“สุรา” ที่แปลว่า “เหล้า” ยังคงเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สร้างผลร้ายให้แก่ผู้ดื่มในทันท่วงที (โดยไม่ต้องรอให้เกิดผลในชาติหน้า) ไม่ว่าจะเป็นผลทางด้านสุขภาพร่างกาย ความสัมพันธ์ในครอบครัว อุบัติเหตุบนท้องถนนรวมถึงคดีอาชญากรรมในสังคม

ด้วยเหตุนี้ สำนักงานเครือข่ายองค์กรงดเหล้า (สคล.) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)และกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข(สธ.) จึงผนึกความร่วมมือจัดเวที “ยกทัพ ปรับขบวน ชวนคนงดเหล้าเข้าพรรษา 2560” เพื่อแลกเปลี่ยนบทเรียนสู่การเตรียมพร้อมรับมือกับช่วงเข้าพรรษาที่จะเกิดขึ้นในเดือนกรกฎาคมนี้ ภายใต้แนวคิด 3 กลยุทธ์ 1,000 แกนนำชวนคนงดเหล้าเข้าพรรษา

ดร.นพ.บัณฑิต ศรไพศาล รองผู้จัดการกองทุน สสส. เล่าถึงความสำคัญของการขับเคลื่อน “งดเหล้าเข้าพรรษา” ว่า การดำเนินงานงดเหล้าเป็นเรื่องสำคัญที่มีผลกระทบในวงกว้างเพราะเป็นการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมรวมถึงวิถีชีวิตที่เคยชินของคนส่วนใหญ่ ที่ผ่านมาสสส. และภาคีเครือข่าย มุ่งทำงานในระดับบุคคล ด้วยการให้ข้อมูลเพื่อส่งเสริมให้เปลี่ยนวิธีคิดเป็นหลัก แต่กลับพบว่า การที่คนดื่มเหล้าจะเปลี่ยนพฤติกรรมได้ต้องเกิดจากตัวผู้ดื่ม แรงกดดันและกำลังใจจากคนรอบข้าง รวมถึงการเข้าถึงแหล่งจำหน่ายหรืองานสังสรรค์ได้ง่าย การทำงานในปีนี้จึงเน้นการทำงานบูรณาการแบบเต็มรูปแบบภายใต้กลไกการทำงานระดับอำเภอ ชุมชน ระบบสุขภาพ ภาคประชาสังคม และเครือข่ายองค์กรงดเหล้า ที่มุ่งเน้นให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ถอดบทเรียนจากการดำเนินงานในปีก่อนๆ เพื่อยกระดับความเข้มข้น จากเพียงงดเหล้าช่วงเข้าพรรษาเป็นงดเหล้าครบพรรษา ต่อยอดเป็นการงดเหล้าให้ครบปีสู่การงดเหล้าตลอดชีวิต โดยวางเป้าหมายสร้างแกนนำงดเหล้าเข้าพรรษาในระดับอำเภอให้ได้ 1,000 คน จากทั่วประเทศ

นพ.บัณฑิต กล่าวย้ำอย่างเอาจริงเอาจังว่า ในปีนี้จึงใช้กลยุทธ์ 3 ขยาย เป็นแนวทางการขับเคลื่อนกิจกรรม คือ 1) ขยายพื้นที่ ขับเคลื่อนงานงดเหล้าเข้าพรรษาอย่างน้อยจังหวัดละ 1 อำเภอ 2) ขยายกลุ่มเป้าหมาย ไม่เพียงแต่ผู้ดื่มแต่รวมถึงผู้เสพและผู้ติด และ 3) ขยายเวลา ส่งเสริมสู่ช่วงออกพรรษารวมถึงเลิกเหล้าตลอดชีวิต เพราะเรื่องสุขภาพไม่ใช่เพียงรอให้เจ็บป่วยแล้วรักษา แต่รวมถึงการสร้างสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมเอื้อให้เกิดการมีสุขภาวะที่ดี ซึ่งที่ผ่านมาในปี 2559 เห็นได้ว่า ช่วงเทศกาลเข้าพรรษาระหว่างเดือนกรกฎาคมถึงเดือนสิงหาคมสถิติการเกิดอุบัติเหตุบนท้องถนนลดลงเฉลี่ย 15% เมื่ออุบัติเหตุลดน้อยลงความสูญเสียทั้งชีวิตและทรัพย์สินก็น้อยลงตามไปด้วย

นพ.ยงยุทธ วงศ์ภิรมย์ศานติ์ หัวหน้ากลุ่มที่ปรึกษากรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่าการรณรงค์งดเหล้าเข้าพรรษาของ สสส. ถือว่าประสบความสำเร็จมีผู้เข้าร่วมกิจกรรมกว่า 80% ซึ่งการขับเคลื่อนงานนี้ไม่ได้ช่วยคนเพียงคนเดียว แต่ยังได้ช่วยลดอุบัติเหตุบนท้องถนน ช่วยลดความรุนแรงในครอบครัว ลดความรุนแรงในสังคม รวมถึงลดค่าใช้จ่ายที่เสียไปกับขวดเหล้ากว่า 2 แสนล้านบาท อีกทั้ง ทุกๆ 6 คนที่ดื่มเหล้า จะมีหนึ่งคนที่อยู่ในภาวะเป็นทั้งผู้เสพ (เริ่มต้นเสพควบคุมตัวเองไม่ได้เกิดปัญหาต่างๆ ตามมา) และผู้ติด (ไม่สามารถหยุดดื่มได้เกิดจากการควบคุมการทำงานของระบบสมอง) ในกลุ่มนี้คือกลุ่มเป้าหมายหลัก เป็นกลุ่มที่หยุดได้ยากต้องได้รับการช่วยเหลือบำบัดเพื่อลดอาการลงแดงหรืออาการช็อกจากการหยุดดื่มกะทันหัน ซึ่งการรักษานอกจากต้องใช้ยาบรรเทาอาการสมองถูกกดจากฤทธิ์สุราแล้ว คือการใช้จิตวิทยา จิตบำบัด ปรับเปลี่ยนความคิด-พฤติกรรมให้เข้าใจต่อการเลิกดื่ม การใช้หลักศาสนาเข้าช่วย รวมถึงการสร้างกิจกรรมขึ้นมาเพื่อชดเชยวงเหล้าที่เคยมีให้เปลี่ยนเป็นกิจกรรมสร้างสรรค์อย่างเช่น ออกกำลังกาย เตะตะกร้อปั่นจักรยาน เพื่อเป็นการสร้างสังคมใหม่ให้เขาเกิดความรู้สึกว่า ยังมีสังคม มีเพื่อนที่เข้าใจ เหมือนการห้ามลูกเล่นเกมผู้ปกครองก็ต้องสร้างกิจกรรมอย่างอื่นเพื่อมาชดเชยกิจกรรมที่ปกติลูกเคยใช้เวลาเหล่านั้นเล่นเกม

หลายๆ คนอาจคิดว่า การดื่มเหล้าคือกิจกรรมสำคัญเพื่อการเข้าสังคม เป็นการสร้างมิตรภาพที่ดี หรือเป็นการพบปะเพื่อนเก่าที่นานๆ ได้เจอกันครั้งหนึ่ง ซึ่งนั่นไม่ใช่เหตุผลที่จำเป็น ยิ่งหากหากเราดื่มโดยขาดความยั้งคิด ผลเสียก็จะยิ่งตามมากมาย ซึ่งมีตัวอย่างที่เห็นอยู่บ่อย อย่างเช่น…

นายสุทิน อินเลงราช อายุ 39 ปี ชาวบ้านท่าช้าง อ.เวียงหนองล่องจ.ลำพูน เล่าเรื่องราวให้ฟังว่า ตนติดสุรามากว่า 20 ปี จากการทำสวนแล้วเพื่อนร่วมงานชวนดื่ม จากที่ไม่ดื่มก็กลายเป็นดื่มทุกวัน จากที่ดื่มทุกวันก็เพิ่มปริมาณเป็นวันละครึ่งขวด แม้ภรรยาจะเอ่ยปากขอให้เลิกดื่ม แต่ ณ ตอนนั้นยังไม่สามารถเลิกได้ สุดท้ายจึงต้องแยกทางและไม่ได้เลี้ยงดูลูกชาย และส่งผลให้พ่อของตนเครียดและเสียชีวิตในที่สุด ปัจจุบันนี้ตนจึงเหลือแม่เพียงคนเดียวที่ต้องดูแล ตอนนี้ผมจึงพยายามร่วมกิจกรรมเลิกเหล้าในชุมชนเชิญชวนคนใกล้ตัวให้หันมาเลิกเหล้าเพื่อที่เขาจะได้หลุดพ้นจากวงจรเหล่านี้

“หยุดวงเหล้า ก่อนจะกลายเป็นวงเศร้า” คือคำขวัญที่ “ปานมณี” ของฝากเอาไว้ในวันนี้ ก่อนที่ “โลกอันสดใสจะกลายเป็นโลกแห่งความมืดมน”

โดย ปานมณี