คำถาม การกลายเป็นทะเลทรายของประเทศไทย มีระดับความเสี่ยงเป็นอย่างไร และอะไรคือปัจจัยสำคัญ ครับ

นันทวัตร สารภูมิพงษ์

อ.เขาสวนกวาง จ.ขอนแก่น

คำตอบ ประเทศไทย อยู่ในขอบข่ายที่จะเกิดสภาพการเป็นทะเลทราย เนื่องจากอัตราส่วนน้ำฝนในรอบปีต่อการระเหยและคายน้ำนั้น มีค่าต่ำกว่า 0.5 ในหลายพื้นที่ทางภาคเหนือและอีสาน นั่นคือ ปริมาณน้ำฝนน้อยกว่าการสูญเสียของน้ำ เมื่อเป็นดังนี้ไปเรื่อยๆ อย่างต่อเนื่อง คงหลีกไม่พ้นสภาพทะเลทรายในอนาคต จึงจำเป็นต้องตระหนักในเรื่องนี้ก่อนที่จะสายเกินไป และควรหามาตรการแก้ไขทั้งในระยะสั้นและระยะยาวมาช่วยกันเฝ้าระวังและป้องกัน

ระดับความเสี่ยงของประเทศไทย ถึงแม้ว่าประเทศไทย จะไม่ได้อยู่ในขั้นที่แห้งแล้งเป็นทะเลทราย แต่ก็ได้รับผลกระทบจากภาวะโลกร้อนโดยตรง ประกอบกับการเป็นประเทศที่มีการพัฒนาอย่างเร่งรัด มีการขยายตัวไปทุกๆ ด้าน การเร่งรัดการพัฒนาและขยายเมืองอย่างรวดเร็วแบบที่เป็นอยู่นี้ ย่อมเป็นปัจจัยเร่งให้เกิดสภาพความแห้งแล้งคืบคลานเข้ามา จึงนับได้ว่า ประเทศไทยเราได้อยู่ในระดับความเสี่ยง

ปัจจัยเร่งให้เกิดสภาพทะเลทรายอย่างรวดเร็ว คือ

1.ความแห้งแล้งซ้ำซาก อาจทำให้ประเทศไทยสู่สภาวะการเป็นทะเลทราย โดยมีพื้นที่ส่วนใหญ่อยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคเหนือของประเทศ พื้นที่ส่วนใหญ่ที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด ได้แก่ กลุ่มพื้นที่ดินเค็ม จะมีผลกระทบทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นในพื้นที่เสี่ยงต่อสภาวะการเป็นทะเลทราย ซึ่งจะทำให้มีผลผลิตพืชลดลง การปัญหาที่ตรงจุดคือ การปลูกพืชที่หลีกเลี่ยงสภาวะการทิ้งช่วงของฝนในเขตเพาะปลูกเกษตรน้ำฝน

2.การทำเกษตรกรรมอย่างเร่งรัด ทำให้เกิดการชะล้างพังทลายของดิน และยังมีการชะล้างพังทลายของดินโดยธรรมชาติ การสูญเสียการอุ้มน้ำของดิน การหักร้างถางพงทำลายพืชคลุมดิน ทำให้ดินแห้งแข็งสูญเสียการดูดซับน้ำ ความแห้งแล้งซ้ำซาก และสภาวะภูมิอากาศเปลี่ยนแปลงจากภาวะโลกร้อน น้ำระเหยไปได้มากขึ้น นอกจากนี้ ยังมีการการลักลอบตัดไม้ การบุกรุกพื้นที่ป่าเพื่อขยายการเพาะปลูก ไฟป่า การสร้างเขื่อนขนาดใหญ่ การทำรีสอร์ทและสวนสัตว์ ทำให้พื้นที่ป่าไม้ลดลงอย่างต่อเนื่อง

3.การพัฒนาเมืองและขยายตัวของเมือง ก็เป็นสาเหตุอีกอันหนึ่งที่ทำให้เกิดความแห้งแล้งขึ้นได้ ในตัวเมืองซึ่งพื้นผิวดินตามธรรมชาติ ถูกคลุมทับด้วยคอนกรีต น้ำฝนไม่สามารถซึมลงสู่ใต้ดินได้ แต่ไหลบ่าไปตามถนนลงสู่ท่อระบายน้ำ ออกสู่แม่น้ำลำคลอง ดินส่วนที่เหลือขาดสารอินทรีย์ที่จะช่วยในการอุ้มน้ำ เมื่อดินไม่สามารถดูดซับหรือถ่ายเทความชื้นสู่อากาศได้ จึงเกิดความเสื่อมโทรมของดิน

ในขณะที่ปริมาณน้ำฝนรายปีอยู่ในช่วงที่ต่ำ และมีการระเหยหรือคายน้ำสูงกว่าการได้รับน้ำฝน จัดว่าเป็นความแห้งแล้ง และจะกระจายอยู่ในพื้นที่หลายจังหวัดทางภาคเหนือและอีสาน เป็นไปในวงกว้าง หากไม่มีมาตรการป้องกันอย่างจริงจัง ก็จะเกิดผลเป็นความแห้งแล้งซ้ำซากถาวร พืชคลุมดินเปลี่ยนไปเพราะดินเสื่อมโทรม เมื่อประกอบกับภาวะโลกร้อน และการพัฒนาที่เร่งรัด ก็จะขยายเป็นวงของพื้นที่แห้งแล้ง ทะเลทราย กว้างออกไปเรื่อยๆ

นาย รัตวิ