ท่านผู้หญิงจรุงจิตต์ ทีขะระ

มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ จัดแถลงข่าวความคืบหน้า การแสดงโขนพระราชทาน ในสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ 9 ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ในวันที่ 26 ตุลาคม 2560 ณ มณฑลพิธีท้องสนามหลวง โดยมี ท่านผู้หญิงจรุงจิตต์ ทีขะระ ราชเลขานุการในพระองค์สมเด็จพระบรมราชินีนาถ พร้อมด้วย อ.ประเมษฐ์ บุณยะชัยผู้ออกแบบและจัดทำบท, อ.สุดสาคร ชายเสม ผู้ออกแบบและจัดทำฉากโขน และ อ.วีรธรรม ตระกูลเงินไทย ผู้จัดทำเครื่องแต่งกายและเครื่องประดับ ร่วมให้รายละเอียด ณ โรงเรียนศิลปะธนบุรี

ท่านผู้หญิงจรุงจิตต์ ทีขะระ ราชเลขานุการในพระองค์สมเด็จพระบรมราชินีนาถ และประธานคณะกรรมการอำนวยการโขนพระราชทาน ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ กล่าวว่า การแสดงโขนครั้งนี้เกิดจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีพระราชประสงค์ให้นำโขนพระราชทาน ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ได้มาแสดงร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการแสดงบนเวทีมหรสพ ในงานถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ซึ่งทุกคนทั้งคณะกรรมการ ครู ผู้เชี่ยวชาญ นักร้อง นักดนตรี นักแสดง ผู้ทำงานประกอบฉาก ไม่ว่าจะเป็นเรื่องงานปักผ้า งานทำหัวโขน งานเครื่องประดับโขน งานวาดต่างๆ ร่วมกับนักเรียนจากศูนย์ศิลปาชีพในพระองค์ ที่ได้รับพระมหากรุณาธิคุณจาก สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ 9 ทรงดูแลชุบเลี้ยง ฝึกฝนตั้งแต่ยังไม่รู้จักศิลปะชั้นสูง ซึ่งทุกคนมีความภาคภูมิใจที่ได้มีโอกาสแสดงความจงรักภักดีอย่างสุดหัวใจ เพื่อถวายแด่ในหลวงรัชกาลที่ 9

(ซ้าย) อ.ประเมษฐ์ บุณยะชัย, อ.สุดสาคร ชายเสม และ อ.วีระธรรม ตระกูลเงินไทย

อ.ประเมษฐ์ บุณยะชัย ผู้ออกแบบและจัดทำบท กล่าวว่า การแสดงโขนพระราชทาน โดยปกติจะจัดแสดงภายในอาคารสถานที่ แต่ครั้งนี้เป็นการแสดงกลางแจ้ง จึงจัดให้มีการแสดงรูปแบบใหม่ เป็นลักษณะโขนกึ่งฉาก คือ จะมีฉากประกอบในการแสดงบางฉาก และมีฉากมัลติวิชั่นที่วิจิตรงดงามมาใช้ประกอบ โดยเฉพาะฉากใหญ่ๆ ที่ไม่สามารถยกเอามาใช้ในภาคสนามได้ จะใช้วิธีฉายภาพขึ้นจอ แต่ละฉากจะมีอุปกรณ์ประกอบเป็นแบบสามมิติที่วิจิตรงดงาม ทั้งนี้ การแสดงโขนพระราชทาน ในสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช จะใช้นักแสดงกว่า 300 คน จำนวน 3 ตอนใหญ่ ซึ่งจะใช้เวลาในการแสดง 2 ชั่วโมง โดยจะเริ่มต้นด้วยตอนรามาวตาร, ตอนสีดาหาย และพระรามได้พล และตอนขับพิเภก

นอกจากนี้ ยังมีการปรับปรุงบทใหม่และมีบางส่วนที่แต่งขึ้นมาใหม่ อย่างเช่น บทเทวดา นางฟ้าที่สดุดีความซื่อสัตย์ของพิเภก อีกทั้ง ปรับเพลงและดนตรีขึ้นมาใหม่ ซึ่งเป็นเพลงที่ศิลปินแห่งชาติเก็บรักษาไว้และไม่เคยนำออกมาแสดงเลย คือ เพลง “วา” ของ คุณหญิงไพทูรย์ กิตติวรรณ โดยจะนำมาใช้ในการแสดงครั้งนี้ รวมไปถึงการแสดงหน้าพาทย์ในระดับสูงสุดที่ไม่เคยแสดงที่ไหนมาก่อนเช่นกัน เชื่อว่าครั้งนี้จะไม่ทำให้ผู้ชมผิดหวังแน่นอน เพราะยังคงความงดงามทั้งรูปแบบ การร่ายรำ การขับร้อง การเปลี่ยนฉาก การแต่งกาย ให้สมกับเป็นโขนพระราชทานที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ 9 ได้จัดสร้างขึ้นมา และเป็นการร่วมกันสนองพระมหากรุณาธิคุณและถวายความอาลัยแด่ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช เป็นครั้งสุดท้าย”

ตัวอย่างการแสดงโขนพระราชทานในตอนสีดาหาย

อ.สุดสาคร ชายเสม ผู้ออกแบบและจัดทำฉากโขน กล่าวว่า สำหรับการแสดงโขนในงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ เป็นการนำฉากที่เคยทำไว้อย่างดีที่สุด ตั้งแต่ปี พ.ศ.2550 ซึ่งได้ดูแลรักษาและเก็บไว้เป็นอย่างดี เพื่อไว้ใช้งานครั้งต่อๆ ไป ทั้งนี้ บางฉากเราไม่สามารถนำของจริงมาได้ จึงนำมาถ่ายรูป เพื่อจะฉายขึ้นจอที่สนามหลวง แต่ส่วนสำคัญอยู่ที่เครื่องประกอบฉาก เช่น ราชรถ และวิมาน ที่จะนำมาใช้ประกอบกับการฉาย เพื่อเพิ่มความน่าสนใจ ซึ่งมีคุณค่าความงามไม่แพ้กับฉากจริง ทั้งนี้ โขนพระราชทานเป็นการแสดงโขนที่ทุกคนตั้งใจทำอย่างดีที่สุดเพื่อถวาย สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ 9 ดังนั้น จะเห็นว่าความสมบูรณ์ ความพร้อมของฉาก ค่อนข้างเต็มร้อยสวยงาม

อ.วีระธรรม ตระกูลเงินไทย ผู้จัดทำเครื่องแต่งกายและเครื่องประดับโขน กล่าวว่า เครื่องแต่งกายในปีนี้ได้สืบทอดมาตั้งแต่การแสดงโขนพระราชทานตอนแรกในปี พ.ศ.2550 ทำให้มีเครื่องแต่งกายแทบทุกตัวละคร ซึ่งชุดแต่งกายโขน แบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ การทอผ้ายก สำหรับเป็นผ้านุ่ง ทำโดยสมาชิกศิลปาชีพบ้านเนินธัมมัง และศิลปาชีพบ้านตรอกแค พร้อมด้วยศิลปาชีพศรีบัวทอง มาร่วมทำชุดแต่งกายได้อย่างวิจิตรงดงามเทียบเท่ากับผ้ายกที่ใช้มาตั้งแต่โบราณ ในราชประเพณี และส่วนที่ 2 คือการปักชุด โดยสมาชิกศิลปาชีพจากที่ต่างๆ ได้ช่วยกันทำเสื้อผ้าขึ้นมาใหม่ทั้งหมด โดย แบ่งเป็น ชุดทศกัณฑ์ 5 ชุด ชุดเทพเจ้าและพระอิศวร 2 ชุด พระพรหม 12 สำรับ และถนิมพิมภาภรณ์ ชุดตัวพระ 7 สำรับ ชุดตัวนาง 24 สำรับ

ฉากโขนพระราชทาน ตอนรามาวตาร

ตัวอย่างอุปกรณ์ที่ใช้สำหรับทำเครื่องประดับและเครื่องแต่งกายของผู้แสดง