เรื่องราวสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชหรือขุนหลวงนารายณ์นั้น ต้องถือว่าเมืองลพบุรีมีความสำคัญยิ่งกว่ากรุงศรีอยุธยา ด้วยถูกสร้างขึ้นเพื่อเป็นราชธานีอันดับสองแล้วขุนหลวงนารายณ์ก็ทรงโปรดที่จะประทับอยู่จนขุนนางวิ่งขึ้นล่องอยู่เป็นประจำ โดยเฉพาะการรับคณะราชทูตฝรั่งเศสและปลายรัชกาลนั้นมีเหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้นที่นี่ แล้วออเจ้าจะไม่มาตามชมภูมิสถานแห่งนี้ก็ถือว่าไม่มีบุพเพสันนิวาสโดยแท้ ด้วยเมืองลพบุรีเป็นเมืองประวัติศาสตร์ที่มีหลักฐานการอยู่อาศัยของมนุษย์มาแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์เมื่อ ๓,๐๐๐-๔,๐๐๐ ปีมาแล้ว จากการพบหลักฐานทางโบราณคดีจำนวนมาก รวมทั้งจารึกและเอกสารต่างๆ นั้นในพุทธศตวรรษที่ ๑๑-๑๕ จากพงศาวดารเหนือ กล่าวถึงพระยากาฬวรรณดิศได้ให้พราหมณ์ยกพลมาสร้างเมืองละโว้ตั้งแต่ พ.ศ.๑๐๐๒ จากตำนานชินกาลมาลีปกรณ์ได้กล่าวถึงการสร้างเมืองหริภุญไชยใน พ.ศ.๑๒๐๔ และต่อมาอีก ๒ ปี คือ พ.ศ.๑๒๐๖ ได้ส่งทูตล่องลำน้ำปิงไปเมืองลวปุระทูลขอเชื้อสายกษัตริย์ลวปุระให้ไปครองเมือง ครั้งนั้นกษัตริย์ลวปุระได้พระราชทานพระนางจามเทวี พระราชธิดาให้ไปครองเมืองหริภุญไชย ทรงสร้างวัดจามเทวีที่เมืองหริภุญไชย เมืองลวปุระนี้ก็คือเมืองลพบุรีในปัจจุบัน ต่อมาราวพุทธศตวรรษที่ ๑๖-๑๘ ลวปุระได้ตกอยู่ภายใต้อำนาจของอาณาจักรเขมรเป็นครั้งคราวโดยมี พระปรางค์สามยอด ศิลปะเขมรสมัยบายน อายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๘ ปรางค์แขกและศาลพระกาฬ จนเมื่อพุทธศตวรรษที่ ๑๘ อาณาจักรเขมรอ่อนแอลง จึงทำให้รัฐต่างๆ ที่เคยอยู่ใต้อำนาจนั้นต่างแยกตัวเป็นอิสระ รวมทั้งลวปุระด้วย

ในสมัยอยุธยาขุนหลวงนารายณ์ (ครองราชย์ ระหว่างพ.ศ. ๒๑๙๙-๒๒๓๑) ได้สร้างเมืองใหม่ขึ้นเมื่อ พ.ศ.๒๒๐๙ และสถาปนาลพบุรีเป็นราชธานีที่สอง ซึ่งก่อนนั้นพระราเมศวร เคยมาประทับเมืองนี้ ครั้งนั้นได้มีการจัดวางระบบการจัดการทรัพยากรน้ำ คือ มีการนำท่อดินเผามาใช้เป็นท่อส่งน้ำจากอ่างเก็บน้ำซับเหล็กมาใช้ในวังพระนารายณ์ ซึ่งตั้งอยู่ในเขตตำบลท่าหิน อำเภอเมืองลพบุรีจังหวัดลพบุรี พระนารายณ์ราชนิเวศน์ มีเนื้อที่ ๔๑ ไร่ เป็นพระราชวังที่ใช้เป็นประทับ ล่าสัตว์ ออกว่าราชการ และต้อนรับแขกเมือง พระองค์ทรงประทับ ณ พระราชวังแห่งนี้ประมาณ ๘-๙ เดือนในช่วงปลายรัชกาลและเสด็จสวรรคต ณ พระที่นั่งสุทธาสวรรค์เมื่อวันที่ ๑๑ กรกฎาคม พ.ศ.๒๒๓๑ ภายหลังการเสด็จสวรรคตทำให้วังพระนารายณ์ถูกทิ้งร้าง

ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ พระองค์โปรดให้บูรณะวังพระนารายณ์ และสร้างพระที่นั่งขึ้นใหม่ในปี พ.ศ.๒๓๙๙ แล้วพระราชทานนามว่า “พระนารายณ์ราชนิเวศน์”ปัจจุบันเป็นที่ตั้งของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ฯซึ่งพระที่นั่งและอาคารที่จัดว่าเป็นสถาปัตยกรรมพระราชวังที่งดงามที่สุด ภายในตัวเมืองลพบุรีนั้นยังมีแนวกำแพงเมืองและสถานที่สำคัญที่น่าสนใจสมัยพระนารายณ์อีกหลายแห่ง เช่นวัดพระศรีมหาธาตุ วัดสันเปาโล พระที่นั่งเย็น วัดนครโกษา และ บ้านหลวงรับราชทูต ซึ่งอยู่ทางเหนือของวังนารายณ์ราชนิเวศน์ เป็นสถาปัตยกรรมแบบตะวันตกแบ่งได้ ๓ ส่วน ด้านตะวันออกเป็นบ้านพักของคณะทูตชาวฝรั่งเศส ด้านตะวันตกเป็นบ้านพักของเจ้าพระยาวิชาเยนทร์ขุนนางชาวกรีก และท้าวทองกีบม้า ภรรยา ส่วนกลางเป็นที่ตั้งของโบสถ์ของคริสต์ศาสนาที่สถาปัตยกรรมเป็นแบบ Renaissence ผสมสถาปัตยกรรมไทยแห่งแรกของไทยและของโลกด้วย  ดังนั้นเมืองลพบุรีหรือลวปุระในอดีต จึงเป็นภูมิสถานราชธานีที่สองในแผ่นดินขุนหลวงพระนารายณ์ที่มีเหตุการณ์การช่วงชิงอำนาจเพื่อขจัดชาวต่างชาติของขุนนางคนสำคัญหลายคน…แล้วทำไมไม่ไปชมกันนะออเจ้า