คำถาม ขอทราบความรู้ความเข้าใจเรื่องพืชอินทรีย์ มีวิธีการปฏิบัติอย่างไรบ้างครับ

อนุภาพ สองสามนาม

อ.รัตนบุรี จ.สุรินทร์

คำตอบ พืชอินทรีย์ หมายถึง พืช ผลผลิต และผลิตภัณฑ์จากพืช ที่ได้จากการผลิต โดยใช้วัสดุธรรมชาติ ไม่ใช่พืชที่มีการตัดต่อสารพันธุกรรม มีการรักษาความหลากหลายทางชีวภาพ และไม่ก่อให้เกิดมลภาวะแก่สิ่งแวดล้อม

การเลือกพื้นที่ปลูก

– พื้นที่ ต้องเป็นพื้นที่ ที่ไม่เคยปลูกพืชที่ใช้สารเคมีมาก่อน หากเป็นพื้นที่เคยปลูกพืช โดยใช้สารเคมี ใช้ระยะเวลาปรับเปลี่ยนไม่น้อยกว่า 1 ปี สำหรับพืชล้มลุก และ3 ปี สำหรับไม้ยืนต้น ให้ห่างจากถนน โรงงานอุตสาหกรรม โรงพยาบาล และที่ทิ้งขยะ มีแหล่งน้ำที่จะต้องเป็นน้ำสะอาด ไม่มีสารเคมีเจือปน

– ดิน ต้องมีความอุดมสมบูรณ์สูง ถึงปานกลาง ถ้าสภาพที่ดินมีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ ควรปรับปรุงดินด้วยวัสดุธรรมชาติ

การวางแผนการจัดการ หลักการสำคัญคือ ต้องวางแนวป้องกันสารปนเปื้อน ที่ปะปนมาทางดิน น้ำ และอากาศ โดยใช้วิธีปลูกพืชเป็นแนวกันชน เช่น ไผ่ กล้วย ไม้ยืนต้นต่างๆ เพื่อป้องกันการปนเปื้อน ให้ทำคันดินล้อมรอบ และยกแปลงปลูกให้สูง เพื่อป้องกันการปนเปื้อนที่มาทางน้ำ วางระบบการใช้ การเก็บรักษาเครื่องมืออุปกรณ์ และการขนส่งให้ถูกต้องด้วย

การจัดการดิน ต้องปรับปรุงบำรุงดิน โดยปลูกพืชหมุนเวียน ไม่เผาตอซัง ทำระบบเกษตรผสมผสาน ใช้ปุ๋ยคอก ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยพืชสด และพืชตระกูลถั่ว ให้ใช้น้ำหมักชีวภาพ ที่ไม่มีการปนเปื้อนของสารต้องห้าม เช่น น้ำหมักที่ได้จากหมักปลา หอยเชอรี่ ปุ๋ยชีวภาพที่ผ่านการรับรอง ไม่ให้ใช้ปุ๋ยเคมีโดยเด็ดขาด

การเลือกพันธุ์ ต้องเลือกพันธุ์พืชให้เหมาะสมกับสภาพดิน สภาพอากาศ มีความต้านทานต่อโรค และแมลงศัตรูพืช โดยไม่ใช้พันธุ์ที่ได้จากการตัดต่อพันธุกรรม หรือผ่านการอาบรังสี และเมล็ดพันธุ์ที่ใช้ควรมาจากระบบการผลิตแบบอินทรีย์เท่านั้น

การจัดการศัตรูพืช ให้ใช้พันธุ์พืชที่มีความต้านทานต่อโรคสูง มีการปลูกพืชหมุนเวียน เพื่อตัดวงจรชีวิตของศัตรูพืช จัดระบบแบบเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพ โดยทำระบบฟาร์มแบบผสมผสาน ไร่นาสวนผสมเพื่อให้เกิดระบบการรักษาความสมดุลทางธรรมชาติ เช่น ตัวห้ำ ตัวเบียน หรือใช้วิธีกล เช่นไฟล่อ และกับดักกาวเหนียว หรือปลูกพืชไล่แมลงเช่น ตะไคร้หอม ดาวเรือง หรือใช้สารสกัดจากสมุนไพร เช่น สะเดา ข่า ตะไคร้ แทนสารเคมี

สารและวัสดุ ที่ได้อนุญาตให้ใช้ในการผลิตพืชอินทรีย์ ได้แก่

-ปุ๋ยอินทรีย์ ที่ผลิตจากวัสดุในฟาร์ม เช่น ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยพืชสด เศษวัสดุเหลือใช้ในฟาร์ม และปุ๋ยคอก อาหารที่ใช้เลี้ยง ต้องไม่เป็นพืชที่ได้จากการตัดต่อพันธุกรรม ไม่มีการใช้สารเร่งการเจริญเติบโต ถ้าเป็นปุ๋ยอินทรีย์ที่ผลิตจากวัสดุนอกฟาร์ม ต้องผ่านการรับรองอย่างเป็นทางการ และปุ๋ยชีวภาพ ที่ผ่านการรับรอง

-ขุยอินทรีย์ สิ่งขับถ่ายจากไส้เดือนดินและแมลง ดินพรุ ที่ไม่ได้เติมสารสังเคราะห์ และดินอินทรีย์ ที่ได้รับรองอย่างเป็นทางการ

-หิน และแร่ธรรมชาติ เช่น หินบด หินฟอสเฟต หินปูนบด ยิบซั่ม หินโพแทส แมกนีเซียมซัลเฟต แร่เฟลด์ แร่ดินเหนียว แร่เพอร์ไลท์ และแคลเซียมซิลิเกต

-สารอนินทรีย์ เช่น แคลเซียมจากสาหร่าย เปลือกหอย เปลือกไข่บด กระดูกป่นและเลือดแห้ง เกลือสินเธาว์ กำมะถัน โบแรกซ์และธาตุอาหารเสริมที่ผ่านการรับรอง

-สารใช้ควบคุมโรค ได้แก่ กำมะถัน พืชสมุนไพร และสารสกัดจากสมุนไพร ส่วนสารควบคุมแมลง ได้แก่ พืช หรือสารสกัดจากพืชสมุนไพร สารสกัดสะเดา สารโรตีโนน สารไพเรทริน จากธรรมชาติ จุลินทรีย์ปฏิปักษ์ เช่น ตัวห้ำ ตัวเบียน น้ำสบู่ สารทำหมันแมลง กับดักกาวเหนียว และกับดักแสงไฟ

สารและวัสดุที่ไม่อนุญาตให้ใช้ในการผลิตพืชอินทรีย์ ได้แก่ กากตะกอนโสโครก ปุ๋ยแร่ธาตุ สารพ่นใบ สารปรับปรุงบำรุงดิน หรือสารเร่งการเจริญเติบโตปุ๋ยเทศบาล หรือปุ๋ยหมักจากขยะในเมืองพวกจุลินทรีย์ต่างๆ และผลผลิตจากจุลินทรีย์ ซึ่งมีการเปลี่ยนพันธุกรรม โดยวิธีการตัดต่อพันธุกรรม เหล่านี้ ห้ามใช้โดยเด็ดขาด

นาย รัตวิ

คำถาม ขอทราบเรื่องการผลิตผักอินทรีย์ และวิธีปฏิบัติที่ถูกต้องอย่างละเอียดด้วยครับ

อำนาจ พืชอุดม
อ.เมือง จ.ราชบุรี

คำตอบ ผักอินทรีย์ หมายถึงผักที่เพาะปลูกด้วยวิธีการเพาะปลูกแบบธรรมชาติไม่ใช้สารเคมีสังเคราะห์ใดๆ ในทุกขั้นตอนของการผลิต โดยขั้นตอนการเตรียมแปลงผักต้องปฏิบัติดังนี้

1.เก็บตัวอย่างดินชั้นบนและดินชั้นล่างไปวิเคราะห์เพื่อหาชนิดและปริมาณธาตุอาหารในดิน

2.แหล่งน้ำต้องเป็นอิสระ และต้องเก็บตัวอย่างน้ำ 1 ลิตร นำไปวิเคราะห์เพื่อหาสารปนเปื้อน

3.วางรูปแบบแปลง ต้องขุดร่องล้อมรอบแปลงในกรณีพื้นที่ปลูกอยู่ใกล้กับแปลงปลูกพืชทั่วไปเพื่อดักน้ำหรือป้องกันน้ำที่มีสารปนเปื้อนไหลบ่ามาท่วมแปลงในฤดูฝน ร่องคูกว้าง 2 เมตร ลึก 1 เมตร

4.เตรียมแปลง ให้ใช้รถไถเดินตามได้เพียงครั้งเดียวเท่านั้น เพราะถ้าใช้รถไถบ่อยๆแล้วมลพิษจากเครื่องยนต์จะตกค้างอยู่ในดิน ครั้งต่อไปให้ใช้คนขุดพรวนดิน ห้ามสูบบุหรี่ในแปลงพืชอินทรีย์

5.การวางรูปแบบแปลง ต้องวางไปตามแนวแสงแดด เนื่องจากพืชจะใช้แสงแดดปรุงอาหารและแสงแดดจะช่วยฆ่าเชื้อโรคด้วย  แปลงไม่ควรกว้างเกิน 1 เมตร ส่วนความยาวตามความเหมาะสมของพื้นที่

6.การปลูกพืชสมุนไพรไล่แมลง ให้ปลูกพืชสมุนไพรที่กันแมลงรอบนอก เช่น สะเดา ชะอม ตะไคร้หอม ข่า ปลูกห่างกัน 2 เมตร โดยรอบพื้นที่ ส่วนต้นด้านในกันแมลงในระดับต่ำโดยปลูกพืชสมุนไพรที่เตี้ยกว่า เช่น ดาวเรือง กะเพรา โหระพา ตะไคร้หอม

7.การยกแปลงเพื่อปลูกพืชผักทำการปรับสภาพดินในแปลงปลูก โดยใส่ปุ๋ยคอก จะมากน้อยขึ้นอยู่กับความอุดมสมบูรณ์ของดินที่จะทำแปลงปลูก ทำการพรวนคลุกกันให้ทั่วทิ้งไว้ 7 วันก่อนปลูก

8.ปลูกพืชสมุนไพรกันแมลง ต้องปลูกไว้ที่ขอบแปลงก่อน เช่น กุยฉ่าย ขึ้นฉ่ายและระหว่างแปลงก็ทำการปลูกกะเพรา โหระพา พริก เพื่อป้องกันแมลงก่อนทำการปลูกพืชผัก ครบ 7 วัน ให้พรวนดินอีกครั้ง

9.การเตรียมเมล็ดพันธุ์พืช เมล็ดพันธุ์พืชส่วนใหญ่คลุกสารเคมี จึงต้องนำเอาเมล็ดพันธุ์ผักมาล้าง โดยการนำน้ำที่มีความร้อน โดยเอานิ้วจุ่มลงไปถ้าทนความร้อนได้ก็ให้นำเมล็ดพันธุ์พืชแช่ลงไปนาน 30 นาทีแล้วจึงนำมาคลุกกับกากสะเดา หรือสะเดาผงแล้วนำไปหว่านลงแปลงที่เตรียมไว้ คลุมฟางและรดน้ำ ก่อนรดน้ำทุกวัน

10.การเก็บเกี่ยวควรเก็บเกี่ยวผลผลิตในทันที ถ้าทิ้งไว้จะสิ้นเปลืองสารสมุนไพร

11.การปลูกพืชสลับไม่ควรปลูกพืชชนิดเดียวกับพืชแรก เช่น ในแปลงที่ 1 ปลูกผักชนิดใดได้ผลดีไปแล้ว ควรปลูกพืชสลับชนิดกัน เช่น ผักบุ้งจีนผักกาดหัวผักชี มะเขือตั้งโอ๋ คะน้า ทำเช่นนี้สลับไปเรื่อยๆ

การปลูกพืชอินทรีย์ ปลูกได้ทั้งแนวตั้งและแนวนอนแต่จะต้องปลูกพืชสมุนไพรก่อนและต่อเนื่องโดยปลูกพืชสมุนไพรสลับลงไปในแปลงพืชผักเสมอ แล้วต้องทำให้พืชสมุนไพรต่างๆ เกิดการช้ำจะได้มีกลิ่นไล่แมลงได้ทั้งยังสามารถนำเอาพืชสมุนไพรเหล่านี้ไปขายเพิ่มรายได้อีกทางหนึ่งด้วย

“นาย รัตวิ”

คำถาม เกษตรธรรมชาติคืออะไรครับ ขอทราบความหมาย และวิธีปรับใช้ในไร่นาด้วยครับ

ครองบุญ สมบูลย์เจริญ

อ.พนมสารคาม จ.ฉะเชิงเทรา

คำตอบ เกษตรธรรมชาติ เป็นการทำการเกษตรที่ไม่ใช้ปุ๋ยเคมี และสารเคมีทางการเกษตรทุกชนิด แต่จะให้ความสำคัญของดินเป็นอันดับแรก ด้วยการปรับปรุงดินให้เหมือนกับดินในป่าที่มีความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติ โดยการนำทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่อย่างจำกัดมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด เป็นวิธีการที่ไม่ก่อให้เกิดผลเสียต่อสภาพแวดล้อม ไม่เป็นอันตรายต่อเกษตรกรและผู้บริโภค สามารถให้ผลผลิตที่มีทั้งปริมาณและคุณภาพ เป็นระบบเกษตรที่มีความยั่งยืนถาวร และเป็นอาชีพที่มั่นคง

เกษตรกรสามารถเลียนแบบป่าได้ โดยการใช้ปุ๋ยอินทรีย์ เช่น ปุ๋ยหมัก น้ำหมักชีวภาพ และปุ๋ยพืชสด ทดแทนการใช้ปุ๋ยเคมี ใบไม้และเศษพืชที่ปกคลุมผิวดิน สามารถนำมาคลุมผิวหน้าดินไว้ ป้องกันการสูญเสียความชื้นภายในดิน ทำให้หน้าดินร่วนซุย สะดวกต่อการไชชอนของรากพืช

ต้นไม้ในป่า สามารถเจริญเติบโตแข็งแรง ต้านทานโรคและแมลงได้ดี โดยไม่มีการใช้ยาฆ่าแมลง ในป่ามีระบบนิเวศทางธรรมชาติ จะเป็นตัวควบคุมโรคและแมลง ถึงแม้จะมีโรคและแมลงรบกวนบ้าง แต่ก็ไม่ถึงขั้นเสียหาย และยังสามารถให้ผลผลิตได้ตามปกติ นั่นก็หมายถึง ต้นไม้ที่ขึ้นอยู่บนดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ จะสามารถต้านทานโรคและแมลงได้ พืชในป่ามีความหลากหลายทางชีวภาพ มีพืชหลากหลายชนิด ทำให้มีแหล่งอาหารที่หลากหลายของแมลง ทั้งที่เป็นแมลงศัตรูธรรมชาติของแมลงศัตรูพืช จึงเกิดสมดุลตามธรรมชาติ โอกาสที่แมลงศัตรูพืชจะระบาดจนเกิดความเสียหายจึงมีน้อย ดังนั้นเกษตรกรจึงสามารถปรับสภาพป่าไว้ในไร่นา โดยการปลูกพืชให้หลากหลายชนิด

ในการเจริญเติบโตของพืชนั้น มาจากดิน โดยมีน้ำและแสงแดด เป็นส่วนเสริมการเจริญเติบโตของพืช ขึ้นอยู่กับคุณสมบัติของดิน การเพาะปลูกพืช จึงต้องปรับปรุงดินให้มีคุณภาพดี วิธีการปรับปรุงดิน ที่ถูกวิธี จะช่วยเพิ่มคุณภาพของดิน หลักเกษตรธรรมชาติ จึงเป็นหลักการที่เลียนแบบมาจากป่าที่สมบูรณ์นั่นเอง ประกอบด้วยการปฏิบัติการทางการเกษตรที่คำนึงถึงดิน พืช และแมลง มีวิธีการดังนี้

1.ปรับปรุงดินให้มีความอุดมสมบูรณ์ ให้ปรับปรุงดิน โดยใช้ปุ๋ยอินทรีย์ และปุ๋ยชีวภาพ ทดแทนปุ๋ยเคมี ปุ๋ยอินทรีย์ ได้แก่ ปุ๋ยหมัก น้ำหมักชีวภาพ และปุ๋ยพืชสด ส่วนปุ๋ยชีวภาพ ได้แก่ ไรโซเบียม ไมโคไรซ่า ปุ๋ยเหล่านี้ จะให้ทั้งธาตุอาหารหลักและธาตุอาหารรองแก่พืชอย่างครบถ้วน

2.การใช้วัสดุคลุมดิน ให้ใช้เศษพืชต่างๆ ที่มีอยู่ในไร่นา เช่น ฟาง หญ้าแห้ง ต้นถั่ว ใบไม้ ขุยมะพร้าว กระดาษหนังสือพิมพ์ พลาสติกคลุมดิน หรือวัสดุที่เป็นเศษเหลือทิ้งจากไร่นา

3.การปลูกพืชคลุม จะช่วยป้องกันการชะล้างของหน้าดิน และรักษาความชุ่มชื้นของดิน เป็นการอนุรักษ์ดินและน้ำ ช่วยทำให้หน้าดินร่วนซุย สะดวกต่อการไชชอนของรากพืช ช่วยรักษาอุณหภูมิของดินมิให้เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ช่วยป้องกันวัชพืช ช่วยกระตุ้นให้จุลินทรีย์ที่มีประโยชน์เพิ่มขึ้น ทั้งชนิดและปริมาณ เมื่อเศษพืชคลุมดินย่อยสลาย และปลดปล่อยธาตุอาหารให้แก่ดิน จะช่วยส่งเสริมให้พืชเจริญเติบโตดีและให้ผลผลิตดี ในการคลุมดินควรคลุมดินให้หนาพอควร จะช่วยป้องกันวัชพืชได้เป็นอย่างดี

4.การอนุรักษ์แมลงที่มีประโยชน์ ทำได้โดยไม่ใช้สารเคมี เพราะสารเคมีทำลายทั้งแมลงศัตรูพืชและแมลงศัตรูธรรมชาติที่มีประโยชน์ การที่ไม่ใช้สารเคมีทำให้มีศัตรูธรรมชาติ พวกตัวห้ำและตัวเบียนมากขึ้นในพื้นที่บริเวณนั้น ซึ่งศัตรูธรรมชาติเหล่านี้ จะช่วยควบคุมแมลงศัตรูพืชอีกด้วย

การปลูกดอกไม้สีสดๆ ที่ปลูกขึ้นง่ายไม่ต้องดูแลมาก เช่น บานไม่รู้โรย ดาวกระจาย โดยปลูกไว้รอบแปลง หรือปลูกแซมลงในแปลงเพาะปลูก จะช่วยให้เกิดความหลากหลายทางธรรมชาติ สีของดอกไม้ จะดึงดูดแมลงนานาชนิด ทั้งที่เป็นแมลงศัตรูธรรมชาติด้วย จึงเป็นการเพิ่มจำนวนแมลงศัตรูธรรมชาติในแปลงเพาะปลูก ซึ่งจะช่วยควบคุมแมลงศัตรูพืชให้แก่เกษตรกรอีกทางหนึ่งด้วย