รู้เรื่องยากับเภสัชจุฬาฯ : หอบหืดกับการใช้ยาพ่น
วันจันทร์ ที่ 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2569, 14.36 น.
โรคหอบหืด เป็นภาวะที่หลอดลมมีความไวต่อสิ่งเร้ามากเป็นพิเศษ เมื่อหายใจเอาสิ่งแปลกปลอมที่ร่างกายไม่ต้องการเข้าไป หลอดลมจะตอบสนองด้วยการอักเสบ บวม และหดตัวตีบแคบลง พร้อมกับสร้างเสมหะออกมาอุดกั้นทางเดินหายใจ ส่งผลให้เกิดอาการไอ หายใจไม่สะดวก ทำให้มีเสียงวี้ดแหลมออกมาเวลาหายใจ ซึ่งอาการเหล่านี้มักแสดงให้เห็นชัดเจนในช่วงที่ร่างกายอ่อนแอ เช่น ช่วงดึก และช่วงเช้ามืด หรือเวลาที่อากาศเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
โรคหอบหืดพบได้ในคนทุกเพศทุกวัยตั้งแต่เด็กทารกจนถึงผู้สูงอายุ แต่กลุ่มที่มักเริ่มต้นแสดงอาการอย่างชัดเจนคือกลุ่มเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 10 ปี ซึ่งมักมีปัจจัยเรื่องพันธุกรรมหรือโรคภูมิแพ้ร่วมด้วย
อย่างไรก็ตาม โรคหอบหืดสามารถเริ่มมีอาการตอนเป็นผู้ใหญ่ได้เช่นกัน โดยมักมีปัจจัยกระตุ้นจากการทำงาน มลภาวะ หรือการติดเชื้อรุนแรง การสังเกตและจดจำว่าอะไรคือตัวกระตุ้นทำให้เกิดอาการ ไม่ว่าจะเป็นฝุ่นละออง ขนสัตว์ หรือแม้แต่สภาวะทางอารมณ์ที่รุนแรง ซึ่งทำให้เราสามารถหลีกเลี่ยงได้ และเป็นเกราะป้องกันชั้นดีที่สุด
แนวทางการดูแลรักษาโรคหอบหืดในปัจจุบัน เน้นควบคุมโรคเพื่อให้ผู้ป่วยใช้ชีวิตได้ตามปกติ ซึ่งหัวใจสำคัญการรักษาคือใช้ยาพ่นสองชนิดควบคู่กัน ชนิดแรกคือยาควบคุมโรคที่ต้องพ่นเป็นประจำทุกวัน เพื่อลดการอักเสบสะสมในหลอดลม แม้ในวันที่ไม่มีอาการ ก็ห้ามละเลยการใช้ยา
ส่วนชนิดที่สองคือยาบรรเทาอาการ หรือยาพ่นฉุกเฉิน ที่ต้องพกติดตัวไว้เพื่อใช้ขยายหลอดลมทันทีเมื่อมีอาการโรคกำเริบ
ผู้ป่วยต้องเข้าใจบทบาทของยาบรรเทาอาการ หรือยาพ่นฉุกเฉินอย่างถ่องแท้ ยานี้มีหน้าที่ออกฤทธิ์เร็วเพื่อขยายหลอดลมให้ลมผ่านเข้าออกได้ทันท่วงที ดังนั้นการพกยาพ่นติดตัวไว้เสมอ จึงเปรียบเสมือนการพกอุปกรณ์ช่วยชีวิตที่ต้องหยิบใช้ได้ง่ายในทุกสถานการณ์ ไม่ว่าจะไปทำงาน ออกกำลังกาย หรือเดินทางไกล เพราะไม่อาจคาดเดาได้ว่าจะเผชิญกับสิ่งกระตุ้นรุนแรงเมื่อใด การมีชื่อยาและวิธีใช้ที่ชัดเจนจะช่วยได้มาก หากเกิดกรณีฉุกเฉินจนไม่สามารถพ่นยาได้ด้วยตนเอง เพราะผู้อื่นจะสามารถช่วยพ่นให้ได้
ยาพ่นหอบหืดในปัจจุบันถูกออกแบบให้หลากหลาย ให้เหมาะสมกับแรงสูดและข้อจำกัดของผู้ป่วยแต่ละคน
ประเภทแรกคือ ยาพ่นละอองฝอย ที่มีลักษณะเป็นหลอดโลหะในปลอกพลาสติก ยาชนิดนี้ เวลากดใช้จะพ่นยาออกมาเป็นละออง หัวใจสำคัญ คือ ต้องสูดลมหายใจเข้าช้า ๆ ลึก ๆ พร้อม ๆ กับจังหวะที่กดพ่นยา
แต่หากผู้ป่วยกะจังหวะกดพ่นยาได้ยาก เช่น ในเด็กหรือผู้สูงอายุ แพทย์มักแนะนำให้ใช้ควบคู่กับกระบอกช่วยพ่นยา เพื่อให้ยาเข้าสู่ปอดได้ดีขึ้น
ประเภทต่อมาคือ ยาพ่นชนิดผงแห้ง ซึ่งมักมาในรูปแบบตลับกลม หรือหลอด ก่อนใช้ต้องบิดเพื่อเตรียมยา ยาชนิดนี้ไม่มีแรงดันละอองออกมาเอง แต่ต้องใช้แรงสูดของผู้ป่วยเป็นตัวนำยาเข้าสู่ปอด ดังนั้น ผู้ป่วยต้องสูดลมหายใจเข้าทางปากให้เร็ว แรง และลึกเพื่อให้ประสิทธิผลสูงสุด
ข้อดีของยาแบบนี้ คือไม่ต้องกะจังหวะการกดและการสูดให้สัมพันธ์กันเหมือนแบบแรก แต่ต้องมีแรงสูดที่ดี
ส่วนยาประเภทสุดท้ายคือ เครื่องพ่นละอองยา ที่เปลี่ยนยาน้ำให้กลายเป็นไอหมอกผ่านหน้ากาก มักใช้ในสถานพยาบาล หรือในกรณีที่ผู้ป่วยมีอาการกำเริบรุนแรง จนไม่สามารถสูดยาด้วยวิธีปกติ การเลือกใช้อุปกรณ์ที่เหมาะสมกับผู้ป่วย และการฝึกใช้ให้ชำนาญตามคำแนะนำของเภสัชกร จึงเป็นเรื่องสำคัญที่ทำให้การรักษามีประสิทธิภาพสูงสุด
เทคนิคการพ่นยาที่ถูกต้อง เพื่อให้มั่นใจว่ายาลงไปถึงหลอดลม ผู้ป่วยสามารถตรวจสอบตนเองเบื้องต้นคือ ในขณะที่พ่นยาชนิดละออง (MDI) ไม่ควรเห็นละอองยาฟุ้งกระจายออกมาจากปาก หรือไม่ควรรู้สึกว่ายาจับตัวเป็นก้อนหนาที่ลิ้นและกระพุ้งแก้ม มิฉะนั้น ก็แสดงว่าจังหวะการกดและการสูดหายใจไม่สัมพันธ์กัน และก่อนพ่นยาทุกครั้งต้องผ่อนลมหายใจออกให้สุด และเมื่อสูดจังหวะยาเข้าไปแล้ว ต้องกลั้นหายใจประมาณ 10 วินาที เพื่อให้ตัวยาเข้าสู่ผิวหลอดลมได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ หากพ่นแล้วหายใจออกทันที ยาส่วนใหญ่จะถูกขับออกมาพร้อมลมหายใจโดยไม่ได้ออกฤทธิ์ แต่ที่สำคัญที่สุด หลังจากพ่นยาแล้ว ผู้ป่วยควรบ้วนปากและกลั้วคอด้วยน้ำสะอาดแล้วบ้วนน้ำทิ้งทุกครั้ง เพื่อกำจัดคราบยาที่ตกค้างในช่องปาก ซึ่งจะช่วยป้องกันอาการเสียงแหบและลดความเสี่ยงในการเกิดเชื้อราในลำคอ
ถ้าหากคุณมีปัญหาเรื่องการใช้ยาพ่น หรือไม่มั่นใจว่าใช้ยาถูกต้องหรือไม่ควรไปปรึกษาเภสัชกรโดยด่วน
นอกจากการใช้ยาถูกต้องแล้ว การจัดสภาพแวดล้อมในบ้านให้สะอาด และหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นที่ทราบชัดเจน และต้องเลือกออกกำลังกายอย่างเหมาะสมภายใต้การดูแลที่ดี จะทำให้ผู้ป่วยที่พะวงเรื่องการหายใจ ให้กลับกลายเป็นผู้ใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจ และปลอดภัยในทุกช่วงวัยของชีวิต
SootinClaimon.Com 