชาติมาห่อมาใช้เป็นภาชนะ ปัจจุบันจากชุมชนที่เคยทิ้งร้างกลับมีบ้านเรือนกว่า 140 แห่ง จนกลายเป็นชุมชนตัวอย่างที่น่าสนใจสำหรับการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมโดยมีวิถีของพุทธศาสนา วิถีชีวิตจากคลองสามแห่งและความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมของคนสองเมืองที่ร่วมกันสร้างอัตลักษณ์ของตนให้ยั่งยืนได้จนวันนี้

เรือนเก่าของชุมชน

วันเปิดชุมชนวัฒนธรรมคลองแดน

พระพุทธรูปทอง

สะพานไม้เชื่อมคลอง

ศูนย์ข้อมูลชุมชนคลองแดน

มโนราห์ที่ยังสืบทอดอยู่

คลองแดนชุมชนริมน้ำ