3 กันยายน 2569 เวลา 15:26 น.

นายสนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อม ได้ออกมาโพสต์ข้อความเตือนถึงผลกระทบจากการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของศูนย์ข้อมูล (Data Center) เพื่อรองรับเทคโนโลยี AI และคลาวด์ โดยยกกรณีศึกษาจากสหรัฐอเมริกาที่กำลังเผชิญหน้ากับวิกฤตสิ่งแวดล้อมและผลกระทบต่อชุมชนอย่างหนัก พร้อมเสนอแนะแนวทางอุดช่องโหว่ทางกฎหมายเพื่อเตรียมรับมือกับการขยายตัวของ Data Center ในเขตเมือง

วิกฤตการณ์และผลกระทบ บทเรียนจากสหรัฐอเมริกา

การขยายตัวของศูนย์ข้อมูลดาต้าเซ็นเตอร์ขนาดใหญ่ในสหรัฐฯ ได้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อชีวิตประจำวันและเศรษฐกิจระดับท้องถิ่นในหลายมิติ ได้แก่

• ค่าไฟพุ่ง-เสี่ยงไฟดับ ข้อมูลจาก Bloomberg ระบุว่าราคาค่าไฟขายส่งใกล้พื้นที่ Data Center ในสหรัฐฯ พุ่งสูงถึง 267% ในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา ภาระต้นทุนถูกผลักมาที่ภาคครัวเรือน นอกจากนี้ยังเกิดภาวะ “Ghost Demand” ที่ทำให้สายส่งไฟฟ้าตึงตัวและเสี่ยงต่อการเกิดไฟดับในชุมชน
• วิกฤตแย่งน้ำ ระบบหล่อเย็นของ Data Center ต้องใช้น้ำหลายล้านลิตรต่อวัน สร้างความตึงเครียดในพื้นที่แห้งแล้ง ตัวอย่างในรัฐออริกอน Data Center ของ Google ดึงน้ำประปาของเมืองไปใช้ถึง 25% ส่งผลกระทบต่อน้ำอุปโภคบริโภคและการเกษตร
• มลพิษทางเสียงและอากาศ เสียงหึ่งจากพัดลมระบายความร้อนที่ดังเกิน 85-90 เดซิเบลตลอด 24 ชั่วโมง รบกวนการนอนหลับของชาวบ้าน ขณะที่เครื่องปั่นไฟดีเซลสำรองก็ปล่อยมลพิษและฝุ่นควัน เพิ่มความเสี่ยงโรคทางเดินหายใจ
• กว้านซื้อที่ดิน การขยายตัวของ Data Center ทำให้พื้นที่เกษตรกรรมลดลง และหลายแห่งตั้งอยู่ใกล้ชุมชนเปราะบางโดยขาดความโปร่งใส นำไปสู่การประท้วงในหลายรัฐ
• การจ้างงานต่ำ แม้จะสร้างรายได้จากภาษีท้องถิ่นมหาศาลและเกิดการจ้างงานช่วงก่อสร้าง แต่เมื่อเปิดใช้งานจริงกลับมีการจ้างงานเฉลี่ยเพียง 25-150 คนต่อแห่งเท่านั้น

แนวโน้มและข้อขัดแย้งปัจจุบัน (ปี 2026) ในสหรัฐอเมริกา

ในขณะนี้ สหรัฐอเมริกากำลังเผชิญกับความขัดแย้งอย่างหนักระหว่างรัฐบาลกลางที่ต้องการเร่งรัดการอนุมัติ (Streamlining) เพื่อรักษาความเป็นผู้นำด้านเทคโนโลยี AI กับการต่อต้านอย่างรุนแรงจากประชาชนในระดับท้องถิ่น โดยมี 3 ประเด็นสำคัญ ดังนี้

1. นโยบายผ่อนปรนกฎเกณฑ์ของ EPA (ปี 2026) องค์การพิทักษ์สิ่งแวดล้อมแห่งสหรัฐอเมริกา (US.EPA) ได้ออกกฎผ่อนปรนพิเศษ โดยอนุญาตให้ “โรงไฟฟ้าที่เป็นระบบแยกอิสระ” (Islanded Power Plants) ซึ่งสร้างขึ้นเพื่อจ่ายไฟให้ดาต้าเซ็นเตอร์โดยเฉพาะ ได้รับการยกเว้นและไม่ต้องอยู่ภายใต้ข้อจำกัดของโครงการควบคุมฝนกรด (Acid Rain Program) ทั้งนี้เพื่อเอื้อให้กลุ่มทุนสามารถตั้งระบบและก่อสร้างอาคารได้รวดเร็วยิ่งขึ้น
2. การระงับการก่อสร้างชั่วคราว (Moratoriums) ในระดับรัฐ สวนทางกับนโยบายส่วนกลาง หลายรัฐ อาทิ เท็กซัส, นิวยอร์ก และเมน เริ่มใช้มาตรการสั่งระงับหรือชะลอการออกใบอนุญาตสร้างดาต้าเซ็นเตอร์ชั่วคราว เพื่อขอเวลาตรวจสอบและประเมินผลกระทบต่อความมั่นคงของระบบไฟฟ้าและปัญหาน้ำแล้งในชุมชน ขณะเดียวกัน ผู้บริหารของ EPA ได้แถลงชี้แจงว่า จะไม่มีการออกข้อบังคับด้านสิ่งแวดล้อมสำหรับอุตสาหกรรม AI เพื่อบังคับใช้ทั่วประเทศ (Nationwide) แต่จะส่งผ่านอำนาจการพิจารณาเกณฑ์ที่เหมาะสม ให้เป็นหน้าที่ของรัฐและชุมชนท้องถิ่นเป็นผู้ตัดสินใจแทน
3. การลุกฮือฟ้องร้องทางกฎหมาย (Litigation) ความกังวลเรื่องมลพิษทางเสียงและอากาศ ทำให้กลุ่มสิ่งแวดล้อมและชุมชนท้องถิ่น หันมาใช้สิทธิตามกฎหมายเพื่อฟ้องร้องผู้ประกอบการดาต้าเซ็นเตอร์มากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ กรณีการฟ้องร้องบริษัท xAI ในรัฐมิสซิสซิปปี ในประเด็นการลักลอบติดตั้งเครื่องปั่นไฟที่ใช้ก๊าซเป็นเชื้อเพลิงโดยไม่ได้รับอนุญาตอย่างถูกต้อง ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความตึงเครียดที่เพิ่มสูงขึ้น

ข้อเสนอแนะ 4 มาตรการอุดช่องโหว่กฎหมาย Data Center กลางเมือง

เพื่อป้องกันผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น นายสนธิได้เสนอแนวทางบริหารจัดการและอุดช่องโหว่ทางกฎหมาย ดังนี้

1. การปรับปรุงกฎหมายและการผังเมือง (Regulatory & Zoning)

• แยกนิยาม “Data Center” ออกจากอาคารคลังสินค้าทั่วไปให้ชัดเจน
• บังคับให้ Data Center ขนาดใหญ่ต้องจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA)
• จัดโซนนิ่ง (Zoning) ให้สร้างเฉพาะในเขตอุตสาหกรรม หรือพาณิชยกรรมที่ไม่หนาแน่น ห้ามสร้างใกล้ชุมชนหรือโรงพยาบาล

2. การจัดการทรัพยากรและความปลอดภัย (Resource & Hazard Management)

• คุมเข้มการจัดเก็บน้ำมันดีเซลสำรอง มีระบบป้องกันอัคคีภัยขั้นสูง และป้องกันน้ำมันรั่วไหล
• แยกสายส่งไฟฟ้าและท่อประปา ของ Data Center ออกจากระบบสาธารณะของประชาชนอย่างเด็ดขาด เพื่อป้องกันการแย่งทรัพยากร
• บังคับหรือสนับสนุนให้ใช้พลังงานหมุนเวียน (เช่น โซลาร์รูฟท็อป) เพื่อลดภาระสายส่งหลัก

3. การควบคุมมลพิษ (Environmental Controls)

• บังคับใช้ระบบหล่อเย็นแบบปิด (Closed-Loop Cooling) และต้องบำบัดน้ำก่อนปล่อยทิ้ง
• ติดตั้งช่องระบายความร้อนขึ้นสู่แนวดิ่ง ไม่พ่นใส่ชุมชน พร้อมสร้างพื้นที่สีเขียว (Green Buffer Zone) โดยรอบ
• ติดตั้งกำแพงกั้นเสียงและวัสดุซับเสียงบริเวณเครื่องจักรและหอหล่อเย็น

4. ความโปร่งใสและการมีส่วนร่วม (Transparency & Engagement)

• ต้องมีการทำประชาพิจารณ์ (Public Hearing) ให้ประชาชนในพื้นที่มีส่วนร่วมก่อนเริ่มโครงการ
• ตั้งคณะกรรมการร่วม (ชุมชน ท้องถิ่น ผู้เชี่ยวชาญ) เพื่อตรวจสอบมลพิษทางเสียง อากาศ และความร้อนอย่างเป็นระยะ

การจัดระเบียบ Data Center อย่างรัดกุมตั้งแต่เนิ่นๆ จะเป็นกุญแจสำคัญที่ช่วยให้อุตสาหกรรมเทคโนโลยีสามารถเติบโตควบคู่ไปกับคุณภาพชีวิตที่ดีของประชาชนได้อย่างยั่งยืน

ดาต้าเซ็นเตอร์, พลังงาน, สนธิ คชวัฒน์