ประเทศไทยเคยได้ชื่อว่าเป็นแผ่นดินเต็มไปด้วยทรัพยากร“ป่าไม้” ที่อุดมสมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่งในโลก แต่ในช่วงระยะเวลาไม่กี่สิบปีที่ผ่านมา ป่าไม้ของเรากลับถูกบุกรุกคุกคามจนลดลงอย่างต่อเนื่อง จากในปี พ.ศ.2516 ที่เราเคยมีพื้นที่ป่าไม้ทั่วประเทศถึง 138 ล้านไร่ หรือคิดเป็น 43.2% ของพื้นที่ประเทศ แต่จากข้อมูลของกรมป่าไม้เมื่อปี 2558 กลับพบว่าเนื้อที่ป่าไม้ในบ้านเราลดเหลือเพียง 102 ล้านไร่ หรือคิดเป็น 31.6% ของพื้นที่ประเทศเท่านั้น

หรือหากจะพูดให้ชัดเจนขึ้น ก็คือ ในช่วงเวลา 40 กว่าปีที่ผ่านมา ประเทศไทยได้สูญเสียพื้นที่ป่าไปแล้วถึงกว่า 36 ล้านไร่!

ขณะที่ปัจจัยสำคัญที่ทำให้เราต้องสูญเสียป่าไม้ไปอย่างมากมายขนาดนี้ ย่อมหนีไม่พ้นปัญหาหลักเพียงไม่กี่อย่างที่เป็นสาเหตุหลัก นั่นคือ การลักลอบตัดไม้ การบุกรุกเพื่อแสวงหาที่ทำกินของประชาชน และการลักลอบเข้ามาถือครองพื้นที่เพื่อก่อสร้างรีสอร์ท บ้านพักตากอากาศ หรือผลประโยชน์อื่นๆ ของกลุ่มนายทุนและผู้มีอิทธิพลทางสังคม

นี่จึงสะท้อนให้เห็นถึงความจำเป็นที่ประเทศไทยต้องเร่งดำเนินการมาตรการต่างๆที่มีประสิทธิภาพ เพื่อให้สามารถกอบกู้วิกฤติและพลิกฟื้นผืนป่าให้กลับคืนมาอย่างเร่งด่วน!

ทั้งนี้ตลอดระยะเวลาเกือบ 3 ปี ที่คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) และรัฐบาลภายใต้การนำของ พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี เข้ามาบริหารประเทศ ได้ให้ความสำคัญต่อการแก้ไขปัญหาการบุกรุกทำลายทรัพยากรป่าไม้ของประเทศอย่างต่อเนื่อง เพื่อดำเนินการกับกลุ่มผู้บุกรุก และแสวงประโยชน์ในการใช้พื้นที่ป่าไม้โดยมิชอบอย่างเด็ดขาด

โดย กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) เป็นหน่วยงานหลักในการบูรณาการการปฏิบัติร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว โดยร่วมกับกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายใน (กอ.รมน.), กระทรวงมหาดไทย, กระทรวงกลาโหม, กระทรวงเกษตรและสหกรณ์, กรมสอบสวนคดีพิเศษ, สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุกจริตในภาครัฐ และสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน เป็นต้น ซึ่งที่ผ่านมาสามารถดำเนินการทวงคืนผืนป่าได้แล้วจำนวน 349,000.76 ไร่ ฟื้นฟูพื้นที่ป่าไม้ จำนวน 212,498.37 ไร่

ขณะที่มาตรการหนึ่งที่ พลเอกสุรศักดิ์ กาญจนรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้สั่งการให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการ เพื่อให้การบริหารจัดการและแก้ไขปัญหาดังกล่าว มีศูนย์กลางในการประสานการปฏิบัติที่มีคุณภาพ มีความยั่งยืน และมีการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่ เข้ามาช่วยเหลือในการวิเคราะห์และติดตามผลการปฏิบัติได้อย่างมีประสิทธิภาพ คือ การจัดตั้ง “ศูนย์ปฏิบัติการพิทักษ์ป่า” (ศปก.พป.) ประกอบด้วย กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชกรมป่าไม้ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง โดยมีการเชื่อมโยงเป็นเครือข่ายกับ ศูนย์ปฏิบัติการของ กอ.รมน., เหล่าทัพ, สำนักงานตำรวจแห่งชาติ และฝ่ายปกครอง โดยมีดำเนินงานภารกิจสำคัญประกอบด้วย

1.มุ่งเน้นในพื้นที่ที่ล่อแหลมต่อการบุกรุกทำลายทรัพยากรป่าไม้ที่มีนายทุนหรือผู้มีอิทธิพลอยู่เบื้องหลัง

2.คดีที่เกี่ยวข้องกับการบุกรุกพื้นที่ป่า รวมถึงการออกเอกสารสิทธิที่ดินที่มิชอบด้วยกฎหมายในพื้นที่ป่า

3.การทำไม้มีค่าที่กระทำเป็นขบวนการเพื่อลักลอบไปจำหน่ายต่างประเทศ

4.การลักลอบมีหรือค้าสัตว์ป่า

5.ลดกลุ่มอิทธิพลที่เกี่ยวกับเครือข่ายการลักลอบตัดไม้ทำลายป่า

ทั้งนี้ การดำเนินการของ ศปก.พป. จะอยู่ภายใต้การกำกับของ “คณะอนุกรรมการขับเคลื่อนการพิทักษ์ป่า” ซึ่งประกอบด้วยผู้บริหารจากทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การปฏิบัติของ ศปก.พป. มีเป้าหมาย และทิศทางที่ชัดเจน มีความสุภาพ โปร่งใส เป็นธรรม และไม่เลือกปฏิบัติ บนพื้นฐานของการรักษาผลประโยชน์ของชาติ

อันจะนำไปสู่เป้าหมายสูงสุดของรัฐบาล นั่นคือ“การทวงคืนผืนป่าให้กับแผ่นดิน” เพื่อสร้างความมั่นคงให้กับทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของประเทศไทยให้ได้อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืนตลอดไป

สัปดาห์นี้มีวันสำคัญเป็นวันหยุดราชการเพิ่ม 2 วันคือ พุธที่ 10 วันวิสาขบูชาและศุกร์ที่ 12 พฤษภาคม วันพืชมงคล
ล้วนแต่เป็นวันอันเป็นสิริมงคลต่อชีวิตของคนไทยและพี่น้องเกษตรกรที่เป็นคนส่วนใหญ่ของประเทศ

ยิ่งวันพืชมงคลที่จะมีพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญที่ท้องสนามหลวง ซึ่งเป็นพระราชพิธีโบราณที่มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา มีความสำคัญอย่างยิ่งในการเสริมสร้างขวัญและกำลังใจให้แก่เกษตรกรของชาติ ตลอดจนเป็นการระลึกถึงความสำคัญของเกษตรกรที่มีต่อเศรษฐกิจไทย

และในปี 2560 นี้ ยังเป็นพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญปีแรกแห่งรัชสมัยของในหลวงรัชกาลที่ 10 สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูรด้วย

ทั้งนี้ หมายกำหนดการพระราชพิธีที่ประกาศออกมาแล้วนั้น จะเริ่มตั้งแต่บ่ายวันพฤหัสบดีที่ 11 พฤษภาคม สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร จะเสด็จฯยังพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระบรมมหาราชวัง ในพิธีสวดมนต์ โดยจะถวายนมัสการพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากรหรือพระแก้วมรกตและพระพุทธรูปสำคัญอื่นๆ ทรงอธิษฐานเพื่อความสมบูรณ์แห่งพืชผลของราชอาณาจักรไทย จากนั้นเช้าวันพืชมงคล ศุกร์ 12 พฤษภาคม จะเสด็จฯไปยังพลับพลาท้องสนามหลวง ในการพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ

พระราชพิธีปีนี้ ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ซึ่งยังคงเป็นนายธีรภัทร ประยูรสิทธิ ทำหน้าที่พระยาแรกนาตามเดิม มีเทพีคู่หาบทองได้แก่ น.ส.นันทินี ทองคงเหย้า นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรชำนาญการ กรมส่งเสริมการเกษตรกับน.ส.ฉมาพันธ์ สุพรมอินทร์ นักวิชาการตรวจสอบบัญชีชำนาญการ กรมตรวจบัญชีสหกรณ์ ส่วนเทพีคู่หาบเงิน ได้แก่ น.ส.นันทวัน สุวรรณสถิตย์ นักวิชาการสิ่งแวดล้อมชำนาญการ กรมชลประทาน กับน.ส.พรพิมล ศิริการ นักวิชาการเกษตรชำนาญการ กรมส่งเสริมการเกษตร ส่วนพระโคแรกนาได้แก่ พระโคเพิ่ม พระโคพูล พระโคสำรอง ได้แก่ พระโคพอ และพระโคเพียง

เรื่องราวที่เกี่ยวข้องในพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ เช่น พระยาแรกนา,เทพี,พระโค เป็นต้น ล้วนมีการบอกกล่าวความเป็นมากันเป็นประจำทุกปี แต่ปีนี้กรมส่งเสริมการเกษตรได้เผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับสิ่งสำคัญที่ใช้ประกอบพระราชพิธีฯที่ไม่ค่อยได้กล่าวถึงกันนัก นั่นคือ“คันไถ”…ผมเห็นว่า น่าสนใจดี จึงขออนุญาตนำมาเผยแพร่ต่อ

ท่านรองอธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร-ประสงค์ ประไพตระกูล บอกว่า คันไถที่ใช้ในพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญมาตั้งแต่ปี 2539 รวมกว่า 20 ปีแล้ว ถูกสร้างขึ้นโดยกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมหนองโพ อ.โพธาราม จ.ราชบุรี เป็นคันไถที่ทำจากไม้สมอ ชุดคันไถประกอบด้วย

1) คันไถ ขนาดความสูงวัดจากพื้นถึงเศียรนาค 2.26 เมตร และยาวจากเศียรนาคถึงปลายไถ 6.59 เมตร สีแดงชาดตลอดคันไถ ที่หัวคันไถทำเป็นเศียรพญานาคลงรักปิดทอง ลวดลายประดับคันไถเป็นลายกระจังตาอ้อยลงรักปิดทองตลอดคัน ปลายไถหุ้มผ้าขาวขลิบทองสำหรับมือจับ

2) แอกเทียมพระโคยาว 1.45 เมตร ตรงกลางแอกประดับด้วยรูปครุฑยุดนาค หล่อด้วยทองเหลืองลงรักปิดทองอยู่บนฐานบัว ปลายแอกทั้งสองด้านแกะสลักเป็นรูปเศียรพญานาคลงรักปิดทอง ลวดลายประดับเป็นลายกระจังตาอ้อย ลงรักปิดทองตลอดคัน ที่ปลายแอกแต่ละด้านมีลูกแอกทั้งสองด้านสำหรับเทียมพระโคพร้อมเชือกกระทาม

3) ฐานรอง เป็นที่สำหรับตั้งรองรับคันไถพร้อมแอก ทำด้วยไม้เนื้อแข็งทาสีแดงชาด มีลวดลายประดับเป็นลายกระจังตาอ้อย ลงรักปิดทองทั้งด้านหัวไถและปลายไถ

4) ธงสามชาย เป็นธงประดับคันไถติดตั้งอยู่บนเศียรนาคทำด้วยกระดาษและผ้าสักหลาด เขียนลวดลายลงรักปิดทองประดับด้วยกระจกแวว มีพู่สีขาวประดับด้านบนเป็นเครื่องสูงชนิดหนึ่งเพื่อประดับพระเกียรติ ธงสามชายมีรักษณะเป็นรูปสามเหลี่ยม ฐานยาว 41 เซนติเมตร สูง 50 เซนติเมตร และเสาธงยาว 72 เซนติเมตร

คันไถที่ใช้ในพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ถือเป็นของสูง ที่ต้องมีความพิถีพิถันในการเตรียมการ ในทุกปีก่อนงานพระราชพิธีฯ กรมส่งเสริมการเกษตรจะผู้รับผิดชอบดูแลความเรียบร้อย ทำความสะอาด และตกแต่งให้งดงามและถูกต้องตามแบบแผน…

ปิดท้ายตรงนี้ สำหรับวันพืชมงคล ขอให้พี่น้องเกษตรกรไทยทุกคนโชคดีมีความสุขครับ

สาโรช  บุญแสง

จากสถานการณ์การระบาดของหนอนหัวดำ ศัตรูมะพร้าวที่กำลังสร้างความเสียหายต่อผลผลิตมะพร้าวอย่างมาก ซึ่งกระทบต่อรายได้ของเกษตรกร ทั้งยังส่งผลต่อเนื่องถึงผู้ประกอบการและผู้บริโภค คณะรัฐมนตรีจึงมีมติอนุมัติให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ดำเนินโครงการป้องกันกำจัดศัตรูมะพร้าว (หนอนหัวดำ) ด้วยวิธีผสมผสานแบบครอบคลุมทุกพื้นที่ โดยการมีส่วนร่วมอย่างยั่งยืน

นายสมชาย ชาญณรงค์กุล อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวว่า ตามที่พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ได้ประกาศ
เจตนารมณ์อย่างชัดเจนว่า หนอนหัวดำต้องไม่มีที่ยืนในประเทศไทย เนื่องจากได้สร้างผลกระทบต่อเกษตรกร และเศรษฐกิจในภาพรวมของประเทศ ซึ่งขณะนี้พบการระบาดแล้ว 29 จังหวัด มากกว่า 100,000 ไร่ หากไม่ดำเนินการกำจัดหนอนหัวดำให้สิ้นซากก็จะกลายเป็นปัญหาที่ไม่สิ้นสุด อย่างเช่นที่ผ่านมา มีการป้องกันกำจัดหนอนหัวดำมะพร้าวที่เข้าทำลายผลผลิตของเกษตรกร แต่ไม่ได้ทำอย่างครอบคลุมทุกพื้นที่ จึงไม่สามารถตัดวงจรการระบาดของหนอนหัวดำมะพร้าวได้ทั้งหมด ทำให้ยังมีแหล่งอาศัยและแพร่ขยายพันธุ์จนสร้างปัญหาอยู่ในขณะนี้

ครั้งนี้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยกรมส่งเสริมการเกษตรได้ร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ดำเนินโครงการป้องกันกำจัดศัตรูมะพร้าว หนอนหัวดำ ด้วยวิธีผสมผสานแบบครอบคลุมพื้นที่โดยการมีส่วนร่วมอย่างยั่งยืนขึ้น ในพื้นที่เป้าหมาย 29 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ สุราษฎร์ธานี ชลบุรี สมุทรสาคร ฉะเชิงเทรา กรุงเทพมหานคร นนทบุรี อ่างทอง ราชบุรี นครปฐม สมุทรสงคราม เพชรบุรี สมุทรปราการ ระยอง จันทบุรี ตราด อุดรธานี สงขลา สตูล นราธิวาส บุรีรัมย์ ศรีสะเกษ นครศรีธรรมราช กระบี่ พังงา ภูเก็ต ระนอง ชุมพร และปัตตานี รวมพื้นที่ดำเนินการ 78,954 ไร่ ระยะเวลาดำเนินการตั้งแต่เดือนเมษายน-ธันวาคม 2560

การจะแก้ไขปัญหานี้ให้เด็ดขาด ต้องดำเนินการครอบคลุมทุกพื้นที่อย่างต่อเนื่องและพร้อมเพรียงกัน โดยเน้นการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน ทั้งเจ้าหน้าที่จากกรมส่งเสริมการเกษตร กรมวิชาการเกษตร องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้ว่าราชการจังหวัด ที่สำคัญคือตัวเกษตรกร และเจ้าของที่ดินที่เป็นแหล่งอาศัยของศัตรูมะพร้าว เพราะการกำจัดหนอนหัวดำมะพร้าว ต้องกำจัดให้สิ้นซากเพื่อตัดวงจรประชากรหนอนหัวดำให้หมดไป มาตรการแรกที่เกษตรกรเจ้าของสวนทำได้ทันทีเมื่อพบการระบาดคือการตัดทางใบและเผาทำลาย เพื่อตัดแหล่งอาศัยของหนอนหัวดำทั้งจากพืชอาหาร พืชอาศัยหรือพืชหลบภัย เช่น พืชตระกูลมะพร้าว ตระกูลปาล์ม กล้วย เป็นต้น มาตรการที่สอง ปล่อยแตนเบียนบราคอน ซึ่งกรมวิชาการเกษตรศึกษาวิจัยมาแล้วว่าเป็นพันธุ์ที่เหมาะสมต่อการควบคุมประชากรหนอนหัวดำไม่ให้เพิ่มขึ้น โดยจะปล่อยแตนเบียนพร้อมกันทุกพื้นที่ รวม 4 ครั้ง
จนกระทั่งสามารถมั่นใจได้ว่าสามารถควบคุมจำนวนประชากรหนอนหัวดำได้ในระดับที่กำหนด ก็เข้าสู่มาตรการที่สาม คือการใช้สารเคมีฉีดเข้าลำต้นหรือพ่นทางใบ เพื่อกำจัดหนอนหัวดำให้เด็ดขาดส่วนมาตรการที่สี่ กรณีแปลงเกษตรกรที่ทิ้งร้างไม่มีผู้ดูแลหรือที่สาธารณะที่มีแหล่งพืชอาศัยของหนอนหัวดำ จำเป็นต้องใช้มาตรการทางการปกครองและทางกฎหมาย เพื่อเข้าไปดำเนินการ จากนั้น ต้องมีมาตรการในการเฝ้าระวังและสำรวจ รวมถึงการสร้างสวนใหม่ทดแทน ปลูกพืชหลากหลาย

อย่างไรก็ตาม กรมส่งเสริมการเกษตร ร่วมมือกับกรมวิชาการเกษตร จัดงานสัปดาห์รณรงค์ป้องกันกำจัดศัตรูมะพร้าว หนอนหัวดำ ด้วยวิธีผสมผสานแบบครอบคลุมพื้นที่ โดยการมีส่วนร่วมอย่างยั่งยืน ระหว่างวันที่ 5-11 พฤษภาคม 2560 พร้อมกันทั้ง 29 จังหวัดที่พบการระบาด เพื่อเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างการรับรู้การมีส่วนร่วมในการกำจัดหนอนหัวดำมะพร้าวให้หมดไปจากประเทศไทย ภายในงานจะมีนิทรรศการถ่ายทอดความรู้เรื่องการควบคุมศัตรูมะพร้าวแบบผสมผสาน การผลิตแตนเบียน
บราคอนควบคุมหนอนหัวดำโดยเกษตรกรและชุมชน สาธิตวิธีกำจัดหนอนหัวดำมะพร้าว เสวนาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ กิจกรรมป้องกันกำจัดหนอนหัวดำของศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชน

การกำจัดหนอนหัวดำมะพร้าวด้วยวิธีผสมผสานแบบครอบคลุมพื้นที่โดยการมีส่วนร่วม ที่มีแผนปฏิบัติงานเป็นขั้นตอนอย่างชัดเจนของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์และหน่วยงานภาคีในครั้งนี้ น่าจะสามารถแก้ไขปัญหาดังกล่าวได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน