ในช่วงเปิดเทอมนี้ พบว่ามีเด็กๆเจ็บป่วยกันทั้งโรคหวัด ท้องร่วง หรือแม้แต่โรคผิวหนังต่างๆ มากกว่าช่วงที่ปิดเทอมอยู่บ้าน เพราะเปิดเทอมจะมีเด็กๆ มาจากหลากหลายสถานที่มารวมตัวกันในสถานศึกษา หรือสถานที่แออัด ไม่ว่าจะเป็น รถโรงเรียน รถประจำทาง รถไฟฟ้า ศูนย์ดูแลเด็กเล็ก (เนอร์สเซอรี่)หรือโรงเรียนอนุบาล อาจก่อให้เกิดการแพร่ระบาดของโรคติดต่อในเด็กได้ง่าย

ข้อมูลจาก ผศ.พญ.วีรวรรณ หัตถสิงห์ รองเลขาธิการ สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย เปิดเผยว่า โรคที่พบบ่อยในช่วงฤดูหนาว ส่วนใหญ่จะเป็นโรคที่เกิดจากทางเดินหายใจ และโรคระบบทางเดินอาหาร โดยโรคยอดฮิตในระบบทางเดินหายใจที่เด็กๆ เป็นมากที่สุดก็คือไข้หวัดใหญ่ และ RSV ส่วนโรคจากระบบทางเดินอาหารคือโรคท้องร่วง ท้องเสีย ยิ่งในช่วงเปิดเทอมการแพร่เชื้อต่างๆ จะแพร่กระจายไปรวดเร็วมาก เนื่องจากมีการสัมผัสเชื้อโรคร่วมกันในวงกว้าง ทั้งการไอ จาม รู้หรือไม่ว่าการจาม 1 ครั้ง สามารถแพร่เชื้อโรคได้ไกลถึง 6 เมตรหากอยู่ในห้องเรียนหรือโรงอาหาร อาจมีผู้รับและสัมผัสเชื้อโรคพร้อมกันหลายคน เพราะฉะนั้นการล้างมือก็ยังเป็นเรื่องสำคัญที่สุด ที่จะช่วยป้องกันให้เด็กรอดพ้นจากเชื้อโรคต่างๆ ได้ทางหนึ่ง

ข้อมูลจาก ผศ.พญ.สุวิรากา โอภาสวงศ์ ประธานฝ่ายกิจกรรมสังคม สมาคมแพทย์ผิวหนังแห่งประเทศไทย และ ผู้อำนวยการคลินิกสยามเดอร์มาติกส์ เปิดเผยว่า โรคติดเชื้อทางผิวหนังทุกชนิดสามารถป้องกันได้โดยการล้างมือ ตั้งแต่ติดเชื้อแบคทีเรีย เชื้อรา เชื้อไวรัส และพาราไซท์ รวมถึงโรคติดเชื้อแบคทีเรียทางผิวหนัง ได้แก่ โรคแผลพุพอง Impetigo ฝี หนอง เกิดจากการที่สัมผัสเชื้อแบคทีเรีย แล้วผิวหนังมีแผลทำให้เชื้อเข้าสู่ผิวหนังได้

สำหรับโรคผิวหนังจากเชื้อราที่พบบ่อย ได้แก่ กลาก เชื้อกลาก มักอยู่ในสัตว์เลี้ยง พื้นดิน และ ติดต่อจากคนถึงคน ลักษณะผื่นจะเป็นผื่นแดง เป็นตุ่มและลามออกเป็นวงซ้อนๆกัน มีอาการคันมาก ดังนั้นเวลาสัมผัสกับสัตว์เลี้ยง ไม่ว่า สุนัข แมว กระต่าย หรืออื่นๆต้องล้างมือให้สะอาดทุกครั้ง

ส่วนโรคผิวหนังจากเชื้อไวรัสก็พบได้บ่อยเช่นกัน ได้แก่ หูด หูดข้าวสุกมือเท้าเปื่อย เริม โรคสุกใส โดยผื่นแต่ละอย่างมีลักษณะเฉพาะ หูดจะเป็นผื่นนูน หนา กดเจ็บ ถ้าเอามีดฝานด้านบนออกจะพบจุดดำๆเป็นจุดเลือดออก มักพบที่นิ้วมือ ฝาเท้า ส่วนหูดข้าวสุก เป็นตุ่มกระจายตามตัวและแขนขา ตุ่มจะมีรอยบุ๋มตรงกลาง ถ้ากดออกจะมีสารสีขาวข้นคล้ายข้าวสุกออกมา จึงมีชื่อว่า หูดข้าวสุก

ส่วนโรคผิวหนังจากพาราไซด์ ทางผิวหนังที่ติดต่อง่ายมาก คือ หิด เป็นโรคที่เกิดจากพาราไซด์ ตัวเล็กๆมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า มีอาการคันและผื่นแดง อาจสังเกตเห็นเป็นรอยโพรงของตัวหิด ปรากฏเป็นรอยหรือเส้นเล็ก ๆ สีเงินหรือดำบนผิวหนังประมาณ 2-10 มิลลิเมตร โดยมักพบบริเวณง่ามนิ้ว ข้อมือด้านใน และฝ่ามือ ในร่มผ้า อาการเด่นคือคันกลางคืน มากว่า
กลางวัน มักเป็นตามสถานที่มีคนอยู่รวมกันเยอะ เช่น โรงเรียน ทัณฑสถาน เป็นต้น

การล้างมือเป็นสิ่งที่สามารถทำได้ง่าย ประหยัดและเสียค่าใช้จ่ายน้อย และสามารถป้องกันการแพร่ระบาดของเชื้อโรคได้ดี ซึ่งการล้างมือที่ถูกอย่างน้อย 20 วินาที วิธีด้วยน้ำและสบู่ มี 7 ขั้นตอน ได้แก่ (1) ฝ่ามือถูกัน (2) ฝ่ามือถูหลังมือและนิ้วถูซอกนิ้ว (3) ฝ่ามือถูฝ่ามือและนิ้วถูซอกนิ้ว (4) หลังนิ้วมือถูฝ่ามือ (5) ถูนิ้วหัวแม่มือโดยรอบด้วยฝ่ามือ (6) ปลายนิ้วมือถูขวางฝ่ามือ และ (7) ถูรอบข้อมือ โดยทุกขั้นตอนทำ 5 ครั้ง สลับกันทั้ง 2 ข้าง

การล้างมือบ่อยๆ ช่วยป้องกันโรคติดเชื้อได้ แต่การที่ล้างมือบ่อยๆบางครั้งจะทำให้ผิวหนังสูญเสียความชุ่มชื้น ทำให้เกิดโรคผิวหนังอักเสบที่มือได้ โดยจะมีผิวแตก แห้ง ที่ปลายนิ้วก่อน บางครั้งแตกเป็นร่อง มีเลือดไหลได้ดังนั้นหลังล้างมือเสร็จควรมีโลชั่นให้ความชุ่มชื่นด้วย ทั้งนี้เราควรล้างมือเมื่อไร ควรล้างเมื่อมีกิจกรรมดังนี้

l ทุกครั้งก่อนและหลังการใช้ห้องน้ำ/ห้องส้วม

l ทุกครั้งก่อนหรือหลัง
รับประทานอาหาร

l หลังจากการจามหรือไอ
หรือไปสัมผัสสารคัดหลั่งของผู้ป่วย

l ก่อนและหลังการเตรียมอาหาร  หรือปอกผลไม้

l หลังทำความสะอาดบ้านและบริเวณบ้าน

l ทำความสะอาดหลังสัมผัสหรือเล่นกับสัตว์เลี้ยง

l ภายหลังจากออกไปปฏิบัติภารกิจนอกบ้าน

l ก่อนและหลังการทำกิจกรรมต่าง ๆ โดยเฉพาะการออกกำลังกายในสถานฟิตเนสที่ต้องมีการสัมผัสสิ่งของ เครื่องมือ ซึ่งมีการใช้อุปกรณ์รวมกัน

อย่างไรก็ตามคนส่วนใหญ่ยังล้างมือไม่ถูกต้อง ข้อมูลจากกรมอนามัย เปิดเผยว่า ในปี 2560ได้มีการสำรวจพฤติกรรมที่พึงประสงค์ของนักเรียนในเรื่องของการล้างมือ ในกลุ่มเด็กนักเรียน อายุ 10 ปี และ 12 ปี ล้างมือด้วยสบู่ก่อนกินอาหารร้อยละ 53.1 และ 45.4 ตามลำดับ ส่วนการล้างมือด้วยน้ำและสบู่หลังเข้าห้องส้วม เด็กนักเรียน อายุ 10 ปี ร้อยละ 76.6 และ 12 ปี ร้อยละ 76.2 คนส่วนใหญ่ยังไม่รู้ว่าการล้างมืออย่างถูกวิธีนั้นต้องทำอย่างไร ฉะนั้นเราต้องสอนให้เด็กรู้จักการล้างมือตั้งแต่ยังเล็กเพื่อสร้างให้เป็นนิสัย เพราะในแต่ละวันมือเราไปสัมผัสอะไรมามากมายหลายอย่าง รวมถึงหยิบจับอาหารใส่ปากด้วย และที่สำคัญเรื่องความสะอาดของผู้สัมผัสอาหาร ทั้งการปรุง เตรียม และประกอบอาหาร จะต้องรักษาความสะอาดให้มากที่สุดก่อนอาหารจะออกมาสู่ผู้รับ ถ้าความสะอาดเริ่มต้นที่ตัวเราก่อน เราก็จะมั่นใจได้ว่า เราไม่ได้เป็นจุดเริ่มต้นของการแพร่กระจาย
เชื้อโรค

ล่าสุด มูลนิธิคุณแม่คุณภาพร่วมกับ สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย กรมอนามัย วิทยาลัยพยาบาลกองทัพบก สมาคมศิษย์เก่าพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข ผลิตภัณฑ์โพรเทคส์ โดยบริษัท คอลเกต-ปาล์มโอลีฟ (ประเทศไทย) จำกัด และ บริษัท เซ็นทรัล ฟู้ด รีเทล จำกัด ได้ร่วมกันจัดกิจกรรมรณรงค์ล้างมือปลอดเชื้อ “หยุดโรคที่มากับเปิดเทอม” ภายใต้แนวคิด “มือสะอาดสร้างสุขภาพดี…มือสะอาดสร้างฝัน” เพื่อกระตุ้นและปลูกฝังเยาวชน คนไทยให้เกิดการล้างมืออย่างถูกวิธีอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อให้ความรู้และแนวทางป้องกันสำหรับคุณพ่อคุณแม่ ตลอดจนคุณครู และผู้ปกครอง เกี่ยวกับโรคที่มากับเปิดเทอมและโรคที่พบบ่อยในช่วงหน้าหนาว
ที่กำลังจะมาถึงนี้

ผศ.(พิเศษ)ดร.อภิสิทธิ์ ฉัตรทนานนท์

ประธานกรรมการ มูลนิธิคุณแม่คุณภาพ