สหกรณ์โคนมมวกเหล็ก จำกัด จังหวัดสระบุรี เป็นแหล่งผลิตน้ำนมดิบคุณภาพอีกแห่งหนึ่งของประเทศไทย ที่ก่อตั้งมานานกว่า 47 ปี ปัจจุบันมีสมาชิกผู้เลี้ยงโคนม 555 ราย เลี้ยงโคนมรวมทั้งสิ้น 12,000 ตัว มีทุนเรือนหุ้น 85.5 ล้านบาท เงินทุนหมุนเวียนในการทำธุรกิจแต่ละปีสูงกว่า 1,400 ล้านบาท ซึ่งเป็นเม็ดเงินที่กระจายไปถึงชุมชนเกษตรกรรายย่อยซึ่งเป็นสมาชิกของสหกรณ์โดยตรง

นายนครินทร์ สีวงกต ที่ปรึกษาสหกรณ์โคนมมวกเหล็ก เล่าว่า สหกรณ์โคนมมวกเหล็กเริ่มจากการรวบรวมสมาชิกเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมในพื้นที่เพียง 7 รายเท่านั้น แต่ปัจจุบันมีสมาชิกถึง 555 ราย ในจำนวนนี้มีทั้งฟาร์มเล็กและฟาร์มใหญ่รวมกัน เมื่อสหกรณ์ฯเริ่มเติบโต จำนวนสมาชิกก็เพิ่มขึ้น ทางสหกรณ์ฯจึงได้มีธุรกิจบริการเพื่อช่วยเหลือสมาชิกแบบครบวงจร ไม่ว่าจะเป็นธุรกิจมินิมาร์ท จำหน่ายสินค้าอุปโภค-บริโภคทั่วไป ธุรกิจปั๊มน้ำมัน ธุรกิจสินเชื่อ ธุรกิจโรงงานอาหารสัตว์ที่มีทั้งชนิดผงและชนิดเม็ด และมีสัตวแพทย์ผสมเทียมไว้บริการ รวมทั้งเข้าไปช่วยวางมาตรฐานฟาร์มให้แก่สมาชิก เพื่อให้ผ่านมาตรฐาน GAP เช่น หากจะเข้าชมต้องมีบ่อฆ่าเชื้อ ใส่หมวก ผ้าปิดปาก แยกวัวให้เป็นสัดส่วน ซึ่งฟาร์มที่ได้มาตรฐานจะผ่านการตรวจสอบโดยเจ้าหน้าที่ของกรมส่งเสริมสหกรณ์

ปัจจุบันสหกรณ์โคนมมวกเหล็ก จำกัด มีปริมาณน้ำนมดิบจากสมาชิกประมาณ 108 ตันต่อวัน รับซื้อจากสหกรณ์เชื่อมโยง 10 ตันต่อวัน รวมแล้ว 118 ตันต่อวัน ด้วยราคารับซื้อมาตรฐาน 17.50 บาท/กิโลกรัม บวกลบตามคุณภาพ ส่วนฟาร์มที่ได้มาตรฐานจะได้ราคาสูงถึง 19 บาท/กิโลกรัม ซึ่งจากปริมาณน้ำนมดิบจำนวนมากนี้ ทางสหกรณ์ได้ส่งน้ำนมดิบให้กับโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา และเอกชนชื่อดังหลายที่ นอกจากนี้ สหกรณ์ฯ ยังได้ผลิตนมภายใต้แบรนด์มวกเหล็ก แดรีมิลค์ ในรูปแบบกล่อง ด้วยระบบเครื่องจักรทันสมัย 3 เครื่อง ซึ่งมีกำลังการผลิต 5,000 กล่องต่อชั่วโมง เฉลี่ยแล้ว 140,000 กล่องต่อวัน และน้ำนมดิบบางส่วนยังได้นำมาผลิตนมโรงเรียน ทั้งบรรจุกล่องและบรรจุถุง ส่งให้กับโรงเรียนในเขตภาคกลาง 13 โรงเรียน

“เมื่อสหกรณ์ฯมีต้นน้ำและกลางน้ำที่สมบูรณ์แล้ว จำเป็นต้องเน้นการพัฒนาที่ปลายน้ำตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมสหกรณ์ จึงได้ปรับตัวเข้าสู่อุตสาหกรรมทำโรงงานแปรรูปนมระบบยูเอชที ระบบพาสเจอไรซ์ ต่อยอดขึ้นมาอีกขั้นคือแปรรูปผลิตภัณฑ์นมพาสเจอไรซ์หลายรสชาติ รสน้ำผึ้ง ข้าวโพด ช็อกโกแลต สตรอเบอร์รี่ เค้กหน้านิ่ม โยเกิร์ต ไอศกรีมนมสด เจลาโต้ พุดดิ้งนมสด ฯลฯ” นายนครินทร์ กล่าว

สหกรณ์โคนมมวกเหล็ก จำกัด นอกจากเป็นแหล่งผลิตนมแล้ว ยังเปิดเป็นศูนย์การเรียนรู้ให้นักท่องเที่ยวที่สนใจการเลี้ยงโคนมมาศึกษาดูงานตั้งแต่กระบวนการต้นน้ำตลอดจนกระบวนการปลายน้ำ ตั้งแต่การรีดนม ป้อนนม ผลิตอาหารสัตว์ ผลิตนมแปรรูป และเวิร์กช็อป อีกทั้งยังเป็น 1 ในสหกรณ์นำร่องที่ทางสำนักงานส่งเสริมการจัดประชุมและนิทรรศการ (องค์การมหาชน) หรือ ทีเส็บ ร่วมกับกรมส่งเสริมสหกรณ์ ส่งเสริมให้เป็นสถานที่จัดงานไมซ์เพื่อชุมชน เป็นแหล่งจัดฝึกอบรม เรียนรู้ สำหรับองค์กรและหน่วยงานต่างๆ เพื่อช่วยสร้างรายได้ให้ชุมชนและสมาชิกอีกทางหนึ่งด้วย