คุณพระเศวตอดุลยเดชพาหน

“ช้าง” เป็นสัตว์สำคัญที่มีความเกี่ยวพันกับประวัติศาสตร์ชาติไทยและยังแสดงถึงพระบุญญาธิการแห่งพระมหากษัตริย์ ในอดีตการจะได้ช้างมาใช้งานจะต้องมีการคล้องช้างป่า เพื่อนำมาฝึกให้เป็นช้างศึก หรือช้างใช้งานทั่วไป ซึ่งผู้เป็น ควาญช้าง หรือ หมอช้างนั้นจะได้รับการสืบทอดกันภายในครอบครัว แต่ในปัจจุบันความสำคัญของช้างกำลังเลือนหาย เด็กรุ่นหลังไม่เห็นคุณค่าของสัตว์คู่บ้านคู่เมือง จึงเกิดเป็นแรงบันดาลใจให้ ว่าที่ร้อยตรี นิวัติ อิศรางกูร ณ อยุธยา ครูแก้ว บุตรชาติอดีตหัวหน้าโรงช้างต้น และยองใย เกษมศรี ณ อยุธยา จัดทำโครงการเพื่อการอนุรักษ์สืบสานช้างไทยขึ้น เพื่อไม่ให้ลูกหลานไทยลืมเลือนสัตว์คู่บ้านคู่เมือง

ครูแก้ว บุตรชาติ อดีตหัวหน้าโรงช้างต้น กล่าวว่า นับเป็นความภาคภูมิใจสูงสุดในชีวิตที่ได้รับพระมหากรุณาธิคุณให้ทำหน้าที่ดูแลช้างต้นในรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 ซึ่งตนเองเชื่อว่า ช้างเผือกเปรียบดั่งเทวดาจุติลงมาเพื่อเป็นพระราชพาหนะ หรือช้างทรงที่แสดงถึงพระบุญญาธิการของพระมหากษัตริย์ ช้างเผือกหรือช้างสำคัญที่ได้รับการขึ้นระวางและมีอิสริยยศที่ตำแหน่ง “คุณพระ” นั้น ท่านจะมีความสง่างาม น่าเกรงขาม และนิสัยดุ เพราะเป็นช้างในตระกูลช้างศึก การดูแลจึงต้องมีความพิเศษกว่าช้างอื่นๆ เช่น คุณพระเศวตอดุลยเดชพาหน จะไม่ลงน้ำร่วมกับช้างอื่น และชอบทำกิจกรรมต่างๆ ตรงเวลา เวลาคุณพระเศวตฯ หรือช้างอื่นๆ เข้าเฝ้า ท่านจะมีความเรียบร้อยไม่ดื้อ ไม่ต้องสั่ง เวลาที่พูดกับคุณพระก็ต้องพูดจาเรียบร้อยไพเราะ

นอกจากจะได้รับหน้าที่สำคัญในการดูแลโรงช้างต้นแล้ว ครูแก้ว นับว่าเป็น “หมอช้าง” ที่มีความรู้ ความเชี่ยวชาญเป็นอย่างยิ่ง ไม่ว่าจะการดูลักษณะช้าง การคล้องช้าง การเลี้ยงดู แม้แต่ช้างพลายที่ขึ้นชื่อว่าดุท่านก็เคยปราบพยศได้มาแล้ว จนได้รับการยกย่องว่าเป็น “ปราชญ์ช้างแห่งกรุงรัตนโกสินทร์” ซึ่งความรู้เหล่านี้ได้รับการสืบทอดมาจากบรรพบุรุษจากรุ่นสู่รุ่น ที่นับวันจะหาคนที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญเรื่องช้างเช่นครูแก้วได้น้อยลง

ว่าที่ร้อยตรี นิวัติ อิศรางกูร ณ อยุธยา ตัวแทนคณะทำงานจัดสร้างอนุสาวรีย์ช้างไทย กล่าวว่า แต่โบราณมาช้างเป็นสัตว์สำคัญทั้งในการศึกสงคราม มีส่วนช่วยดำรงเอกราชของชาติไทย โดยเฉพาะช้างเผือกเป็นสิ่งแสดงถึงพระบุญญาธิการของพระมหากษัตริย์ ในรัชกาลใดมีช้างเผือกขึ้นระวางจำนวนมากก็แสดงถึงพระบารมีที่มากล้น ครูแก้วบุตรชาติ ถือว่าเป็นปราชญ์ช้างเพียงคนเดียวของประเทศในขณะนี้

“คงน่าเสียดายหากภูมิปัญหาองค์ความรู้ที่เป็นคชศาสตร์จะหายไปจากประเทศไทย เพราะช้างเป็นสัตว์คู่บ้านคู่เมือง และมีความสำคัญต่อวิถีชีวิตคนไทยมาช้านาน แม้ว่าปัจจุบันการคล้องช้างป่าจะไม่สามารถทำได้แล้ว แต่พิธีกรรมเหล่านี้ก็ควรได้รับการอนุรักษ์ สืบทอดเพื่อให้อนุชนรุ่นหลังได้เรียนรู้โครงการจัดสร้างอนุสาวรีย์ช้างไทย จึงเป็นอีกแนวทางหนึ่งในการกระตุ้นจิตสำนึกให้คนไทยหันกลับมาให้ความสำคัญของช้างไทย ไม่ว่าจะเป็นช้างบ้าน ช้างป่า ที่ควรจะได้รับการดูแลอย่างจริงจัง นอกจากนี้ เราได้พยายามผลักดันให้เกิดหลักสูตรคชศาสตร์ในสถาบันการศึกษาท้องถิ่นที่เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของช้าง เพื่อจะได้เป็นแนวทางในการอนุรักษ์เรียนรู้เรื่องช้างอย่างยั่งยืน ไม่สูญหายไปตามกาลเวลา”

ด้วยเจตนารมณ์อันมุ่งมั่นของคณะทำงานจัดสร้างอนุสาวรีย์ช้างไทย หวังว่าความมุ่งมั่นตั้งใจนี้จะเกิดผลสัมฤทธิ์ในเร็ววัน