ประเทศไทยประสบปัญหาด้านสัดส่วนของแรงงานที่ลดลงอย่างเห็นได้ชัด เนื่องจากวัยแรงงานมุ่งสู่การทำงานภาคบริการและภาคการผลิตเพิ่มมากขึ้น กลุ่มวัยรุ่นมีแนวโน้มทำงานภาคการเกษตรลดลง ส่งผลกระทบต่อภาคการผลิตของประเทศในขณะที่ประเทศไทยเป็นผู้ผลิตภาคการเกษตรรายใหญ่และเป็นประเทศผู้ส่งออกสินค้าและผลิตภัณฑ์การเกษตรที่สำคัญ แต่การแข่งขันกับประเทศเพื่อนบ้านในภูมิภาคเอเชียและประเทศในแถบอื่นก็ทวีความเข้มข้นมากขึ้น หากปล่อยให้สถานการณ์เป็นเช่นนี้จะส่งผลกระทบต่อภาวะการผลิตอาหารและความมั่นคงด้านการผลิตอาหารของประเทศได้

นายไพศาล สังข์มงคล ผู้อำนวยการสำนักงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรที่ 5 จังหวัดสงขลา เปิดเผยว่า กรมส่งเสริมการเกษตรได้ดำเนินงานตามนโยบายรัฐบาลในเรื่องการดูแลลูกหลานของเกษตรกร โดยการพัฒนาและสร้างคนรุ่นใหม่เข้าสู่เกษตรยุคใหม่ ผลิตเกษตรกรและชาวนารุ่นใหม่ให้เรียนรู้เรื่องเทคโนโลยีการใช้เครื่องมือ การบริหารจัดการและขับเคลื่อนชุมชน มุ่งหวังให้คนรุ่นใหม่ในภาคการเกษตร มีความรู้ความสามารถด้านวิชาการเกษตรทั้งระบบ เพื่อความยั่งยืนในการประกอบอาชีพเกษตรแบบพึ่งพาตนเองเพื่อแข่งขันทางการค้าในอนาคต ซึ่งคนรุ่นใหม่ที่หันมาทำเกษตรด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรม ถือเป็นการปรับเปลี่ยนจาก “ทำมากได้น้อย” เป็น “ทำน้อยได้มาก” สอดคล้องกับโมเดล “Thailand 4.0” ที่เน้นการบริหารจัดการและเทคโนโลยี (Smart Farming) และการเกษตรแม่นยำสูง (Precision Farming) มีการใช้วิทยาการ ความคิดสร้างสรรค์ นวัตกรรม วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี การวิจัยและพัฒนา แล้วต่อยอดเป็นกลุ่มอาหารเกษตรและเทคโนโลยีชีวภาพ ซึ่งเป็น platform ในการสร้าง New Startups ด้านเทคโนโลยีการเกษตร การเปลี่ยนสินค้าเกษตรให้เป็นอาหารสุขภาพหรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่มีมูลค่าสูง ทั้งนี้ Young Smart Farmer จำเป็นต้องมีการพัฒนาตนเองอยู่เสมอ และได้รับการสนับสนุนและพัฒนาจากทั้งหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา รวมถึงองค์กรอิสระต่างๆ อย่างต่อเนื่อง ซึ่งกรมส่งเสริมการเกษตรได้ดำเนินงานสร้างและพัฒนาเกษตรกรรุ่นใหม่มาตั้งแต่ ปี 2551 มุ่งเน้นการฝึกอบรมเพื่อพัฒนาศักยภาพของเกษตรกรเป็นรายบุคคลในการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต การบริหารจัดการธุรกิจ และการใช้ระบบสารสนเทศ ต่อมาในปี 2557 มีการดำเนินงานตามนโยบายพัฒนาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) ซึ่งมีการแบ่งช่วงอายุของกลุ่มเกษตรกรรุ่นใหม่ คือ อายุ 17-45 ปี จึงยกระดับการพัฒนาเกษตรกรรุ่นใหม่ให้เป็น Young Smart Farmer เน้นกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และการสร้างเครือข่าย โดยให้เกษตรกรเป็น “ศูนย์กลางการเรียนรู้และออกแบบการเรียนรู้ด้วยตนเอง” และมีเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรเป็น “ผู้จัดการเรียนรู้” มีเป้าหมายหลักในการพัฒนาเกษตรกรรุ่นใหม่ให้มีความสามารถด้านการเกษตรทดแทนเกษตรกรผู้สูงอายุและสร้างแรงจูงใจให้คนรุ่นใหม่หันมาประกอบอาชีพเกษตรกรรม โดยนำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาประยุกต์ใช้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและการตลาด

ด้าน นางสาวปัญชลี สุขวิไล นักทรัพยากรบุคคลปฏิบัติการ กล่าวเสริมว่า เกษตรกรรุ่นใหม่ที่เข้าร่วมโครงการพัฒนาเกษตรกรรุ่นใหม่ให้เป็น Young Smart Farmer ในพื้นที่ 7 จังหวัดภาคใต้ตอนล่าง ตั้งแต่ ปี 2557-2560 มีจำนวน 805 คนผ่านการประเมินคุณสมบัติเป็น Young Smart Farmer จำนวน 517 คนสำหรับจังหวัดสงขลามีทั้งสิ้น 88 คน โดยมี Young Smart Farmer ที่ประสบความสำเร็จและเป็นตัวอย่างได้คือ นายมนต์ชัย แซ่ว่อง อายุ 36 ปี ซึ่งประสบความสำเร็จในการปลูกผักไฮโดรโปนิกส์ มีรายได้ทางการเกษตร 300,000-500,000 บาทต่อปี นายมนต์ชัย ใช้ระบบการปลูกพืชแนวตั้งเพื่อเพิ่มผลผลิต ฟาร์มเป็นระบบปิด Evaporative system ในส่วนของสภาพแวดล้อมใช้เทคโนโลยีควบคุม ความชื้นและอุณหภูมิ โดยมีการทำวิจัยกับมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์วิทยาเขตหาดใหญ่เพื่อทำให้การควบคุมค่าต่างๆ สามารถทำได้อย่างมีระบบและมีแบบแผน มีการใช้เทคโนโลยีการควบคุมแมลงศัตรูพืชโดยใช้ชีววินทรีย์ และใช้แมลงร่วมในการกำจัดศัตรูพืช ทำให้เป็นโรงเรือนปลอดสารพิษที่ยั่งยืนมากขึ้น ใช้ระบบปลูกพืชแนวตั้งเพื่อเพิ่มผลผลิต ลดการใช้แรงงาน เวลา และใช้พื้นที่ให้ได้ผลมากที่สุด มีการปลูกแบบผสมผสาน เช่น มะเขือเทศ ผักสลัด แตงโม แตงกวา และพืชเถาอื่นๆ โดยการจัดการดังกล่าวทำให้ต้นทุนการผลิตสามารถลดต่ำได้เกือบเท่าการปลูกแบบดั้งเดิมถึงแม้จะเป็นการปลูกในโรงเรือนก็ตาม

เกษตรเขต 1 กรมส่งเสริมการเกษตร สั่งการทุก ศพก.เตรียมพร้อมจัดงานวันถ่ายทอดเทคโนโลยีปี’60 หวังกระตุ้นให้เกษตรกรมีการวางแผนการผลิตอย่างเหมาะสม พร้อมเผยแพร่องค์ความรู้และเทคโนโลยีใหม่ๆ ที่เหมาะสมและตรงตามความต้องการของเกษตรกรมาเผยแพร่ให้ได้เรียนรู้ผ่าน ศพก.ทุกอำเภอทั้ง 9 จังหวัด

นายสุรัตน์ สงวนทรัพย์ ผู้อำนวยการสำนักงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรที่ 1 จังหวัดชัยนาท กรมส่งเสริมการเกษตร เปิดเผยว่า สำหรับการจัดงานวันถ่ายทอดเทคโนโลยี(Field Day) เพื่อเข้าสู่ฤดูการผลิตใหม่จะจัดขึ้นเป็นประจำทุกปีมีวัตถุประสงค์เพื่อเผยแพร่องค์ความรู้ด้านการทำเกษตรในด้านต่างๆ เทคโนโลยีสมัยใหม่ เครื่องจักรกลการเกษตร อย่างครอบคลุมให้กับเกษตรกรได้รู้จักและนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์กับการทำการเกษตรของตนเอง โดยมีหน่วยงานต่างๆ ของภาครัฐที่เกี่ยวข้องมาบริการให้ข้อมูลความรู้ด้านการผลิตสินค้าเกษตร ซึ่งการจัดงานดังกล่าวจะใช้ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) ที่มีอยู่ทุกอำเภอทั่วประเทศ เป็นศูนย์กลางในการจัดงาน และเป็นแหล่งรวบรวมองค์ความรู้และเทคโนโลยีที่มีความจำเป็นในภาคเกษตรกรรมมาจัดแสดง เพื่อถ่ายทอดความรู้แบบเห็นของจริง

สุรัตน์  สงวนทรัพย์

ปัจจุบันประเทศไทยมีศูนย์การเรียนรู้เพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร(ศพก.) จำนวน 882 ศูนย์ทั่วประเทศ แบ่งเป็นอำเภอละ 1 ศูนย์ ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการขับเคลื่อนการดำเนินงานด้านการเกษตรระหว่างภาครัฐและเกษตรกร และเป็นศูนย์กลางองค์ความรู้ด้านการเกษตรในทุกๆ ด้าน ที่มีความเหมาะสมแตกต่างกันไปตามแต่ละพื้นที่ เนื่องจากประเทศไทยมีพื้นที่การทำการเกษตรที่หลากหลาย ในส่วนของ ศพก.ที่อยู่ในความรับผิดชอบของสำนักงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรที่ 1 จังหวัดชัยนาท กรมส่งเสริมการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ มีด้วยกันทั้งสิ้น 78 ศูนย์ ใน 9 จังหวัด ซึ่งพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่นาข้าว และมีพื้นที่ส่วนน้อยปลูกพืชเศรษฐกิจชนิดอื่นบ้าง อาทิ มันสำปะหลังอ้อย มะม่วง เป็นต้น

ทั้งนี้การจัดงานวันถ่ายทอดเทคโนโลยีปี 2560 จะเริ่มต้นขึ้นหลังวันแรกนาขวัญ ซึ่งเป็นวันที่แสดงถึงสัญลักษณ์การเริ่มต้นฤดูการ
ผลิตใหม่ในช่วงฤดูฝน โดยในส่วนของพื้นที่อยู่ในความดูแลรับผิดชอบของสำนักงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรที่ 1 จังหวัดชัยนาท จะมีกำหนดการจัดงานขึ้นตั้งแต่หลังวันแรกนาขวัญ เดือนพฤษภาคม ไปจนถึงเดือนมิถุนายน เนื่องจากฤดูการเพาะปลูกของแต่พื้นที่มีการเริ่มต้นที่แตกต่างกันไปตามปัจจัยสภาพแวดล้อม จึงทำให้การจัดงานในแต่ละพื้นที่มีช่วงระยะเวลาที่ไม่เหมือนกัน

นายสุรัตน์ กล่าวว่า ในส่วนของกิจกรรมที่จะจัดขึ้นในงาน ประกอบไปด้วยกิจกรรมหลัก คือ สถานีเรียนรู้ต่างๆ ซึ่งแต่ละสถานีจะมีเนื้อหาที่สอดคล้องกับแต่ละพื้นที่ เช่น ปัญหาด้านการผลิตพืชต่างๆ ได้แก่ การวิเคราะห์ดิน การใช้ปัจจัยการผลิตที่เหมาะสมถูกต้อง การเลือกพันธุ์พืชให้เหมาะสมกับพื้นที่ และข้อมูลปัญหาต่างๆ ที่เกษตรต้องการ โดยองค์ความรู้เหล่านี้ทางศพก.จะเป็นผู้รวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูล นอกจากนี้ก็จะมีการให้บริการด้านการเกษตรของหน่วยงานต่างๆ มีนิทรรศการทั้งของหน่วยงานราชการ เอกชน สถาบันเกษตรกร กลุ่มเกษตรกร เป็นข้อมูลองค์ความรู้ที่มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับประเด็นในการถ่ายทอดความรู้ รวมไปถึงมีการสาธิตด้านการเกษตรแบบเห็นของจริง นอกจากนี้ในส่วนของกิจกรรมเสริมของศพก.ที่อยู่ในความดูแลของสำนักงานส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรที่ 1 จังหวัดชัยนาท ก็ได้จัดให้มีการออกร้านจำหน่ายสินค้าของเกษตรกร กลุ่มเกษตรกร วิสาหกิจชุมชนต่างๆ เพื่อเป็นการเผยแพร่สินค้าเกษตรให้เป็นที่รับรู้ในวงกว้างต่อไป

อย่างไรก็ตาม หลังจากที่มีการจัดงานวันถ่ายทอดเทคโนโลยีไปแล้ว ทางหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก็จะมีการสรุปผลการเรียนรู้พร้อมกับกำหนดแผนการดูแลเกษตรกร เพื่อให้ทราบถึงผลการดำเนินงานทั้งของศพก.และเกษตรกรว่าเป็นในทิศทางที่เหมาะสมหรือไม่ อย่างไร ซึ่งคาดว่าการดำเนินงานการจัดงานวันถ่ายทอดเทคโนโลยี (Field Day) น่าจะมีส่วนในการช่วยกระตุ้นให้เกษตรกรมีการวางแผนการผลิตที่ดีมีความเหมาะสม ลดต้นทุนการผลิต และผลิตสินค้าเกษตรที่มีคุณภาพตรงกับความต้องการของตลาด ในฤดูการผลิตใหม่ที่จะมาถึงในปี 2560 นี้ได้เป็นอย่างดี

เครือข่ายการมีส่วนร่วมของเกษตรกรคลองโปร่งนก อ.พรหมพิราม จ.พิษณุโลก บรรลุแผนแก้ไขปัญหา น้ำในคลองเน่าเสีย ระยะเร่งด่วนดีเดย์วันกำจัดผักตบชวา ภายในเดือนมิถุนายน 2560 ระยะกลางขุดลอกตะกอนในคลอง และระยะยาวเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำ ลดปัญหาน้ำท่วมขังจาก 2 สัปดาห์ เหลือไม่เกิน 1 สัปดาห์

นายสุรินทร์ ทรัพย์สกุล หัวหน้าฝ่ายจัดสรรน้ำและปรับปรุงระบบชลประทาน โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษานเรศวร กรมชลประทาน เปิดเผยว่า การจัดกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนผ่านเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชน (คสป.) ในพื้นที่คลองโปร่งนก อ.พรหมพิราม จ.พิษณุโลก จำนวน 3 ครั้ง เพื่อร่วมกันแก้ไขปัญหาน้ำ ทั้งวัชพืชกีดขวางในคลองและน้ำท่วมขังนาน ซึ่งได้ผลสรุปที่แกนนำเกษตรกร 50 คน เสนอแผน 3  ระยะ ดังนี้

แผนระยะสั้น กำหนดให้กำจัดผักตบชวา วัชพืช และขยะในคลองโปร่งนก ความยาว 34 กิโลเมตร ภายในเดือนมิถุนายน 2560 โดยให้กรมชลประทานประสานหน่วยงานเกี่ยวข้อง อาทิ กองทัพ หน่วยงานปกครอง อ.พรหมพิราม องค์การบริหารส่วนตำบล ร่วมกับเกษตรกร พร้อมทั้งจัดตั้งคณะกรรมการรับผิดชอบคลองด้วย

“คลองโปร่งนกเป็นคลองธรรมชาติในเขตทุ่งสาน อ.พรหมพิราม จ.พิษณุโลก รับน้ำจาก อ.พิชัย จ.อุตรดิตถ์ ปกติใช้เป็นคลองระบายน้ำไปลงแม่น้ำแควน้อย ระยะหลังมีปัญหาการทิ้งขยะ ผักตบชวา และวัชพืช ทำให้ระบายน้ำได้ช้าลง และกระทบต่อแหล่งเพาะพันธุ์ปลา”

แผนระยะกลาง ให้กรมชลประทานดำเนินการขุดลอกคลอง บริเวณสะพานที่เป็นคอขวด เพื่อให้น้ำไหลสะดวกขึ้น และแผนระยะยาว ปรับปรุงระบบระบายน้ำของท่อระบายน้ำทุ่งสาน จุดที่เป็นคอขวดให้กว้างกว่าเดิมและเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำจาก 80 ลูกบาศก์เมตร/วินาที เป็น 120 ลูกบาศก์เมตร/วินาที ซึ่งจะช่วยลดระยะเวลาน้ำท่วมจาก 2 สัปดาห์ ลงเหลือไม่เกิน 1 สัปดาห์

“ยังไงก็ท่วม เพราะเป็นพื้นที่ลุ่มต่ำ  เราเองได้ปรับปฏิทินเพาะปลูกข้าวนาปี โดยให้เริ่มวันที่ 1 เมษายน 2560 เก็บเกี่ยวภายในเดือนกรกฎาคม ก่อนน้ำจะหลากท่วม ลดความเสียหายต่อข้าวที่กำลังสุกเตรียมเก็บเกี่ยว  ในขณะเดียวกัน การเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำจะช่วยลดระยะเวลาน้ำท่วมขังลง”

นายสุจินต์ หลิ่มโตประเสริฐ ผู้อำนวยการกองส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน กรมชลประทาน กล่าวว่า กระบวนการมีส่วนร่วมของเกษตรกรคลองโปร่งนก ทำให้เกิดสโลแกนแก้ปัญหา “คลองโปร่งนก โปร่งน้ำใส ใจถึงใจ แก้ไขน้ำ” สะท้อนให้เห็นว่า  เมื่อเกษตรกรมีส่วนร่วมแก้ปัญหาจะมีพลังในการขับเคลื่อนอย่างที่คาดไม่ถึง

“บางคนแรกๆ ขึ้นไปก็พูดว่า ไม่มีทางแก้ปัญหานี้ได้ แต่พอทุกคนได้ร่วมนำเสนอแนวทางแก้ไขหลายอย่าง สุดท้ายก็มีทางออกจนได้  คนที่บอกว่าแก้ไม่ได้ก็ยอมรับว่าการรวมหัวกันสามารถแก้ไขปัญหาได้”