พระปฐมเจดีย์

การสวดมนต์ข้ามปีนั้นเป็นประเพณีนิยมชาวพุทธมาแต่เดิม ก่อนสิ้นปีเปลี่ยนพุทธศักราชใหม่นั้นพระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์บทนพเคราะห์ตามวัดเป็นประจำต่อมาจึงได้มีการนิมนต์เจริญพระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์บทชัยมงคลคาถาออกอากาศไปทั่วประเทศผ่านทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทยของกรมประชาสัมพันธ์ หลังสุดสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว) ประธานคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช ได้นำคณะสงฆ์วัดสระเกศ ประกอบพิธีเจริญพระพุทธมนต์ข้ามปีขึ้น ณ พระอุโบสถวัดสระเกศราชวรมหาวิหร โดยอนุมัติตามโบราณราชประเพณีในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ซึ่งโปรดให้ประกอบพิธีในช่วงเทศกาลสงกรานต์ อันเป็นวันเถลิงศกปีใหม่แบบไทยที่มีมาแต่เดิม

ดังนั้นการสวดมนต์ข้ามปีจึงเริ่มจัดขึ้นที่วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร เป็นครั้งแรก และในปีพุทธศักราช ๒๕๔๙ กรุงเทพมหานคร โดยสำนักงานเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย ได้เห็นความสำคัญของการสวดมนต์ข้ามปี จึงได้ร่วมกับคณะสงฆ์วัดสระเกศ จัดสวดมนต์ข้ามปีขึ้นอย่างเป็นทางการและคณะสงฆ์ได้มีความเห็นร่วมกันว่า การสวดมนต์ข้ามปีนั้นเป็นที่นิยมของประชาชนอย่างแพร่หลาย เป็นการสร้างค่านิยมที่งดงามควรแก่การส่งเสริม ที่ประชุมมหาเถรสมาคม เมื่อเดือนธันวาคม ๒๕๕๓ ณ ตำหนักสมเด็จฯวัดสระเกศฯ จึงมีมติให้วัดทุกวัดจัดสวดมนต์ข้ามปี โดยมีสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติเป็นศูนย์กลางการอำนวยการ และให้วัดเจ้าคณะจังหวัดเป็นศูนย์กลางการสวดมนต์ของจังหวัดนั้น ด้วยเหตุที่วัดสระเกศเป็นวัดที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ได้ประกอบพิธีเจริญพระพุทธมนต์ที่บริเวณสระน้ำวัดสะแก ซึ่งเป็นที่ตั้งวัดสระเกศในปัจจุบัน เป็นเวลา ๓ วัน ๓ คืน จากนั้นจึงประกอบพิธีมูรธาภิเษก ก่อนปราบดาภิเษกเสด็จขึ้นครองราชย์เป็นพระปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีวัดสระเกศจึงนับได้ว่าเป็นจุดเริ่มต้นแห่งการสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์และราชวงศ์จักรีด้วย

โดยคณะสงฆ์วัดสระเกศนั้นได้รักษาประเพณีการเจริญพระพุทธมนต์เพื่อประกอบพิธีทำน้ำพระพุทธมนต์ในวาระที่สำคัญตามโบราณพระราชประเพณีตั้งแต่รัชกาลที่ ๑สืบต่อมา พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ฟื้นฟูพิธีเจริญพระพุทธมนต์ บทมหาสมัยสูตร ให้มีระเบียบแบบแผนมากขึ้น โดยโปรดฯให้ประกอบพิธีที่พระวิหารพระอัฏฐารส ซึ่งเป็นพระพุทธรูปปางประทับยืน ศิลปะสมัยสุโขทัยตอนต้น อายุกว่า ๗๐๐ ปี หล่อด้วยทองสัมฤทธิ์ทั้งองค์สูง ๒๑ ศอก ๑ นิ้ว เป็นการหล่อพระพุทธรูปโลหะที่มีขนาดสูงใหญ่ที่สุดเป็นครั้งแรกเดิมประดิษฐานอยู่วัดวิหารทอง วัดในพระราชวังจันทน์เมืองพิษณุโลก ครั้งนั้นพระองค์ทรงปรารภว่า พระอัฏฐารสเป็นพระพุทธรูปที่สร้างขึ้นจากเหตุการณ์ในมหาสมัยสูตรด้วยพระประยูรญาติของพระพุทธองค์เกิดความแตกแยกกันอย่างรุนแรง จนถึงขั้นยกทัพมาประจันหน้าจะทำสงครามกันเหตุจากแบ่งผลประโยชน์เรื่องน้ำไม่ยุติลงได้ พระพุทธองค์จึงเสด็จมาห้ามทัพและทำให้เหตุการณ์นั้นสงบลงโดยดีดังนั้นในช่วงเทศกาลสงกรานต์ วัดเถลิงศกปีใหม่จึงมีธรรมเนียมปฏิบัติเพื่อนำน้ำพระพุทธมนต์แจกจ่ายให้กับประชาชน ได้นำไปประพรมให้ลูกหลานบ้านเรือน เรือกสวนไร่นา ให้เกิดความร่มเย็นเป็นสุขโดยทั่วกัน

กระทรวงวัฒนธรรม กรมการศาสนาและสำนักงานพุทธศาสนาแห่งชาติ ได้ร่วมกันสร้างธรรมเนียมปฏิบัติการสวดมนต์ข้ามปีในวันปีใหม่ตามมติมหาเถรสมาคมนั้นให้เกิดขึ้นทั่วประเทศและต่างประเทศ โดยนายวีระโรจน์พจนรัตน์ รมว.วัฒนธรรม พร้อมด้วย นายมานัสทารัตน์ใจ อธิบดีกรมการศาสนา, พระโสภณวชิราภรณ์ รองอธิการบดีฝ่ายกิจการต่างประเทศ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ได้ร่วมกันประสานกับสมเด็จพระสังฆราชและผู้นำทางศาสนาในประเทศต่างๆ จนมีความร่วมมือด้านการส่งเสริมและแลกเปลี่ยนด้านวัฒนธรรม ส่งเสริมงานด้านศาสนาและกิจกรรมสวดมนต์ข้ามปีระดับนานาชาติ โดยจะมีวัดต่างๆ ในหลายประเทศ เช่น ญี่ปุ่น อินโดนีเซีย ลาว จีน ศรีลังกา เมียนมา อินเดีย และประเทศที่มีวัดพุทธศาสนา ได้ร่วมกันจัดพิธีสวดมนต์ข้ามปีและจะมีการถ่ายทอดสดจากประเทศเมียนมา สวดที่พระเจดีย์ชเวดากอง ที่อินเดีย สวดที่พุทธคยา ศรีลังกา สวดที่วัดพระเขี้ยวแก้ว อินโดนีเซีย สวดที่วิหารบุโรพุทโธ เข้ามายังส่วนกลางในประเทศไทย เพื่อสร้างภูมิมงคลแห่งธรรมให้เกิดขึ้นทั่วโลก