คำถาม ไร่นาสวนผสมเป็นอย่างไรครับ มีการทำอย่างไร พืชที่ปลูกควรใช้อะไรบ้าง และควรเลี้ยงสัตว์อะไรบ้าง ขอคำแนะนำด้วยครับ

ทองคำ อุ่นคำวง
อ.ดอนเจดีย์ จ.สุพรรณบุรี

คำตอบ การทำไร่นาสวนผสมเป็นระบบการเกษตรที่เกษตรกรสามารถปลูกพืชได้หลายชนิด โดยแบ่งพื้นที่เพาะปลูกพืชต่างๆ ตามความต้องการของตลาด รวมทั้งดำเนินกิจกรรมการเกษตรอย่างอื่นควบคู่ไปด้วย เช่น การปศุสัตว์ และการประมง จุดมุ่งหมายของการทำไร่นาสวนผสม ก็เพื่อในด้านการผลิตและการตลาดของเกษตรกร โดยเน้นการใช้ทรัพยากรที่ดินและดินให้มีประสิทธิภาพและเกิดประสิทธิผลสูงสุด

พื้นที่ที่จะใช้ในการปลูกข้าวร่วมกับการเลี้ยงปลาในนาข้าว และทำการปลูกพืชล้มลุกหลังฤดูการทำนา ควรเป็นพื้นที่ราบเรียบ และต่ำสุดของพื้นที่ที่เกษตรกรถือครอง ควรมีเนื้อที่ 10-15 ไร่อย่างไรก็ตาม ขึ้นอยู่กับขนาดการถือครองที่ดิน

การเตรียมพื้นที่สำหรับการเลี้ยงปลาในนาข้าวนั้น ให้ขุดดินในพื้นที่นารอบแปลงที่จะเลี้ยงปลา และทำคันดินที่แข็งแรงรอบแปลง ภายในแปลงจะมีคูล้อมรอบ สามารถเก็บกักน้ำให้ขังอยู่ในแปลงนา สำหรับคูดังกล่าว ควรมีขนาดกว้าง 50 ซม. ลึกระหว่าง 30-50 ซม. และคันดินล้อมรอบควรสูง 75-100 ซม. คันดินสูงกว่าระดับน้ำสูงสุด ประมาณ 60 ซม. คันดินควรมีขนาดกว้าง 50-100 ซม. และที่มุมแปลงนาที่ต่ำสุดควรขุดหลุมกว้าง 1 เมตร ยาว 1 เมตร และลึก60-70 ซม. เพื่อสะดวกในการจับปลา โดยปลาจะมารวมกันในหลุมเมื่อเวลาน้ำลดในฤดูเก็บเกี่ยวข้าว และพื้นที่ส่วนนี้ จะเป็นทางระบายน้ำออกจากแปลงนาด้วย

สำหรับปลาที่แนะนำให้เลี้ยงในแปลงนา ได้แก่ ปลานิล ปลาไน ปลาตะเพียน ปลาดุก และปลาสลิด เป็นต้น ปลาที่จะปล่อยลงเลี้ยงในนาข้าว ควรมีขนาดความยาว 3-5 ซม. ปล่อยอัตรา 400-600 ตัวต่อไร่ ใช้ระยะเวลาในการเลี้ยงระหว่าง 3-4 เดือน ซึ่งจะพอดีกับข้าวสุกเก็บเกี่ยวได้ และปลามีขนาดโตพอที่จะจับไปบริโภคหรือจำหน่ายได้ การให้อาหารปลาให้วันละหนึ่งครั้ง

ประโยชน์ที่ได้รับจากการเลี้ยงปลาในนาข้าว คือมูลของปลาจะเป็นปุ๋ยให้แก่ข้าว ทำให้ผลผลิตข้าวเพิ่มขึ้น ปลายังช่วยกินวัชพืชหรือแมลงที่เป็นศัตรูของข้าว และช่วยพรวนดินในนาข้าว นอกจากที่กล่าวแล้ว การเลี้ยงปลาในนาข้าวยังมีผลในทางที่ดีต่อการปลูกพืชล้มลุกหลังการเก็บเกี่ยวข้าวอีกด้วย

ส่วนการเตรียมดินสำหรับปลูกพืชล้มลุก ได้แก่ พืชไร่ หรือพืชผักต่างๆ หลังการเก็บเกี่ยวข้าวแล้วนั้น ให้ไถดิน และยกแปลงปลูกให้สูงกว่าพื้นนา ประมาณ 20 ซม. ขนาดกว้างประมาณ 4 เมตร และยาวตามขนาดของกระทงนาและระหว่างแปลงปลูก ควรมีทางเดินกว้าง ประมาณ 4 เมตร และยาวตามขนาดของกระทงนา และระหว่างแปลงปลูกควรมีทางเดินกว้าง 30-50 ซม. เพื่อสะดวกในการเข้าไปดูแลพืชที่ปลูก และยังเป็นทางระบายน้ำในกรณีที่ฝนตกอีกด้วย

สำหรับพืชไร่ที่ปลูก ควรปลูกพืชบำรุงดินสลับไปด้วย เพื่อช่วยรักษาและเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้แก่ดิน

นาย รัตวิ