กรมชลประทานขยับยุทธศาสตร์การมีส่วนร่วมของประชาชน ลงสำรวจพื้นที่โครงการที่ประสบความสำเร็จแล้ว เพื่อเป็นแม่แบบขยายผลในอนาคต เผยโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาลำนางรอง จ.บุรีรัมย์ ใช้การมีส่วนร่วมของเกษตรกรแก้ไขปัญหาอาคารชลประทานชำรุด รื้อกระชังปลาในเขื่อนลำนางรอง เพื่อเป็นแหล่งน้ำดิบในการผลิตน้ำประปาแทน อ่างเก็บน้ำคลองมะนาวให้กลับมามีน้ำใช้สมบูรณ์ขึ้น

สุจินต์ หลิ่มโตประเสริฐ

นายสุจินต์ หลิ่มโตประเสริฐ ผู้อำนวยการกองส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนกรมชลประทาน เปิดเผยว่า จากการบรรจุการมีส่วนร่วมของประชาชนเป็นยุทธศาสตร์หนึ่งของกรมชลประทาน กองฯ จึงได้เตรียมขยายการดำเนินงาน พร้อมทั้งลงสำรวจโครงการที่ประสบความสำเร็จมาแล้ว เพื่อใช้เป็นต้นแบบขยายผลในพื้นที่โครงการอื่นๆ ในอนาคต

จากการลงพื้นที่โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาลำนางรอง จ.บุรีรัมย์ พบว่า เกษตรกรสามารถตั้งกองทุนพึ่งพาตนเอง ด้วยการจัดทำโครงการทอดผ้าป่าข้าวใหม่ เพื่อใช้เป็นค่าซ่อมแซมคลองส่งน้ำที่ชำรุดเสียหาย ขณะเดียวกันประสบความสำเร็จในการแก้ไขปัญหาการเลี้ยงปลาในกระชังออกจากเขื่อนลำนางรอง พร้อมๆ กับการย้ายแหล่งสูบน้ำเพื่อประปาจากอ่างเก็บน้ำคลองมะนาวมาสูบน้ำจากเขื่อนลำนางรองแทน เพื่อแก้ไขปัญหาน้ำเพื่อการเกษตรในพื้นที่ส่งน้ำของอ่างเก็บน้ำคลองมะนาว ที่มีปริมาณน้ำเก็บกักน้ำได้เพียง 2.8 ล้าน ลบ.ม

“เป็นการแก้ไขปัญหา 3 เส้า ทำให้เกษตรกรได้มีกองทุนพึ่งพาตัวเอง เพื่อการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าได้ ขณะเดียวกันแก้ไขปัญหาคุณภาพน้ำในเขื่อนลำนางรองจากการเลี้ยงปลาในกระชัง โดยการประปาส่วนภูมิภาค สาขาละหานทราย ได้ย้ายมาสูบน้ำดิบจากเขื่อนลำนางรองเป็นการถาวร ทำให้เกษตรกรในพื้นที่อ่างเก็บน้ำคลองมะนาวได้กลับมามีน้ำเพื่อการเกษตรเพิ่มขึ้น 1 ล้าน ลบ.ม/ปี ในทันทีจากการยุติการใช้น้ำผลิตประปา”

นายสุพัฒน์  ฤทธิชู ผู้อำนวยการโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาลำนางรอง สำนักงานชลประทานที่ 8 กล่าวว่า จากการประชุมผู้นำองค์กรผู้ใช้น้ำชลประทานทั้ง 4 แห่ง ประกอบด้วย เขื่อนลำนางรอง อ่างเก็บน้ำคลองมะนาว อ่างเก็บน้ำลำจังหัน และอ่างเก็บน้ำลำปะเทีย พบว่าเกษตรกรยังขาดความเข้าใจ ระบบการส่งน้ำอย่างเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะระยะเวลาการไหลของน้ำจากต้นคลองมาถึงปลายคลองส่งน้ำ ทำให้เกิดข้อขัดแย้งในการรับน้ำ เกิดปัญหาการแบ่งปันน้ำอย่างเป็นธรรม

สุพัฒน์ ฤทธิชู

“เราประชุมร่วมกันและทดสอบการไหลของน้ำใน 3 อ่าง ยกเว้นอ่างคลองมะนาวที่มีบริเวณน้ำต้นทุนน้อยมาก ผลการทดสอบเป็นไปด้วยดี ยกเว้นคลองส่งน้ำสายใหญ่ฝั่งขวาเขื่อนลำนางรอง ความยาว 50 ก.ม  ที่มีปัญหาคลองส่งน้ำชำรุด มีการรั่วไหลบริเวณท่อลอด 13 แห่ง ทำให้ส่งน้ำไปไม่ถึงช่วงปลายคลอง”

นายสุพัฒน์กล่าวว่า ปัญหานี้ตนหยิบยกขึ้นหารือเกษตรกรว่า คลองส่งน้ำชำรุด กรมชลประทาน ต้องรองบประมาณเพื่อซ่อมแซม แต่ต้นข้าวรอน้ำ ใครจะรอได้นานกว่าใคร เกษตรกรเข้าใจชัดว่าข้าวรอน้ำไม่ไหว จึงเป็นที่มาของการเรี่ยไรเงินมาซ่อมแซมเฉพาะหน้าให้น้ำไหลไปได้ก่อน แต่การเรี่ยไรเงินอย่างเดียว ยากกว่าการเรี่ยไรในรูปสิ่งของ จึงเกิดโครงการทอดผ้าป่าข้าวใหม่สามัคคี ทำบุญเพื่อทอดผ้าป่าข้าวใหม่ตามจิตศรัทธา เมื่อพิธีทอดเสร็จ พระสงฆ์จะอนุโมทนาคืนข้าวใหม่และปัจจัยเงินสดให้เกษตรกรไปใช้ตามวัตถุประสงค์

“ปีแรก 25 ธันวาคม 2558 ได้ข้าวเปลือกใหม่ 15 ตัน ปัจจัยเงินสด 70,000 บาท ปีที่สอง 20 มกราคม 2559 ได้ข้าวเปลือกกว่า 7 ตัน ปัจจัยเงินสด 50,723 บาท ต่างกันเพราะปีแรกบอกบุญล่วงหน้า 1 เดือน แต่ปีที่สองบอกบุญในระยะสั้นๆ แค่ 1 สัปดาห์เอง สะท้อนชัดว่า เกษตรกรคิดเองได้ พึ่งพาตัวเองได้ กองทุนนี้ก็ใช้บริหารจัดการน้ำ เช่น ซ่อมแซมคลองเวลาเกิดปัญหาเฉพาะหน้า หรือเวลาขุดลอกตะกอนดินก็อาจใช้ซื้อเครื่องดื่ม ผ้าเย็น มาสนับสนุน ทำให้การบริหารจัดการน้ำโดยเกษตรกรคล่องตัวขึ้น”

สำหรับปัญหาการเลี้ยงปลาในกระชังในเขื่อนลำนางรอง จะเกิดปัญหาแพลงตอนทำให้มีสาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน ส่งผลกระทบต่อคุณภาพน้ำที่จะผลิตน้ำประปา โดยการประปาส่วนภูมิภาค สาขาละหานทราย ก็จะสูบน้ำในอ่างเก็บน้ำคลองมะนาวแทนระยะหนึ่ง ต่อเมื่อสาหร่ายหายไปก็จะหวนกลับไปสูบในเขื่อนลำนางรองอย่างเดิมสลับกันเช่นนี้จึงทำให้ปริมาณน้ำในพื้นที่ส่งน้ำคลองมะนาวซึ่งมีความจุน้ำประมาณ 3  ลบ.ม ที่ได้ใช้การผลิตน้ำประปา ประมาณ 1 ลบ.ม ต่อปี คืนกลับมาเท่าเดิม ส่งผลให้เพียงพอเพื่อการเกษตรกรรมในช่วงฤดูแล้ง

“ในการดำเนินงานได้รับความร่วมมือจากหลายภาคส่วน ผลักดันจนผู้เลี้ยงปลาต้องรื้อกระชังที่ไม่ได้รับอนุญาตให้ใช้พื้นที่ออกไปทั้งหมด แล้วให้การประปาส่วนภูมิภาคสาขาละหานทรายเปลี่ยนแหล่งสูบน้ำดิบมาสูบน้ำในเขื่อนลำนางรองที่มีความจุ 121 ล้าน ลูกบาศก์เมตรแทน ตั้งแต่ต้นปี 2560 ทำให้อ่างเก็บน้ำคลองมะนาวกลับมามีน้ำสมบูรณ์ ”นายสุพัฒน์กล่าว