รู้เรื่องยากับเภสัชจุฬาฯ : ครอบครัวคือหัวใจหลัก ของความปลอดภัยของใช้ยาในผู้สูงวัย
วันอังคาร ที่ 14 เมษายน พ.ศ. 2569, 13.31 น.
การก้าวเข้าสู่ช่วงวัยชรา ไม่เพียงแต่จะนำมาซึ่งความเสื่อมถอยของร่างกายตามกาลเวลา แต่ยังรวมถึงความซับซ้อนในการใช้ชีวิตที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะเรื่องของการใช้ยา ที่หลายคนมักมองข้ามและปล่อยให้ผู้สูงอายุจัดการเองตามลำพังด้วยหลากหลายสาเหตุ อาจเพราะเชื่อมั่นในประสบการณ์ของผู้อาวุโสในบ้าน แต่ในความเป็นจริงแล้ว นี่คือ จุดเสี่ยงสำคัญที่อาจเปลี่ยนการรักษาโรคให้กลายเป็นอันตรายต่อชีวิตได้ หากขาดการตรวจสอบ และกำกับดูแลอย่างใกล้ชิดจากลูกหลาน หรือสมาชิกในบ้าน
แม้ท่านผู้อาวุโสในบ้านจะเคยเข้มแข็งและดูแลตัวเองมาได้ทั้งชีวิต แต่เมื่อถึงวัยที่ระบบต่าง ๆ ในร่างกายเริ่มถดถอย ปัจจัยทางกายภาพและพฤติกรรมจะกลายเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้เกิดความผิดพลาดได้ง่ายกว่าที่เราคิด ประการแรกคือ ความจำที่เลือนราง ปัญหาที่พบบ่อยที่สุดคือการหลงลืมว่า “มื้อนี้กินไปหรือยัง” นำไปสู่การกินยาซ้ำซ้อนจนได้รับยาเกินขนาด หรือในทางกลับกันคือการลืมกินยาติดต่อกันหลายมื้อจนการรักษา และควบคุมโรคเป็นไปได้ไม่ดี ส่งผลให้โรคประจำตัวกำเริบหนักขึ้น
นอกจากนี้ยังมีเรื่องของ ข้อจำกัดทางประสาทสัมผัส เช่น สายตาที่พร่ามัวทำให้การอ่านฉลากยาที่มีตัวหนังสือขนาดเล็กเป็นเรื่องยากลำบาก นำไปสู่การหยิบยาผิดซอง หรือปัญหาเรื่องมือสั่น มือและนิ้วไม่มีแรง ที่ทำให้การแกะเม็ดยาออกจากแผงกลายเป็นภาระอันหนักอึ้ง ในบางท่านอาจพบปัญหาที่มือไม่มีแรงบีบยาหยอดตาออกจากขวดยา หรือมือไม่มีแรงกดยาพ่น บวกกับ ความซับซ้อนของตารางยา ที่ผู้สูงอายุมักมีโรคประจำตัวมากกว่าหนึ่งโรค ต้องกินยาหลายกลุ่มพร้อมกัน ทั้งยาก่อนอาหาร ยาหลังอาหารทันที หรือยาที่กินเฉพาะวันเว้นวัน ความซับซ้อนเหล่านี้ต่อให้คนอยู่ในวัยทำงานเองก็ยังพลาดได้ง่าย นับประสาอะไรกับวัยชราที่ระบบการประมวลผลเริ่มช้าลง
ยังมีอีกหลายกรณีที่ทำให้ผู้สูงอายุได้รับอันตรายจากการใช้ยาที่ไม่ถูกต้อง เช่น ผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัวหลายโรค อยู่มาวันหนึ่งมีอาการปวดข้อ ปวดเข่าจึงไปซื้อยาแก้ปวด แก้อักเสบในกลุ่ม เอ็นเสด (NSAIDs) มารับประทานเองเพื่อบรรเทาอาการโดยไม่ได้บอกลูกหลาน ยาแก้ปวดกลุ่มนี้อาจมีปฏิกิริยากับยาโรคหัวใจบางชนิด โดยเฉพาะในผู้ที่มีภาวะไตเสื่อมอยู่เดิม จนอาจส่งผลเสียต่อไตได้ ดังนั้นก่อนซื้อยาแก้ปวดใด ๆ มากินเอง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนทุกครั้ง และอีกหนึ่งพฤติกรรมที่พบบ่อยคือการ “หยุดยาเอง” เมื่อรู้สึกว่ากินยาเยอะเกินไปจนรู้สึกเบื่อหน่าย หรือท่านมีผลข้างเคียงเล็กน้อย เช่น ท้องอืด การกินบ้างหยุดบ้าง เมื่อไปตรวจตามนัดจึงทำให้ค่าผลตรวจเลือดผิดปกติ จนแพทย์อาจต้องเพิ่มขนาดยาให้แรงขึ้น ทั้งที่สาเหตุจริง ๆ มาจากการกินยาไม่ต่อเนื่อง สิ่งสำคัญคือหากพลาดกินยาไป ควรแจ้งแพทย์ตามความเป็นจริงเสมอ เพราะแพทย์ต้องการข้อมูลที่ถูกต้องเพื่อรักษาได้เหมาะสม
การมีส่วนร่วมของสมาชิกในครอบครัวจึงเป็นการสร้างความปลอดภัย โดยผ่านขั้นตอนง่าย ๆ เช่น ช่วยจัดระบบการการรับประทานยา หรือระบบเตื่อนการรับประทานยา ในบางรายอาจมีความจำเป็นต้องเปลี่ยนจากการเก็บยาในซองดั้งเดิมมาใช้กล่องแบ่งยาประจำสัปดาห์ ที่มีช่องแยกมื้อ เช้า-กลางวัน-เย็น-ก่อนนอน อย่างชัดเจน จะช่วยทำให้ท่านผู้สุงอายุใช้ยาได้ง่ายขึ้น และยังทำให้เราตรวจสอบย้อนหลังได้ทันทีว่ามื้อไหนผิดพลาดไปหรือไม่
หากจำเป็น สมาชิกในครอบครัวควรไปพบแพทย์เป็นเพื่อนผู้สูงวัย เพื่อเป็นสะพานเชื่อมข้อมูลกับแพทย์และเภสัชกร ทุกครั้งที่พาไปโรงพยาบาล สมาชิกในครอบครัวควรเข้าไปรับฟังผลตรวจและจดบันทึกการเปลี่ยนแปลงของยาไปพร้อมกับท่าน เพื่อป้องกันปัญหาท่านจำสับสนว่าตัวไหนเพิ่มหรือตัวไหนสั่งหยุด และหากมีข้อสงสัยเรื่องปฏิกิริยาของยา สามารถขอคำปรึกษาเพิ่มเติมจากเภสัชกรได้โดยตรง
เมื่อท่านต้องใช้ยาที่บ้านก็ควรหมั่นสังเกตสัญญาณเตือน เพราะผู้สูงอายุมักจะไม่ค่อยบ่น สมาชิกในครอบครัวต้องคอยจับตาดูว่า ท่านดูซึมผิดปกติไหม เดินเซหรือไม่ หรือมีผื่นขึ้นตามตัวไหม อาการเหล่านี้อาจเป็นผลข้างเคียงจากยาที่ต้องได้รับการแก้ไขโดยด่วน อีกหน้าที่หนึ่งคือ ตรวจสอบ “ยาแฝง” คอยสอดส่องว่าท่านแอบซื้อยาสมุนไพร ยาลูกกลอน หรืออาหารเสริมตามโฆษณามากินเองหรือไม่ เพราะสิ่งเหล่านี้มักจะไปล้างฤทธิ์ยาหลักหรือเพิ่มภาระให้ตับและไตโดยไม่จำเป็น
การช่วยดูแลเรื่องสุขภาพ และการใช้ยาให้ผู้สูงอายุ เป็นผลดีต่อสุขภาพท่านเหล่านั้นได้มาก การที่เราเสียสละเวลาเพียงเล็กน้อยในแต่ละวันเพื่อตรวจสอบความถูกต้อง สามารถลดความเสี่ยงจากการเข้าโรงพยาบาลด้วยอุบัติเหตุการใช้ยาไม่ถูกต้องได้อย่างมหาศาล ในฐานะลูกหลาน วันนี้คุณได้ลองเปิดกล่องยาของผู้สูงอายุที่บ้านมาเช็กดูแล้วหรือยัง การเริ่มต้นเพียงนิดในวันนี้ อาจหมายถึงการที่ท่านมีคุณภาพชีวิตที่ดีและปลอดภัยยิ่งขึ้น ซึ่งคือสิ่งที่ดีที่สุดที่เราจะมอบให้ท่านได้
SootinClaimon.Com 