เรือพระที่นั่งนารายณ์ทรงสุบรรณ ร.๙

ด้วยขบวนพยุหยาตราทางชลมารคเป็นพระราชพิธีสำคัญยิ่งของพระมหากษัตริย์ไทย ซึ่งกำหนดให้มีขึ้นในวันที่ ๑๒ ธันวาคมนี้ นับเป็นครั้งแรกในรัชกาลที่ ๑๐ เป็นพระราชพิธีเบื้องปลาย ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช ๒๕๖๒ ที่ปวงชนชาวไทยจะได้พากันเฝ้าชมพระบารมี พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และความงดงามของขบวนเรือพระราชพิธีที่มีเพียงหนึ่งเดียวในโลก ขบวนพยุหยาตรา นั้นมีความหมายว่า การเดินทางเป็นกระบวนของกษัตริย์ ดังนั้นขบวนพยุหยาตราทางชลมารค ก็คือการเดินทางเป็นกระบวนทางน้ำ ซึ่งมี ๒ รูปแบบ คือ พยุหยาตราทางชลมารค (น้อย) ใช้เรือจำนวนน้อย และพยุหยาตราทางชลมารค (ใหญ่) ใช้เรือจำนวนมาก สำหรับพระราชพิธีครั้งนี้ ใช้เรือทั้งหมด ๕๒ ลำ

ขบวนพยุหยาตราทางชลมารค

การเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนคร โดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารคครั้งนี้ เป็นเวลาห่างจากครั้งล่าสุดนานถึง ๙๔ ปี คราวนั้นพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๗ เสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนคร โดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารคในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ซึ่งไม่ใช่การเสด็จฯ ถวายผ้าพระกฐินตามประเพณี ซึ่งพระราชพิธีสำคัญดังกล่าวนั้นจะมีบทเห่เรือที่แตกต่างกัน และเป็นโอกาสสำคัญที่ประชาชนจะได้ชื่นชมพระบารมีของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระองค์ใหม่ด้วย

การจัดขบวนเรือพยุหยาตราทางชลมารคครั้งนี้นับเป็นครั้งแรกในรัชกาลที่ ๑๐ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กองทัพเรือจัดขบวนเรือตามโบราณราชประเพณี มีเส้นทางเสด็จฯ จากท่าวาสุกรี ไปยังท่าราชวรดิฐ ระยะทาง ๓.๔ กิโลเมตร โดยจัดขบวนเรือพระราชพิธีเป็นพยุหยาตราทางชลมารค (ใหญ่) ใช้เรือทั้งหมด ๕๒ ลำ แบ่งเป็น ๕ ริ้ว ๓ สาย ยาว ๑,๒๐๐ เมตร กว้าง ๙๐ เมตรใช้กำลังพล ๒,๒๐๐ นาย ประกอบด้วยเรือพระที่นั่ง ๔ ลำ เรือรูปสัตว์และเรือคู่ชัก ๑๐ ลำ และเรือประกอบอีก ๓๘ ลำ

แผนผังขบวนเรือพยุหยาตราฯ  

เรือพระที่นั่งองค์สำคัญนั้นมี ๔ ลำ คือ ๑.เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์สร้างขึ้นใหม่ปลายรัชกาลที่ ๕แต่แล้วเสร็จในรัชกาลที่ ๖ เมื่อพ.ศ.๒๔๕๔ โดยตั้งชื่อตามเรือพระที่นั่งโบราณสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิแห่งกรุงศรีอยุธยา คือ เรือศรีสุพรรณหงส์ หรือเรือพระที่นั่งชัยสุพรรณหงส์สำหรับ เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ นี้มีอายุมากที่สุด อายุ ๑๐๘ ปี ๒.เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช สร้างขึ้นในรัชกาลที่ ๓ แต่เริ่มใช้ในรัชกาลที่ ๔ เดิมปรากฏชื่อว่า เรือพระที่นั่งบัลลังก์อนันตนาคราช ในรัชกาลที่ ๖ได้สร้างเรือพระที่นั่งอนันตนาคราชขึ้นใหม่เริ่มใช้ครั้งแรกเมื่อวันที่ ๑๔ เมษายน ๒๔๕๗ มีอายุ ๘๗ ปี ๓.เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ สร้างขึ้นในรัชกาลที่ ๕ ชื่อเรือมาจากคำสันสกฤตว่า อเนกะชาตะภุชงฺคะ แปลว่า นาคหรืองูหลากหลายชนิด ที่ประกอบลายเป็นโขนเรือที่ลายรูปนาคหรืองูตัวเล็กจำนวนมาก คำว่า ภุชงฺคะ นั้นหมายถึง นาค ด้วยเป็นตัวแทนแห่งพลังอำนาจ ความรอบรู้ และความอุดมสมบูรณ์ ปัจจุบันเรือนี้มีอายุ ๕๓ ปี ๔.เรือพระที่นั่งนารายณ์ทรงสุบรรณ รัชกาลที่ ๙ สร้างน้อมเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ในพระราชพิธีกาญจนาภิเษก ปี ๒๕๓๙ นารายณ์ทรงสุบรรณ มีความหมายเดียวกับพระวิษณุทรงครุฑ ในนารายณ์อวตารสืบชื่อเรือพระที่นั่งนารายณ์ทรงสุบรรณมีมาแล้วตั้งแต่รัชกาลที่ ๓ปัจจุบันเรือนี้มีอายุ ๒๕ ปี

โขน-เรือสำคัญ 

การจัดขบวนพยุหยาตราทางชลมารค ตามพระราชพิธีนั้นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จฯ ประทับเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ เป็นเรือพระที่นั่งสำรอง โดยจะทรงโปรดให้ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเสด็จประทับเรือพระที่นั่งดังกล่าวสำหรับเรือพระที่นั่งอนันตนาคราช จะอัญเชิญพระพุทธรูปสำคัญลงประดิษฐาน รวมทั้งมีข้าราชบริพารลงเรือ มีพระตำรวจหลวงลงเรือเป็นครั้งแรก ส่วนบทเห่เรือในงานพระราชพิธีเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนคร โดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารค เนื่องในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช ๒๕๖๒ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ 3 บท คือ ๑.บทสรรเสริญพระบารมี ๒.บทชมเรือ และ ๓.บทชมเมือง ประพันธ์โดย นาวาเอกทองย้อย แสงสินชัย ข้าราชการบำนาญกองทัพเรือ บทเห่เรือนี้จะดังกังวานไปทั่วคุ้งแม่น้ำเจ้าพระยาพร้อมกับความสง่างามของขบวนเรือพระที่นั่งองค์สำคัญและเรือประกอบขบวนตามแบบอย่างที่ปรากฏในสมัยอยุธยา นับเป็นแห่งเดียวของโลกที่สืบสานราชประเพณีแห่งกษัตริยาธิราชมาถึงรัชกาลปัจจุบัน

เรือพระที่นั่งสำคัญในพระราชพิธี

เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์

เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช

เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์

ภาพเขียนสีกระบวนเรือพระที่นั่งสมัยอยุธยา

สุสานจิ๋นซี

ในการเสวนาองค์ความรู้ไทย-จีนจากนิทรรศการพิเศษ เรื่อง จิ๋นซีฮ่องเต้ : จักรพรรดิองค์แรกของแผ่นดินจีนกับกองทัพทหารดินเผา เมื่อวันที่ ๒๗-๒๘ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๒ ที่ผ่านมานั้น นอกจากจะทำให้นักวิชาการไทย-จีนได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้กันโดยเฉพาะแล้ว ยังได้สร้างมิติใหม่ของการถอดบทเรียนให้เป็นองค์ความรู้อย่างเป็นรูปธรรม การเสวนาแบบนี้น่าจะเป็นตัวแบบให้เกิดขึ้นในสังคมไทยให้มากกว่ากิจกรรมปิดเปิด-ถ่ายภาพหมู่-เพราะเป็นแนวทางสืบสาน รักษา ต่อยอด ที่เกิดขึ้นจากหัวข้อที่น่าสนใจหลายเรื่องเช่น The discovery and protection of the Qin TerracottaWarriors and Figures,The conservation and restorationof the painted pottery figures unearthed from Changling Mausoleum of Western Han dynasty, การจัดการและการอนุรักษ์แหล่งโบราณคดีประเภทสุสานในประเทศไทย, การขุดค้นทางโบราณคดีประเภทสุสานในประเทศไทย, ความก้าวหน้าในการอนุรักษ์แหล่งโบราณคดีประเภทสุสาน, ความเชื่อเรื่องชีวิตหลังความตายและการแสวงหาชีวิตอมตะ, Simple explanation of the stone reliefs from the northern Shaanxi province, ภาพสะท้อนแนวคิดโลกหลังความตายผ่านการฝังสิ่งของในสุสาน และการอภิปรายแลกเปลี่ยนเรียนรู้ถึงแนวคิดและการพัฒนาในอนาคตร่วมกัน โดยบรรยายเป็นภาษาไทยและภาษาจีน ซึ่งมีล่ามแปลความให้เข้าถึงข้อมูลตลอด

หลุมศพหนองราชวัตร

จากพื้นที่อุทยานสุสานจักรพรรดิจิ๋นซี (ฉินสื่อ) ขนาด ๔๕.๖๙ ตารางกิโลเมตรนั้น พบว่ามีอาคารประกอบพิธีกรรม ๔ แห่ง หลุมฝังวัตถุบริวารมากกว่า ๓๐๐ หลุม
อยู่โดยรอบสุสานและพบหลุมฝังกองทัพทหารม้าดินเผาอย่างต่อเนื่องอีก ๓ หลุม และที่ยังไม่เปิดอีก ซึ่งต้องใช้เวลานานปีสำหรับการซ่อมแซมและบูรณะหุ่นทหารดินเผาที่พบ และหุ่นดินรูปวัว ม้า แกะ กับสัตว์ต่างๆ ทั้งของสุสานของจักรพรรดิจิ๋นซีและสุสานของจักรพรรดิฮั่นเกาจู่หลิวปัง เมืองเสียนหยางโดยเฉพาะการวิจัยภาพจากประติมากรรมศิลาหน้าสุสานสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันตกและฮั่นตะวันออกนั้น มีการพบอยู่ทั่วประเทศ สำหรับภาพหน้าสุสานที่เมืองอวี๋หลินนั้นมีการถอดความหมายพบว่าเป็นภาพที่สะท้อนสังคมเมื่อ ๑,๙๐๐ ปีมาแล้ว ซึ่งมีทั้งภาพในวิถีชีวิตจริงและภาพตามจินตนาการ ถือเป็นจดหมายเหตุทางสังคมมนุษย์ที่เกิดก่อนสังคมไทยแม้ว่าจะมีการขุดพบเรื่องราวของมนุษย์ร่วมสมัยในประเทศไทยก็พบว่าแหล่งโบราณคดีหนองราชวัตร ที่พบมากกว่า ๑๒๑ หลุมศพนั้น ได้มีการฝังศพด้วยการฝังและเป็นการฝังศพครั้งแรกที่นอนหงายเหยียดยาวพร้อมเครื่องภาชนะดินเผา ขวานหินกะเทาะ ขวานหินขัดเครื่องมือกระดูก และมีการสวมเครื่องประดับที่ทำจากหินและงาช้าง ซึ่งเป็นการฝังศพทั่วไปในสังคมมนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์ในขณะที่จีนนั้นมีสุสานขนาดใหญ่กันแล้วซึ่งต่างมีความเชื่อหลังความตายเหมือนกันมาตั้งแต่ยุคหินว่า การตายเหมือนการนอนหลับ วิญญาณอาจกลับมาเข้าร่างได้อีก จึงนิยมเอาข้าวของเครื่องใช้ใส่เข้าไปในหลุมเพื่อให้คนตายที่ฟื้นได้มีของใช้ หรือแม้ของมีค่าต่างๆ ตามฐานะคนตาย ซึ่งพบว่าคนมีอำนาจนั้นมักแสวงหาความเป็นอมตะและเชื่อในการกลับมาเกิดดังปรากฏในการทำศพของชาวอียิปต์ ชาวอินคาที่ต้องฝังข้าทาสบริวารลงไปในหลุมด้วย เพราะพบว่ามีการตายผิดจากธรรมชาติ บางศพถูกตัดขาเพื่อกันหนี ต่อมาความเชื่อได้มีการปรับเปลี่ยนตามยุคสมัยจากประเพณีจีนเดิมที่มีการฆ่าคนฝังไปกับผู้ตายมาจนมีการปั้นหมิงซี่เป็นรูปจำลองเท่าตัวฝังไปกับศพแทน ต่อมาจึงมีการปั้นขนาดเล็กลงรวมทั้งมีการปั้นสิ่งของเครื่องใช้ขนาดเล็กมาฝังแทน อันเป็นที่มาของการใช้กระดาษสร้างรูปต่างๆ แทนคือสิ่งของสำหรับพิธีกงเต๊ก

ผู้สนใจร่วมงานองค์ความรู้

สำหรับหลุมศพของจักรพรรดิในระยะแรกจึงมีการสร้างทหารหุ่นขนาดเท่าคนจริงเป็นหมิงซี่ มีหน้าตาไม่เหมือนกันโดยมีการหล่อพิมพ์อยู่ ๘ แบบ แต่ช่างปั้นนั้นใส่รายละเอียดให้มีลักษณะพิเศษไม่เหมือนกัน องค์ความรู้จากงานนี้ต้องขอบคุณผู้เชี่ยวชาญเฉพาะเรื่องจากจีนคือ จ้าวคุณ,เก๋อหง, ซุยจื้อ, ซุนเหว่ยกัง และผู้เชี่ยวชาญเฉพาะเรื่องฝ่ายไทยคือ สมชาย ณ นครพนม, เสน่ห์ มหาผล, สุภมาศ ดวงสกุลและผศ.ดร.อชิรัชญ์ ไชยพจน์พานิช โดยเฉพาะ นายประทีปเพ็งตะโก อธิบดีกรมศิลปากร และนางสาวนิตยา กนกมงคล ผู้อำนวยการสำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ที่มองเห็นงานวิชาการจากองค์ความรู้นั้นมีความสำคัญนัก

วิทยากรแลกเปลี่ยนความรู้

คณะชมวัดสุวรรณดาราราม

การเรียนรู้ประวัติศาสตร์ที่มีสีสันนั้นต้องรู้จักสถานที่จริงอาทิตย์นี้สมาคมนักแปลและล่ามแห่งประเทศไทย โดยนักแปลคนสำคัญ บุญญรัตน์ บุญญาธิษฐาน และ ม.ล.วีรอร วรนุช นายกสมาคมนักแปลและล่ามแห่งประเทศไทย ได้จัดให้สมาชิกไปเรียนรู้ที่ วัดสุวรรณดารารามราชวรวิหาร ซึ่งอยู่ในเกาะเมืองของกรุงศรีอยุธยาด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ วัดนี้มีวิหารภาพจิตรกรรมฝาผนังเป็นภาพเขียนฝีมือของมหาเสวกตรีพระยาอนุศาสน์จิตรกร ที่เขียนภาพเรื่องสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ตามเนื้อหาในพงศาวดาร ซึ่งเป็นการเขียนภาพแนวศิลปะตะวันตกที่ประยุกต์กับจิตรกรรมไทย นับเป็นภาพจิตรกรรมสีน้ำมันบนฝาผนังปูนแห่งแรกด้านหลังของวิหารนั้นมีพระเจดีย์องค์ใหญ่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ

เจดีย์ พระอัฐิสมเด็จพระชนกาธิบดี

ประเด็นสำคัญคือวัดนี้ก่อนนั้นเป็นบริเวณนิวาสสถานเดิมของ สมเด็จพระชนกาธิบดี (ทองดี) ซึ่งต่อมาได้สร้าง “วัดทอง” ขึ้น และอยู่ใกล้กับป้อมเพชรป้อมขนาดใหญ่ที่มีชุมชนตลาดครึกครื้น เมื่อพ.ศ.๒๓๑๐ พม่าได้ยกกองทัพมาตีกรุงศรีอยุธยาแตก วัดทองจึงถูกพม่าทำลายทิ้งเป็นวัดร้างมานานถึง ๑๘ ปี จนเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ ปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระปฐมกษัตริย์และสถาปนาราชวงศ์จักรี จึงได้มีการสร้างกรุงเทพมหานครเป็นราชธานีขึ้น ในพ.ศ.๒๓๒๘ รัชกาลที่ ๑ ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ปฏิสังขรณ์วัดทองที่ถูกทิ้งร้างมาตั้งแต่กรุงแตกขึ้นใหม่ทั้งอาราม การปฏิสังขรณ์และการก่อสร้างครั้งนั้นกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท (บุญมา) พระอนุชาได้ทรงร่วมปฏิสังขรณ์และก่อสร้างพระอุโบสถ พระเจดีย์ และหมู่กุฏิทั้งหมดด้วย เมื่อการบูรณปฏิสังขรณ์แล้วเสร็จ พระองค์ได้พระราชทานนามใหม่วัดว่าวัดทอง ตามชื่อของสมเด็จพระชนกนาถ (ทองดี) และพระราชมารดา (ดาวเรือง)ต่อมารัชกาลที่ ๔ ได้เปลี่ยนเป็นชื่อ “วัดสุวรรณดาราราม” โดยนำชื่อ“ทองดี” กับ “ดาวเรือง” มาเป็นชื่อวัดนี้ ซึ่งทุกสมัยได้มีการบูรณปฏิสังขรณ์วัดนี้จนมีสภาพดีคงเดิม โดยก่อสร้างพระวิหารเจดีย์ กำแพงแก้ว และปูชนียสถานอื่นๆ จนถือกันว่าวัดสุวรรณดารารามแห่งนี้ คือ พระอารามแห่งราชวงศ์จักรี

ดาวเพดานที่สวยงามมาก

พระอุโบสถวัดสุวรรณดาราราม ยังเป็นโครงสร้างสมัยอยุธยาที่นิยมสร้างฐานให้แอ่นเป็นท้องสำเภา หลังคาพระอุโบสถประดับช่อฟ้าใบระกา หางหงส์ หน้าบันทำด้วยไม้สัก แกะสลักลายกนก เป็นรูปนารายณ์ทรงครุฑ ปิดทองประดับกระจกตลอด เฉพาะคันทวยนั้นประดับรับเชิงชายคาพระอุโบสถทุกตัว ได้แกะสลักเป็นรายนกพันรอบทวย ลวดลายอ่อนช้อยงดงาม ภาพจิตรกรรมในพระอุโบสถซึ่งมีอายุกว่า ๒๐๐ ปี เขียนเรื่องพุทธประวัติ ไตรภูมิ ทศชาติชาดก การลำดับภาพคือฝาผนังด้านข้างแบ่งเป็นสองส่วน คือ ส่วนบนเหนือขอบหน้าต่าง เขียนภาพเทพชุมนุม๒ ชั้น ชั้นละ ๑๖ องค์ ชั้นบนเป็นรูปเทพ ชั้นล่างเป็นรูปเทพและยักษ์ ซึ่งเทพชั้นนี้ถือเป็นเทพชั้นต่ำสุด เทพทุกพระองค์พนมมือหันหน้าไปทางองค์พระประธานภาพส่วนล่าง ที่ห้องภาพระหว่างช่องหน้าต่างเป็นภาพเรื่องทศชาติชาดกส่วนฝาผนังด้านหน้าเป็นภาพพุทธประวัติ ตอนมารวิชัย ที่มีขนาดใหญ่

นำสักการะพระเจดีย์สมเด็จพระชนกนาถ (ทองดี)

เมื่อรู้จักนิวาสสถานของบุคคลสำคัญแห่งราชวงศ์จักรีแล้ว ต้องเรียนรู้ถึงสถานที่กำเนิดของพระชนกนาถ ในรัชกาลที่ ๑ ที่เมืองอุไทยธานีด้วย ซึ่งยังเหลือร่องรอยชุมชนใหญ่ในสมัยอยุธยาที่เคยเป็นทางออกของเมืองหน้าด่านแห่งนี้อยู่  คือ บ้านท่าซุง ชุมชนที่เคยเป็นบ้านท่าของเมืองอุไทยธานี และเป็นท่าลำเลียงของป่า มูลค้างคาวและไม้ซุง ในสมัยรัชกาลที่ ๓ นั้นบ้านท่าซุงเป็นแหล่งถลุงแร่เหล็กส่งออก ครั้นเมื่อเลิกกิจการถลุงเหล็กคนท่าซุงจึงพากันตั้งบ้านเรือนใหม่ที่บ้านสะแกกลางบ้าน ซึ่งต่อมาบ้านสะแกกลางบ้านนั้นเป็นชุมชนใหม่และเป็นที่ตั้งของตัวจังหวัดอุทัยธานีในที่สุดเมื่อ พ.ศ.๒๓๙๑ โดยมีแม่น้ำสะแกกรังเป็นแม่น้ำสายชีพที่ไหลออกขนานกับแม่น้ำเจ้าพระยา และเข้าแม่น้ำมะขามเฒ่า ไปเป็นแม่น้ำท่าจีนออกทะเล ปัจจุบันมีอนุสาวรีย์สมเด็จพระชนกนาถ ในรัชกาลที่ ๑ ประทับนั่งในพลับพลาจตุรมุข หน้าบันตราจักรี  ที่ได้รับพระราชทานอัญเชิญมาเป็นหลักชัยให้ชาวอุทัยธานีได้สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณตราบชั่วนิรันดร

เมื่อวันก่อน คุณปราณี มุกจั่น แห่งหนังสือจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ออกปากชวนว่าสมาคมทมิฬแห่งประเทศไทย และ สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยนั้น จัดเสวนาว่าด้วยหนังสืออมตะของอินเดีย (Seminar on the Indian Classic Book : Thirukkural: Pearls of Inspiration) ชื่อเรียกยากเพราะไม่คุ้นคือ  ธิรุกกุรัล แปลว่า สร้อยมุกแห่งแรงบันดาลใจ ซึ่งเป็นฉบับแปลเป็นภาษาไทยเล่มแรก
ที่ ดร.สุวิทย์ วิบูลย์เศรษฐ์ อดีตเลขาธิการคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ ได้ตั้งใจแปลให้กับสังคม โดยมีคนสำคัญที่อยู่ในวงการหนังสือวรรณกรรมอินเดียหลายท่าน คือ แม่ชีวิมุตติยา หรือ รศ.ดร.สุภาพรรณ ณ บางช้าง ผู้เขียนประวัติวรรณคดีบาลีอินเดีย-ลังกาซึ่งเป็น ประธานหอพระไตรปิฎกนานาชาติ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาฯ รศ.ดร.โสภนา ศรีจำปา ประธานศูนย์ภารตะศึกษา สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยมหิดล มาร่วมให้ความสำคัญของหนังสือเล่มนี้โดยเฉพาะ ด้วยเป็นผลงานที่เพิ่งจะรู้จักกัน ทั้งๆเป็นวรรณคดีที่เกิดขึ้นเมื่อ ๒,๐๐๐ ปีมาแล้ว ถือเป็นภูมิปัญญาหายากสำหรับความคิดในระยะแรกเริ่มของมนุษย์โดยเฉพาะ ซึ่งมีการรจนาเป็นบทกวีคำสอนเกี่ยวกับศิลปะการดำเนินชีวิตของอินเดีย ซึ่งเป็นที่ยอมรับกันมาทุกยุคทุกสมัย แม้ปัจจุบันก็ยังคงมีความร่วมสมัยเป็นสากล หนังสือเล่มนี้รจนาโดยนักปราชญ์“ธิรุวัลลุวาร์” ได้รับการตีพิมพ์กว่า ๔๐ ภาษาทั่วโลกยกเว้นภาษาไทย เป็นผลงานที่ มหาตมะ คานธีมหาบุรุษของโลกยกย่องว่า “เป็นทรัพย์สมบัติแห่งปัญญา” และ ดร.เอพีเจ อับดุล กาลัม อดีตประธานาธิบดีอินเดีย คนที่ ๑๑ ได้ยกย่องว่า “เป็นพวงมาลัยแห่งความรู้ โดดเด่นเรียบง่ายสง่างามไพเราะ” เดิมนั้นธิรุกกุรัล เป็นภาษาทมิฬ ได้ถูกแปลเป็นอังกฤษโดย ดร.เอ็ม ราชาราม ซึ่งแปลเป็นภาษาอังกฤษสำหรับชาวตะวันตกอ่านให้เข้าใจง่ายมากขึ้น  คำว่า “ธิรุก”แปลว่า ประเสริฐ ส่วนคำว่า “กุรัล” แปลว่า กลอน เมื่อรวมกันกลายเป็นคำว่า “บทกลอนแสนประเสริฐ” จึงเหมาะสำหรับการมีชีวิตประเสริฐ ประเด็นสำคัญคือเป็นผลงานที่น่าสนใจและมีความเก่าแก่กว่าวรรณกรรมเล่มใด ซึ่งผู้แปลนั้นต้องศึกษากับผู้เชี่ยวชาญภาษาทมิฬ เพื่อจะได้แปลจากต้นฉบับภาษาทมิฬได้บทความซาบซึ้งใจในความคิดเดียวกับภาษาทมิฬร้อยเปอร์เซ็นต์ บุคคลผู้เป็นแรงบันดาลใจของ ดร.สุวิทย์ วิบูลย์เศรษฐ์ ในการแปลเล่มนี้ ก็คือดร.เอพีเจ อับดุล กาลัม ผู้มีผลงาน เรื่อง Invisible spirit จิตวิญญาณไม่ยอมแพ้ ซึ่งมีวรรคทองอยู่บทหนึ่งว่า มนุษย์เรา ทำอะไรต้องมีความมุ่งมั่น ไม่อย่างนั้นจะทำอะไรไม่สำเร็จ คำคมประโยคนี้ผู้เขียนได้กล่าวว่านำมาจาก ธิรุกกุรัล ซึ่งรจนาเป็นกลอนสองบท กล่าวว่า“ความยาวของสายบัวนั้น ขึ้นอยู่กับระดับน้ำคนยิ่งใหญ่ขึ้นอยู่กับความมุ่งมั่น และผู้นำที่ประสบความสำเร็จคือจะไม่มีทางยอมแพ้ต่อปัญหา เขาจะเอาชนะปัญหาและกลายเป็นนายของสถานการณ์นั้น” ด้วยความประทับใจในบทรจนานี้มาก ผู้แปลจึงเห็นประโยชน์ว่าบทรจนาเป็นคู่มือการดำเนินชีวิต อีกทั้งสมาคมทมิฬแห่งประเทศไทยได้สนใจเผยแพร่วัฒนธรรมอินเดียผ่านวรรณคดี “ธิรุกกุรัล” อันเป็นงานของปราชญ์ที่มีชื่อเสียงและพรั่งพร้อมด้วยคุณสมบัติจากสรวงสวรรค์ ซึ่งเป็นที่ยอมรับว่า ธิรุกกุรัล นั้นเป็นจินตกวีนิพนธ์ในวรรณกรรมทั้งโลกและเป็นส่วนหนึ่งในวรรณคดีโลกไม่เพียงแต่เป็นงานที่มีคุณค่าสง่างามและเชิงอักษรศาสตร์ที่ยิ่งใหญ่เท่านั้น ยังเป็นสิ่งที่นำทางให้กับศิลปะการดำรงชีพพร้อมด้วยเกร็ดอันสูงค่าดั่งทองคำแห่งปัญญาอันมีคุณค่าให้ประพรมอยู่ทุกแห่ง…ธิรุกกุรัล เป็นบทกวี๑๓๓ บท มี ๑๐ บท กลอนสองบรรทัดต่อหนึ่งบทรวมทั้งสิ้นมี ๑,๓๓๐ บทกลอน และจัดเรียงอย่างเป็นระบบ เป็นสามส่วน คือ คุณธรรม ทรัพย์ และความรักทั้งหมดบรรยายถึงกิจกรรมมนุษย์ เช่น ความภักดีต่อพระเจ้า ชีวิตนักบวช ชีวิตคฤหัสถ์ การทำบุญการกุศลความเป็นพระราชา จิตวิญญาณทางทหาร มิตรภาพ ความรักเป็นต้น จึงเป็นที่ยินดีสำหรับผลงานที่มีอายุกว่า ๒,๐๐๐ ปีได้ถูกรักษาและสืบทอดมาจนวันนี้ ซึ่งสังคมวันนี้ควรจะได้รู้จักวรรณคดีเล่มนี้ให้มากเช่นเดียวกับวรรณกรรมอินเดียที่เคยมีการแปลไว้ก่อนแล้ว เช่น พระไตรปิฎก หิโตปเทศธรรมนูญศาสตร์ รามายณะ มหาภารตะ เป็นต้น จึงนับเป็นเรื่องน่ายินดีของภูมิปัญญาโบราณที่ไม่สูญหายไปได้ง่าย

กระทงประกวด

ด้วยประเพณีลอยกระทงนั้นเป็นที่รู้จักกันทั่วไปทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ จนถือเอาเพลงลอยกระทง เป็นเพลงยอดฮิตของนานาประเทศเมื่อพูดถึงประเทศไทย ประเพณีนี้ไม่ได้เป็นแค่การลอยกระทงจุดโคมลอยเท่านั้น ในพระราชพิธีสิบสองเดือนสมัยอยุธยานั้นนับเป็นประเพณีทางน้ำที่เป็นพระราชพิธีมีการแสดงต่างๆ และเป็นประเพณีของชาวบ้านที่สืบเนื่องกันมาตั้งแต่เดือน ๑๑ จนถึงเดือนอ้าย ดังปรากฏความ (ตามอักขระแบบเก่า) ว่า “เดือน ๑๑ อาสยุชแข่งเรือ การอาสยุชพิทธีมีหม่งครุ่มซ้ายขวา ระบำหรทึกอินทเภรีดนตรี  เช้าธรงพระมหามงกุฎราชาประโภก กลางวันทรงพระสพรรณมาลา เอย็นทรงพระมาลาสุกหร่ำสภักชมภู สมเดจ์พระอรรคมเหษีพระภรรยาธรงพระสุวรรณมาลานุ่งแพรลายทองธรงเสื้อ พระอรรคชายาทรงพระมาลาราบนุ่งแพรดารากรธรงเสื้อ ลูกเธอหลานเธอทรงศิรเพศมวยธรงเสื้อ พระสนมใส่สนองเกล้าสภักสองบ่าสมรรถไชยเรือต้นสรมุกขเรือสมเดจ์พระอรรคมเหษี สมรรถไชยไกรสรมุกขนั้นเป็นเรือเสี่ยงทาย ถ้าสมรรถไชแพ้ไซ้เข้าเหลีอเกลีออี่มศุกขเกษมเปรมประชาถ้าสมรรถไชยชำนะไซ้จะมียุข

กระทงแบบต่างๆ    

-เดือน ๑๒ พิทธีจรองเปรียงลดชุดลอยโคม การพิทธีตรองเปรียง ลดชุดลอยโคมลงน้ำตั้งระทาในดอกไม้ในพระเมรุ์ ๔ ระทา หนัง ๒ โรงเสดจ์ลงเรือเบญจา ๕ ชั้น พระธี่นั่งชั้น ๔ นั้นสมเดจ์พระอรรคมเหษีแม่หยัวเจ้าเมืองชั้น ๓ ลูกเธอชั้น ๒ หลานเธอชั้นหนึ่ง พระสนมห่มชมภูใส่สุกหร่ำประธีปทัง ๕ ชั้น เรือปลาลูขุนเฝ้าหน้าเรือเบญจา เรือตะเข้แนมทังสองข้าง ซ้ายดนตรีขวามโหรี ตั้งเรือเอนเปนตั้งแพนโคมทุกลำ ถ้าเสดจ์ลงเป่าแตรโห่ ๓ ลา เล่นหนังระบำ เลี้ยงลูกขุนแลฝ่ายใน ครั้นเลี้ยงแล้วตัดถมอแก้เอน โห่ ๓ ลา เรือเอนตั้งแพนแห่ ตัดถมอลอยเรือพระธี่นั่งล่องลงไปส่งน้ำ ครั้นถึงพุทไทสวรรคจุดดอกไม้เล่นหนังเสดจ์ลงเรือสมรรถไชย กับสมเดจ์พระภรรยาเจ้าทัง ๔ ลูกเธอหลานเธอพระสนมลงเรือประเทียบขึ้นมาข้างเกาะแก้ว

กระทงสายจากกะลา

-เดือน ๑ ไล่เรือ เถลีงพิทธีตรียำพวายพระราชพิทธีไล่เรือ ธรงพระมาลาสุกหร่ำ สมเดจ์พระมเหษีทรงสุกหร่ำนั่งบนธี่นั่ง ลูกเธอหลานเธอใส่เศิยรเพศมวย พระยนมใส่สนองเกล้า นั่งหน้าสองนั่งหลังสอง ม่านพันเสาพนักเพียงอก สภักสใบสองบ่าเชิงทอง พญามหาเสนตีฆ้อง ครั้นถึงท้ายบ้านรุนเสดจ์ออกยืนธรงพัชนี ครั้นถึงประตูไชยธรงส้าวสนานตรียำพวาย พระศรีอรรคราชทูลผ้า พระพลเทพทูลน้ำ พระราชบโรหิตพระครูอภิรามถวายน้ำสังข์ พระมเหธรพระพิเชดถวายน้ำกลด พระญาณประกาศถวายโสลก พระอิศวรรักษาถวายพรขุนวิสุทธโภชถวายเข้าตอกดอกไม้เข้าเม่าเข้าพอง วังรับเข้าเม่าต้น”

กระทงอวดประกวดฝีมือ

จากความที่อ่านยากเย็นนี้ชี้ให้เห็นประเพณีทางน้ำสมัยอยุธยานั้นเป็นพระราชพิธีของพระเจ้าแผ่นดินและงานของชาวบ้านที่ผูกพันกับแม่น้ำลำคลอง กล่าวคือตั้งแต่เดือน ๑๑ นั้น มีประเพณีแข่งเรือเสี่ยงทาย เดือน ๑๒ ประเพณีจองเปรียง ลดโคมลอยฟ้า ลงเรือลอยกระทงส่งน้ำ จุดดอกไม้เล่นหนังและเดือนอ้าย ประเพณีไล่เรือเถลิงพิธีตรียัมปวายถวายน้ำ สืบต่อเป็นวัฒนธรรมทางน้ำ ด้วยน้ำนั้นมีความสำคัญต่อการเกษตรกรรมและการคมนาคมของแผ่นดิน ดังนั้นทั้งพิธีของหลวง และประเพณีชาวบ้าน จึงถูกรักษา สืบสานต่อยอดประเพณีกันมาจนถึงปัจจุบัน โดยยังมีการแข่งเรือยาวฝึกฝีพายเป็นกำลังรบและใช้เสี่ยงทายชัยชนะ ยังมีพิธีลอยโคม ลอยกระทง และไหลเรือไฟไล่น้ำ กัน แม้จะแปรเปลี่ยนเถิดเทิงให้เป็นงานการท่องเที่ยวมากกว่าประเพณีอย่างสมัยอยุธยาก็ตาม ไม่ว่ากัน ถือว่า…การลอยกระทงนั้นยังไม่หายไป แต่ก็ทำกระทงกันจนเลยเถิดผิดจากความหมายเดิม คือ “กอนโทง” ภาษาขอมแปลว่า ภาชนะใส่อาหารที่ทำด้วยใบตองก็คือ กระทงใส่อาหาร สำหรับบูชาเซ่นไหว้ ก็คงจะหลงทางไปจนกลายเป็นวันเสียสาวเสียตัวบ้าง…ก็เป็นเรื่องของคน…ไม่ใช่กระทงที่ต่างพากันออกแบบกันเสียจนไม่รู้ว่า กระทง นั้น สำหรับใช้ใส่อาหารลอยน้ำบูชาคุณของแม่น้ำ และคงไม่สร้างกระทงใหญ่โตเพื่อประกวดอวดฝีมือให้เสียความหมาย บางแห่งประกวดนพมาศใส่กระทงเสริมกันให้ครึกครื้น จนลืมภูมิประเพณีทางน้ำที่มีแต่โบราณไป

ทรงห่วงใยฤาษีดัดตน

ด้วยวันที่ ๒๙ ตุลาคมของทุกปี เป็นวันภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยแห่งชาติ โดยถวายพระราชสมัญญานามแด่พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้ารัชกาลที่ ๓ เป็น “พระบิดาแห่งการแพทย์แผนไทย” ดังนั้นในวันนี้ ๒๙ ตุลาคมที่ผ่านมา จึงมีการจัดงานวันภูมิปัญญาการแพทย์ไทยแห่งชาติขึ้น ตามกำลังวังชาหรือตามมีตามเกิดของหน่วยงานที่ให้ความสำคัญ  โดยกลุ่มงานการแพทย์แผนไทย และการแพทย์ทางเลือก ที่จะผลักดันให้มีกิจกรรมดังกล่าวขึ้นคงไม่พ้นการจัดนิทรรศการ ตำรับยาสมุนไพรไทย ส่วนงานนั้นน่าสนใจหรือจัดแล้วสำคัญระดับชาติแค่ไหนเป็นเรื่องสำนึกคนและการยกระดับความสำคัญกันจริงจัง อาทิตย์นี้ตามรอยไปที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ซึ่งตั้งอยู่ท้ายพระบรมมหาราชวัง และใกล้ชุมชนท่าเตียน ซึ่งเป็นแหล่งความรู้ของตำรับตำรายาไทย การนวดของฤๅษีดัดตน ที่จุดประกายการจัดงานให้เป็นต้นแบบของแผ่นดิน ในฐานะวัดหลวงแห่งนี้เป็นหอสมุดชาวบ้านแห่งแรกที่มีการจารึกตำรับตำราวัดโพธิ์ ซึ่งเผยแพร่ไปทั่วโลกและได้รับการประกาศยกย่องว่าเป็นมรดกความทรงจำของโลก งานนั้นนอกจากจัดกิจกรรมเผยแพร่ความรู้แล้ว ยังเผยแพร่งานทางวิชาการบรรยายความรู้เรื่องยาสมุนไพร ตำรับยาแก้ไข้ ยาปรับธาตุ พิกัดเบญจกูลใช้เป็นยาปรับธาตุ กระจายกองลมและโลหิต บำรุงกองธาตุทั้ง ๔ให้บริบูรณ์ รวมทั้งเล่าเรื่องทางประวัติศาสตร์ภูมิปัญญาชาติการให้บริการตรวจธาตุเจ้าเรือน การให้บริการด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทย การแพทย์พื้นบ้านไทย และการแพทย์ทางเลือกฟรี เพื่อรำลึกและเทิดพระเกียรติต่อคุณูปการที่พระองค์รัชกาลที่ ๓ ทรงทำนุบำรุงการแพทย์แผนไทยให้รุ่งเรืองในทุกด้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ด้านเภสัชกรรมไทย การนวดไทย ที่ปรากฏอยู่ตามศาลาในวัดโพธิ์แผ่นจารึกตำรายา ซึ่งมีถึง ๑,๐๖๑ ตำรับ ตำราการนวดไทยจำนวน ๖๐ ภาพ รูปหล่อฤๅษีดัดตนที่มีส่วนผสมของสังกะสีกับดีบุก จำนวน ๘๐ ท่า เพื่อทดแทนท่าฤๅษีดัดตนเดิมที่มีในสมัยรัชกาลที่ ๑ ทำด้วยเนื้อดินและชำรุดสูญหายไป นับเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์อันล้ำค่าของชาติไทย ที่เป็นฐานรากให้มีการศึกษาเรียนรู้และต่อยอดจนดูแลสุขภาพผู้คนมาหลายทศวรรษจนถึงปัจจุบัน วัดโพธิ์หรือวัดพระเชตุพนฯแห่งนี้ ซึ่งถือว่าเป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกของสยามประเทศแหล่งรวมสรรพวิชาหลากหลายสาขา ที่มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก ด้วยองค์การการศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ได้ประกาศรับรองขึ้นทะเบียนวัดโพธิ์ เป็นมรดกความทรงจำแห่งโลก เมื่อวันที่ ๒๗ พฤษภาคม พ.ศ.๒๕๕๔

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า รัชกาลที่ ๓ เป็นกษัตริย์ที่มีพระมหากรุณาธิคุณยิ่งในการรวบรวมองค์ความรู้ ด้านการแพทย์แผนไทยมาเผยแพร่ในวงกว้าง ทำให้ภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยซึ่งเป็นรากฐานของชาติไทยไม่สูญหายทรงบูรณปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ราชวรมหาวิหาร และทรงโปรดให้จารึกตำราการแพทย์แผนไทยติดประดับไว้ตามศาลาราย เช่น แผนฝีดาษ ฝียอดเดียวแผนชัลลุกะ แผนลำบองราหู แผนกุมารและแม่ซื้อ อีกทั้งสร้างรูปฤๅษีดัดตน ตั้งไว้ศาลาละ ๔-๕ รูป รวม ๑๖ หลัง จนเป็นแหล่งตำราแห่งเดียวในแผ่นดินจนมีประกาศตำรับยา ๒๖๕ ตำรับกระทรวงสาธารณสุขจึงเสนอถวายพระราชสมัญญา “พระบิดาแห่งการแพทย์แผนไทย” แด่ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า และกำหนดให้วันที่๒๙ ตุลาคม ของทุกปี เป็น “วันภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยแห่งชาติ” โดยคณะรัฐมนตรีได้ลงมติเห็นชอบเมื่อวันที่ ๑๖ มิถุนายน ๒๕๕๘ ซึ่งในอนาคตนั้นงานกิจกรรมและการเทิดพระเกียรติ รัชกาลที่ ๓ ควรจะเป็นได้งานระดับนานาชาติในฐานะที่การแพทย์แผนไทยและโอสถศาลานั้นได้ดูแลผู้คนให้หายเจ็บป่วยและมีสุขภาพยืนยาวมาหลายศตวรรษสิ่งที่อยากเห็นในวันหน้าคือลิขสิทธิ์ตำรับยาไทยโบราณและนวัตกรรมจากสมุนไพรไทยไปไกลระดับโลก จากผลสัมฤทธิ์ทางยาไทยที่สรรพคุณไม่แพ้สมุนไพรของชาติอื่น กิจกรรมที่วัดพระเชตุพนฯนั้นจัดถึงวันที่ ๓ พฤศจิกายน หลังจากงานจะมีส่วนดีให้สำคัญไปกว่าแพทย์แผนปัจจุบันหรือไม่..ไม่รู้แต่ต้อง ขอบคุณโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศรที่ได้สืบสาน-ต่อยอดเรื่องสมุนไพรและแพทย์แผนไทย ก็คงเถิดเทิงรำมะนาไป..จนต่างชาติเอาตำรับตำราไปจดลิขสิทธิ์เป็นเจ้าของนั่นแหละ ..จึงจะตื่นจากหลับใหลกันได้เสียที

กระบวนพยุหยาตราทางเรือหนึ่งเดียว

ด้วยรัฐบาลโดยกระทรวงวัฒนธรรมได้จัดนิทรรศการองค์ความรู้เกี่ยวกับการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครโดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารค เนื่องใน
พระราชพิธีบรมราชาภิเษกบั้นปลายที่จะจัดขึ้นในวันที่ ๑๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๒ อาทิตย์นี้ได้ตามรอยองค์ความรู้ถึงราชประเพณีนี้ ณ ท้องสนามหลวงกรุงเทพมหานครที่น่าจะเป็นแห่งเดียวในโลกที่ยังมีเรือพระราชพิธีและการจัดกระบวนเรือตามพระราชพิธีอย่างโบราณ เดิมนั้นเรียกว่ากระบวนพยุหยาตราทางชลมารค ซึ่งเป็นพระราชพิธีที่จัด ริ้วกระบวนเรือพระราชพิธีสำหรับพระมหากษัตริย์เสด็จพระราชดำเนินทางน้ำในพระราชพิธีสำคัญและส่วนพระองค์เพื่อเฉลิมพระเกียรติยศให้ปรากฏที่มีมาแต่โบราณ ตั้งแต่สมัยสุโขทัย อยุธยา ธนบุรีและรัตนโกสินทร์ จนปัจจุบันนี้  หากสืบความจากหลักฐานเก่าจะพบว่าในสมัยสุโขทัยนั้นมีหลักฐานว่าพระร่วงเจ้าทรงใช้เรือออกไปลอยกระทง หรือพิธีจองเปรียงลอยประทีป ณ กลางสระน้ำพร้อมทั้งเผาเทียนเล่นไฟในยามคืนเพ็ญเดือนสิบสองในสมัยกรุงศรีอยุธยาซึ่งเป็นเมืองเกาะล้อมรอบด้วยแม่น้ำลำคลองหลายสาย เส้นทางน้ำจึงเป็นเส้นทางสำคัญของการสู้รบและคมนาคมทั้งในยามศึกสงครามและยามสงบ จึงมีการจัดกระบวนพยุหยาตราทางชลมารคสำคัญที่บันทึกถึง กระบวนพยุหยาตราเพชรพวงในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช อันเป็นกระบวนพยุหยาตราใหญ่ จัดทั้งกระบวนพยุหยาตราทางบกและทางน้ำและในรัชกาลพระเจ้าปราสาททองได้มีการสร้างเรือพระที่นั่งกิ่งขึ้น อีกทั้งยังได้คิดการเห่เรือด้วยกาพย์เห่เรือของเจ้าฟ้าธรรมาธิเบศร์ซึ่งถือเป็นต้นแบบกาพย์เห่เรือมาจนทุกวันนี้ในสมัยกรุงธนบุรี พระเจ้าตากสินมหาราชทรงสร้างเรือรบและเรือราชพิธีขึ้นใหม่แทนเรือที่มีอยู่เดิมแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาที่ถูกทำลายไปจำนวนมากสมัยสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีนั้นได้เน้นเรือเอกชัยสำหรับใช้ในการสงครามสู้รบทางน้ำเป็นส่วนใหญ่ ส่วนเรือสำคัญสำหรับพระราชพิธีโบราณนั้นทรงสร้างเรือพระที่นั่งสุวรรณพิไชยนาวาท้ายรถ เรือพระที่นั่งศรีสักหลาด และเรือโขมดยาปิดทองทึบ เป็นต้น และสมัยรัตนโกสินทร์นั้น ได้มีการสร้างเรือพระที่นั่งสำคัญเพิ่มขึ้นตามแบบเรือพระราชพิธีโบราณอีกหลายลำจนนับว่าเป็นเรือพระราชพิธีสำหรับกระบวนพยุหยาตราทางชลมารคที่มีการอนุรักษ์ไว้ครบถ้วนตามความสำคัญของพิธี ดังปรากฏในเรื่อง ลิลิตพยุหยาตราเพชรพวงลิลิตพรรณนากระบวนเรือ ซึ่งประพันธ์โดยเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เมื่อ พ.ศ.๒๓๓๐ ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โดยรักษาขนบประเพณีตามแบบแผนเดิมที่มีมาแต่สมัยอยุธยา  สำหรับการเห่เรือนั้นแบ่งออกเป็น ๒ ประเภทคือ การเห่เรือหลวงในงานพระราชพิธี และการเห่เรือเล่นของชาวบ้านในงานต่างๆที่มีการพัฒนามาเป็นเพลงเรือหรือสักวาหน้าน้ำที่นับวันจะหมดไปคงเหลือแต่การเห่เรือในพระราชพิธีสำคัญที่มีการจัดกระบวนพยุหยาตราทางชลมารค ซึ่งขึ้นอยู่กับวาระของพระราชพิธีสำคัญที่มีไม่บ่อยครั้งนัก

นิทรรศการประวัติศาสตร์ฯที่น่าสนใจ

ด้วยเหตุนี้ข้อมูลความรู้ของพระราชพิธีนี้จึงสำคัญที่จะต้องมีการเรียนรู้และเข้าใจถึงมรดกทางวัฒนธรรมหนึ่งเดียวโดยผ่านการชมนิทรรศการองค์ความรู้ที่จัดเป็นส่วนต่างๆ เช่น ส่วนที่ ๑ “เถลิงถวัลยราชสมบัติ สยามรัฐสีมา” แสดงองค์ความรู้พระราชพิธีบรมราชาภิเษกผ่านจอ LED กว่า ๑๔ เมตร พร้อมอักษรเบรลล์สำหรับผู้พิการทางสายตา และห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์งานพระราชพิธี การแสดงถึงความสุขของคนไทยใต้ร่มพระบารมี การจัดแสดงเรือพระที่นั่งจำลอง ๕๒ ลำให้เห็นภาพกระบวนเรือพยุหยาตราทางชลมารค และ องค์ความรู้เรื่องเรือจากอดีตถึงปัจจุบันผ่านจอ LED ขนาดใหญ่และบทกาพย์เห่เรือ จาก Sound Dome ส่วนที่ ๒“ศรีศุภยาตรา ปวงประชารวมใจถวายพระพร” จัดแสดงเรือพระที่นั่งจำลอง ๔ ลำกลางแจ้ง ได้แก่ เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ เรือพระที่นั่งนารายณ์ทรงสุบรรณ รัชกาลที่ ๙เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช และเรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ พร้อมมีการแสดงเห่เรือจากกองทัพเรือ การแสดงมหกรรมศิลปวัฒนธรรมไทย ๔ ภูมิภาค การแสดงโขน เรื่อง รามเกียรติ์ การแสดงละครนอกและละครใน ส่วนที่ ๓“ม่านธาราลือขจร เฉลิมราชย์องค์ราชัน” จัดแสดงม่านน้ำประกอบแสง สี เสียง สื่อผสมแสดงถึงวิถีชีวิตคนไทยกับสายน้ำที่ผูกพันกันมาแต่ครั้งอดีตจนเป็นกระบวนพยุหยาตราทางชลมารค แสดงภาพพระราชกรณียกิจต่างๆส่วนสุดท้าย “เอมอิ่มสุขสันต์ ครบครันสำรับไทย” นำเสนอวิถีไทยและสุดยอดอาหารไทยเลิศรส ซึ่งจัดแสดงตั้งแต่วันที่ ๒๕ ตุลาคม-๑๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๒ ให้ทุกคนร่วมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของ ในหลวง รัชกาลที่ ๑๐จากนิทรรศการองค์ความรู้ครั้งนี้ด้วยกัน

หนึ่งในศาสตร์พระราชานั้นแทบจะไม่มีใครที่ไม่รู้จัก “หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง” ที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระราชทานให้เป็นแนวทางในการนำพาประเทศไทยก้าวพ้นวิกฤติเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นเมื่อปีพ.ศ.๒๕๔๐ และเป็นที่ยอมรับว่าเป็นศาสตร์พระราชาหนึ่งในหลายภาคส่วนของตำราของแผ่นดินนี้สามารถทำให้เกิดการปฏิบัติที่ประสบผลสำเร็จได้จริง จนวันนี้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงได้มีการนำไปประยุกต์ใช้อย่างแพร่หลายทั้งในภาคเกษตรกรรม ธุรกิจ การจัดการทางเศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม และสถานศึกษา จนประสบความสำเร็จอย่างเป็นรูปธรรม ในวันคล้ายวันสวรรคต พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร วันที่ ๑๓ ตุลาคม ที่ผ่านมานั้น รัฐบาลได้น้อมนำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และศาสตร์พระราชามาใช้ในการวางรากฐานประเทศในแผนยุทธศาสตร์ชาติ ๒๐ ปี และ นายอิทธิพล คุณปลื้ม รมว.วัฒนธรรม ได้มอบหมายให้หน่วยงานในสังกัด โดยเฉพาะศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร(ศมส.) (องค์การมหาชน) นั้น ได้สร้างผลิตภัณฑ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ รวมถึงกิจกรรมประเพณีที่มีความแตกต่างกันของภูมิภาคต่างๆ กิจกรรมท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมมาสร้างจุดขายที่สามารถนำมาต่อยอดสร้างเศรษฐกิจวัฒนธรรมสร้างสรรค์ สร้างรายได้ให้กับท้องถิ่น ตลอดจนการใช้ข้อมูลของศมส.เป็นฐานข้อมูลดิจิทัลให้ทุกภาคส่วนได้นำมาไปใช้ประโยชน์ต่อไป ทำให้มีกิจกรรมต่อยอดความรู้ในหัวข้อ “ศาสตร์พระราชากับเศรษฐกิจวัฒนธรรมสร้างสรรค์” ขึ้น

การสัมมนาความรู้ในวันที่ ๑๕ ตุลาคม ได้มีการให้ความรู้เรื่อง ศาสตร์พระราชากับการจัดการทุนทางวัฒนธรรมเพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าและบริการ โดย ดร.จุมพฏ กาญจนกำธร หรือ ดร.เฉิน ที่ปรึกษาธุรกิจของกระทรวงอุตสาหกรรมและกระทรวงพาณิชย์ และนายสิทธิศักดิ์ รุ่งเจริญสุขศรี นักวิชาการ ศมส. การแลกเปลี่ยนประสบการณ์การใช้ทุนวัฒนธรรมเพื่อสร้างความเข้มแข็งของชุมชนอย่างยั่งยืนด้วยศาสตร์พระราชาโดย อ.วาที ทรัพย์สิน, คุณนันทวรรณ เหล่าฤทธิ์เครือข่ายพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น และเรื่องCreative Culture เพื่อการเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ โดย ผศ.ชัยณรงค์ อริยะประเสริฐคณะมัณฑนศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร,ผศ.ดร.อมรินทร์ เทวตา คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยศิลปากร, อ.จุฑามาศ ประมูลมาก ทีมพัฒนา DoiSter (ดอยสเตอร์)ปกาเกอญอ แบรนด์ต้นแบบองค์กร ชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์ ซึ่งมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ สาธิตและตัวอย่างจากผู้เชี่ยวชาญด้านการใช้มิติวัฒนธรรมมาสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจอาทิ กาแฟดริป โดยปกาเกอะญอแบรนด์ทอผ้า กะเหรี่ยงบ้านห้วยตองก๊อ จ.แม่ฮ่องสอน รวมถึงการให้คำปรึกษาในการทำแผนธุรกิจด้วยทุนวัฒนธรรมให้คำปรึกษาด้านการตลาดดิจิทัล ธุรกิจอี-คอมเมิร์ซ และการให้คำปรึกษาธุรกิจจากกระทรวงอุตสาหกรรม และกระทรวงพาณิชย์ด้วย ซึ่ง รศ.ดร.ปานใจธารทัศนวงศ์ รักษาการ ผอ.ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ได้ชี้ให้เห็นถึงความสำเร็จของ การพัฒนาวิสาหกิจเริ่มต้นและวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม(SME) ด้วยการสร้างสรรค์และวัฒนธรรมตามรอยศาสตร์พระราชาให้กับผู้ประกอบการ Startup และอุตสาหกรรมและบริการดิจิทัล รวมถึงผู้ประกอบการด้านการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์และวัฒนธรรมทั่วประเทศ โดยมีผลงานวิจัย และข้อมูลด้านมนุษยวิทยาและศาสตร์พระราชาที่นำมาใช้พัฒนาประเทศนั้นสามารถสร้างการรับรู้ของภาคธุรกิจตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อให้ผู้ประกอบการรุ่นใหม่ที่อยู่ในภาคอุตสาหกรรมและบริการนั้นมองเห็นอนาคต รวมทั้งด้านการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์และวัฒนธรรมได้นำไปต่อยอดสร้างรายได้ นับเป็นภูมิแผ่นดินที่ประเทศได้น้อมนำศาสตร์พระราชามาเป็นหลักการพัฒนาประเทศให้มั่นคงในอนาคต ดั่งบทเพลงของนายบัญชา มุแฮ ศิลปินอิสระ ชาวปกาเกอะญอ จ.ลำพูน ที่บอกถึง “อยู่กับป่า ก็ต้องรักษาป่า” และจำสิ่งที่พระองค์ทรงรับสั่งว่า ทำอะไร ทำให้ได้และสนุกไปด้วย

ตักบาตรเทโว วัดตะพานหิน

วันที่ ๑๓ ตุลาคม วันนี้เป็นวันออกพรรษา ที่ทุกคนรู้จักวันนี้ดี ด้วยมีประเพณีตักบาตรเทโว จัดกันทุกวัดสำคัญทั่วประเทศ โดยเฉพาะวัดที่มีพระพุทธบาทอยู่บนเขา และมณฑปด้วยแล้ว ได้ถือเป็นงานสำคัญที่ทำต่อเนื่องทุกปีส่วนงานบุญนี้ให้สาระและพิธีการงานกันอย่างไรขึ้นอยู่ว่าวัดจะสืบทอดหรือเถิดเทิงกันอย่างไร ไม่เหมือนกัน ด้วยความต่างนี้จึงมีชื่องานเรียกต่างกัน เช่น ตักบาตรเขาวงกต ตักบาตรดาวดึงส์ ตักบาตรดอกไม้ ตักบาตรน้ำผึ้งประเพณีโยนบัว และตักบาตรเทโว บางแห่งอุตริต่อท้ายงานเป็นตักบาตรเทโวโรหะนะเข้าไปอีก อ้างว่าอยู่ในพระสูตรเรื่องโรหะนะ ทั้งๆ ที่เรื่องนี้ปรากฏอยู่ในคัมภีร์หลายแห่ง แก่นเรื่องของงานตักบาตรเทโวนั้นคือ เมื่อครั้งพระพุทธเจ้าเสด็จขึ้นไปโปรดพระพุทธมารดา ณ สวรรค์ชั้นดาวดึงส์แล้ว เทพบุตรพระมารดาได้บรรลุธรรมเป็นพระโสดาบัน พระพุทธองค์ตั้งพระทัยจะลงที่ประตู เมืองสังกัสนครท้าวโกสีย์สักกเทวราช (พระอินทร์) ได้เนรมิตบันไดทอง-บันไดแก้ว-บันไดเงินทอดลงมายังเมืองสังกัสนครที่มีเหล่าพระพุทธสาวก กษัตริย์ ๗ แคว้น และพุทธบริษัทมารอเฝ้ารับเสด็จอยู่จำนวนมาก ทำให้เกิดการถวายมหาสังฆทานแก่พระพุทธสาวกขึ้นครั้งแรกในโลก ครั้งนั้นพระพุทธองค์ทรงเปิดโลกทั้งสามโลกคือ สวรรค์ โลก และนรก ทำให้หมู่เทวดา เหล่ามนุษย์ และสัตว์นรก นั้นสามารถเห็นธรรมถึงกันเป็นอัศจรรย์ จากนั้นจึงมีขบวนของพระอินทร์ พระพรหม พระวิษณุกรรม และเทพยดาตามส่งจนถึงโลกมนุษย์ที่เมืองสังกัสนครนั้น ต่อมาจึงแตกเรื่องไปเป็นตักบาตรด้วยข้าวปั้น ข้าวเหนียว ข้าวต้มลูกโยน ข้าวต้มมัด ข้าวสาร ดอกไม้ น้ำผึ้ง ไปตามพื้นที่ และแทรกภูมิปัญญาชาวนาไว้กันงานนี้เช่นทำเสื่อไม้ไผ่หรือสังเวียนเขาวงกตใช้ในการเก็บข้าวและธงกระดาษเพื่อปักรับขวัญข้าว ข้าวกระยาสารท เป็นต้น

เขาหน้าเมืองสังกัสนครในอินเดีย

ตามคัมภีร์อรรถกถา ซึ่งเป็นคัมภีร์ชั้นหลังพระไตรปิฎกนั้นกล่าวว่า เมื่อครั้งที่พระพุทธเจ้าเสด็จจำพรรษาณ สวรรค์ชั้นดาวดึงส์นั้น พระเจ้าปเสนทิโกศล กษัตริย์แห่งนครสาวัตถี ทรงรำลึกถึงพระพุทธองค์มาก ด้วยความเคารพรักและศรัทธาจึงสั่งให้ช่างหลวงแกะพระพุทธรูปลักษณะคล้ายองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าด้วยไม้แก่นจันทน์หอมอย่างดี ประดิษฐานไว้ในพระราชนิเวศน์เพื่อสักการบูชา พระไม้แก่นจันทน์องค์นี้ถือว่าเป็นพระพุทธรูปองค์แรกในพระพุทธศาสนา เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จกลับมาและได้มาโปรดธรรมพระเจ้าปเสนทิโกศล พระพุทธรูปไม้แก่นจันทน์องค์นั้นได้แสดงปาฏิหาริย์ลอยจากพระแท่น เพื่อให้องค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ประทับ ครั้งนั้นพระพุทธเจ้าตรัสว่า “เอวํ นิสีทถขอพระองค์จงประทับนั่งอยู่อย่างนั้นแล” พระพุทธรูปแก่นจันทน์จึงประทับนั่งไม่ลอยไปที่อื่น และพระพุทธองค์ทรงตรัสถึงอานิสงส์การสร้างรูปเปรียบของพระองค์ให้พระเจ้าปเสนทิโกศลสดับไว้ด้วย

ตักบาตรเทโว วัดตะพานหิน

ตั้งแต่นั้นมาจึงได้มีการสร้างพระพุทธรูปอันเนื่องจากเหตุการณ์นี้ขึ้นหลายปางคือ ปางโปรดพุทธมารดา ปางเปิดโลก ปางยมกปาฏิหาริย์ ปางเสด็จดาวดึงส์ ปางพระแก่นจันทน์ทั้งประทับนั่ง และประทับยืน พระพุทธรูปที่พบเก่าสุดมีตั้งแต่ยุคทวารวดี ในสมัยสุโขทัยนั้นมีการสร้าง พระอัฏฐารส วัดตะพานหินเป็นพระพุทธรูปยืนปางประทานอภัยสูง ๑๘ ศอก ซึ่งเชื่อว่า พระอัฏฐารสนี้คือ พระพุทธรูปยืนองค์ใหญ่ที่ในศิลาจารึกหลักที่ ๑ กล่าวถึงเมืองสุโขทัยสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ว่า “…ในกลางอรัญญิก มีพิหารอันณึ่งมนใหญ่ สูงงามแก่กม มีพระอัฏฐารสอันณึ่งลุกยืน…”ครั้งนั้นพ่อขุนรามคำแหงมหาราชทรงช้างเผือกชื่อ รูจาคีรี ขึ้นไปนบพระทุกวันข้างขึ้น ๑๕ ค่ำ และข้างแรม ๑๕ ค่ำ และนอกเหนือไปจากวันพระแล้วในวันพระเจ้าเปิดโลก วัดตะพานหินได้เป็นที่โอยศีลโอยทานในงานบุญประเพณีสำคัญโดยเฉพาะงานตักบาตรเทโว ซึ่งมีบันไดหิน เป็นจุดเชื่อมระหว่างโลกทั้งสามตามพุทธตำนาน สำหรับภูมิสถานแห่งเดียวที่สร้างขึ้นตามพุทธตำนานคือ งานตักบาตรเทโวของจังหวัดอุทัยธานี โดยพระปลัดใจ(ต่อมาเป็นพระครูสุนทรมุนี เจ้าคณะเมือง)สร้างมณฑปขึ้นที่ยอดเขาแก้ว ชื่อสิริมายากุฎาคาร และบันไดลงจากเขาสำหรับจัดประเพณีตักบาตรเทโวโดยตรง เดิมมีการทำกิจกรรมอันเป็นมหาสังฆทานแก่พระสงฆ์ทุกวัด พร้อมกับตั้งโรงทานสำหรับชาวบ้านทั้งเมือง ถือเป็นเอกลักษณ์แห่งเดียวหากเดินหน้าจัดงานให้ถูกเรื่องถูกราวตามพุทธตำนานแล้ว เชื่อได้เลยว่าจะเป็นงานสำคัญระดับโลกที่น่าสนใจแห่งเดียว

งานเทศกาลกินเจ ที่ภูเก็ต

ช่วงต้นเดือนตุลาคมนี้ จะเห็นว่าทุกตลาดนั้นมีธงเหลืองปักเต็มให้รับรู้ถึงช่วงงานเทศกาลกินเจ ซึ่งเป็นพิธีกรรมที่พุทธบริษัทไทยเชื้อสายจีนได้ถือปฏิบัติต่อเนื่องมานาน โดยกำหนดว่าวันที่ ๑ ของเดือน ๙ ถึงวันที่ ๙ เดือน ๙ ตามจันทรคติ ของปฏิทินจีนนั้น พุทธบริษัทจีนจะไม่กินเนื้อสัตว์ในช่วงเวลาดังกล่าว เป็นการตั้งสัจจะว่าจะช่วยชีวิตสัตว์ไว้ส่วนหนึ่งเพื่อให้การฆ่าสัตว์นั้นน้อยลง และผู้ศรัทธาในพุทธศาสนาจะพากันสละทุกแห่งกิจโลกียวัตร พากันนุ่งห่มเสื้อผ้าสีขาวเข้าวัด เข้าโรงเจ พร้อมด้วยดอกไม้ธูปเทียนบำเพ็ญศีลสมาทาน ทำบุญทำทานถือศีลกินเจเป็นเวลา ๙ วัน

งิ้ว อุปรากรจีนที่ขาดไม่ได้

คำว่า เจ นั้นมาจากคำในภาษาจีนมีความหมายทางพระพุทธศาสนาว่า “อุโบสถ” จีนเรียกโป๊ยกวนแจไก่ แปลว่า ศีลบริสุทธิ์แปดประการ และคำว่ากินเจ ตามความหมายที่แท้จริงนั้นก็คือการกินอาหารก่อนเที่ยงวัน เช่นเดียวกับชาวพุทธศาสนาถือ “อุโบสถศีล” ที่ปฏิบัติกันอยู่เสมอว่าเป็น การรักษาศีล ๘ ของคฤหัสถ์นั่นเอง ไม่ใช่ละเว้นเนื้อสัตว์แต่เพียงเท่านั้น ด้วยมีข้อปฏิบัติอีกหลายอย่างที่จะต้องปฏิบัติในช่วงเทศกาลกินเจ โดยร่วมกันบริโภคแต่อาหารจำพวกพืชผัก และ ผลไม้เป็นหลัก ไม่กินพืชผักที่มีกลิ่นหอม หรือ เผ็ดร้อนอันจะนำมาซึ่งกามกิเลส เช่น หัวหอม กระเทียม ซึ่งมีข้อละเว้นไม่กระทำกิจใดๆที่เป็นการเบียดเบียนสัตว์โลกให้เดือดร้อนนั่นคือการไม่เอาชีวิต เลือด เนื้อของสัตว์โลกให้มาอาหาร โดยทั่วไปแล้วผู้ที่เข้าสู่เทศกาลนี้ จะต้องเตรียมตัวเองให้พร้อมนอกจากเรื่องอาหารการกินที่ไม่ใช่เนื้อสัตว์แล้ว ผู้ที่ถือเคร่ง จะไม่ข้องแวะทางโลกียวิสัย คิดและทำแต่สิ่งที่ดีระมัดระวังสำรวมในการพูดจา รักษาศีล ๕ รักษาจิตใจให้บริสุทธิ์ รักษาอารมณ์ให้คงที่ ทำบุญ ทำทานนุ่งขาว ห่มขาว

ตลาดชุมชนจีนมีแต่อาหารเจ

ดังนั้น การกินเจ ถือเป็นการชำระล้างทั้งทางร่างกาย และจิตใจ ผู้ที่ถือศีลกินเจจะต้องเปี่ยมไปด้วยจิตใจที่บริสุทธิ์ นับเป็นการปฏิบัติมาจากคำสอนตามพุทธฝ่ายนิกายมหายาน เป็นกุศโลบายให้คนทำความดีส่วนประเพณีในภายหลังนั้นได้มีการเพิ่มเติมเสริมแต่งพิธีการ ให้เกิดความขลังเพิ่มความเชื่อถือให้มากยิ่งขึ้น จนเทศกาลกินเจมีสีสันและการจัดแตกต่างกันไปตามกำลังการศรัทธาจนเป็นเทศกาลงานสำคัญส่งเสริมการท่องเที่ยวในเทศกาลกินเจตามจังหวัดต่างเกือบทั่วประเทศ เทศกาลกินเจนี้มีการเรียกเป็น กินแจตามภาษาจีน บางแห่งเรียกว่า ประเพณีถือศีลกินผัก เป็นประเพณีแบบลัทธิเต๋า มีจุดเริ่มต้นจากชาวเปอรานากันในประเทศมาเลเซียและภาคใต้ของประเทศไทยเกิดขึ้นเมื่อราว พ.ศ.๒๑๗๐ ตรงกับสมัยอาณาจักรอยุธยาซึ่งมีตำนานเล่าขานกันหลายตำนาน

เทศกาลกินเจ จ.ภูเก็ต

เดิมเทศกาลกินเจได้รับความนิยมจัดกันในประเทศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่ สิงคโปร์ มาเลเซียและไทย ตลอดจนหมู่เกาะเรียวในอินโดนีเซีย จนนิยมแพร่หลายไปทุกแห่งที่มีชาวจีนและมีการตั้งศาลเจ้ารักษาประเพณีตามบรรพบุรุษ ปัจจุบันนี้ได้กลายเป็นประเพณีสำคัญที่เกิดขึ้นในแต่ละประเทศทุกแห่งทั่วโลกที่มีชาวจีนอาศัยอยู่ซึ่งแพร่หลายจนทำให้ประเพณีถือศีลกินผักหรือกินเจ เป็นพิธียันตรกรรมบูชาที่ยิ่งใหญ่ที่สุด โดยอาศัยพระแม่แห่งดวงดาวมารีจีตามแบบพระพุทธศาสนา นิกายมหายาน หรือถือตามลัทธิเต๋าที่เรียกว่า เต้าโบ้หงวนกุนหรือเต้าโบ้เทียนจุน ซึ่งถือเป็นศูนย์กลางสมมุติของพิธีศักดิ์สิทธิ์ โดยอิงตำนานเทพแห่งดาวนพเคราะห์มากกว่า ศาสตร์แห่งลัทธิเต๋า ต่อมาเมื่อพระพุทธศาสนาเผยแผ่เข้าสู่เมืองจีนแล้วจึงปรากฏตำนานความเชื่อที่ผูกโยงกับพระพุทธเจ้า ๗ พระองค์และพระโพธิสัตว์อีก ๒ พระองค์ เรียกว่า กิ้วอ้วงฮุดโจ้วในภาษาจีนแต้จิ๋วตามคติความเชื่อประเพณีของชาวจีน โดยเฉพาะลัทธิขงจื้อนั้นได้เน้นถึงบรรพบุรุษและความกตัญญู ดังนั้น สมเด็จบูรพกษัตริยาธิราช ๙ พระองค์ภาษาจีนฮกเกี้ยนเรียกว่า : กิ๋วอ๋องไต่เต้ อุทิศพระองค์เพื่อประโยชน์สุขของประชาชนและความมั่นคงประเทศด้วยหลักเมตตาธรรมจึงเป็นบุคคลผู้ได้รับการสรรเสริญจากชาวจีนเชื่อว่าทุกสิ่งทุกอย่างในโลกเป็นธรรมชาติและดำเนินไปตามวิถีแห่งสวรรค์ ซึ่งตามลัทธิเต๋านั้นว่าจะส่งผลให้เป็นดวงวิญญาณสถิตอยู่ในสรวงสวรรค์ดังนั้นเมื่อสิ้นพระชนม์แล้วจึงได้จุติเป็นเทพเจ้าประจำดาวนพเคราะห์ ทำหน้าที่คุ้มครองมวลหมู่ประชาชาวโลกให้บังเกิดความร่มเย็นสืบไป บางตำนานเชื่อว่ากินเจเพื่อถวายเป็นพุทธบูชาแด่พระมหาโพธิสัตว์กวนอิม อย่างไรก็ตาม ทุกแห่งที่จัดเทศกาลกินเจจึงมีพิธีกรรมและอาหารเจสำหรับผู้ศรัทธาถือศีลกินผักรักสุขภาพทุกคน