เอ็นจีโอเจ้าเก่า มูลนิธิชีววิถี“ไบโอไทย”โดยผอ.วิฑูรย์ เลี่ยนจำรูญ กำลังเปิดประเด็นรณรงค์ต่อต้านร่าง พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืชฉบับใหม่ที่กรมวิชาการเกษตรผลักดันอยู่ ด้วยข้อกล่าวหาหนักหน่วงว่า เป็นกฎหมายเอื้อประโยชน์ให้กลุ่มทุนใหญ่ทั้งในประเทศและทุนข้ามชาติผูกขาด“เมล็ดพันธุ์พืช”ซึ่งสื่อบางสำนักนำไปขยายด้วยวาทกรรมรุนแรงเสมือนเป็นกฎหมาย“ปล้นเกษตรกรไทย”

หลายปีที่ผ่านมา กรมวิชาการเกษตรพยายามแก้พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ.2542 มาหลายครั้งท่ามกลางข้อครหาว่าเป็นเพราะแรงกดดันจากบรรษัทข้ามชาติและบริษัทเมล็ดพันธุ์ยักษ์ใหญ่ ที่ผลักดันให้ประเทศไทยยอมรับระบบกฎหมายตามอนุสัญญา UPOV 1991 ที่เอื้อประโยชน์ให้บรรษัทเมล็ดพันธุ์เพิ่มการผูกขาดยิ่งขึ้น กลุ่มทุนเหล่านี้ได้ผลักดันทั้งโดยตรงและผ่านข้อตกลงต่างๆ เช่น ข้อตกลงการค้าเสรี(FTA)ไทย-สหรัฐฯ และ FTA อาเซียน-ยุโรป เป็นต้น แต่ไม่สำเร็จ ด้วยถูกต้านหนัก

ช่วงรัฐบาลพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา กรมวิชาการเกษตรก็ผลักดันอีกเมื่อมี.ค.2559 และเช่นเคยที่ถูกคัดค้านหนักจากนักวิชาการ เช่น รศ.จักรกฤษณ์ ควรพจน์ TDRI, รศ.สุรวิช วรรณไกรโรจน์ ม.เกษตรศาสตร์,ผศ.สมชาย รัตนชื่อสกุล ม.หอการค้าไทย รวมทั้งนพ.มงคล ณ สงขลา อดีตรมว.สาธารณสุขผู้รู้ทันเรื่องสิทธิบัตรของบรรษัทข้ามชาติดี..เรื่องจึงเงียบไปพักหนึ่ง แต่จู่ๆเว็บไซต์กรมวิชาการเกษตร(http://www.doa.go.th/main/index.php…)ได้เผยแพร่เนื้อหาร่างกฎหมายใหม่ พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช(ฉบับที่…)พ.ศ….ที่จะมาแทนของเก่า ให้ประชาชนแสดงความคิดได้ถึง 20 ต.ค.2560

ไบโอไทยโดยวิฑูรย์ เลี่ยนจำรูญชี้ว่า ร่างพ.ร.บ.ใหม่นี้ ระบุหลักการและเหตุผลชัดเจนว่า ร่างขึ้นให้เป็นไป“ตามแนวทางอนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่(อนุสัญญา UPOV 1991)”และรองรับ“แนวโน้มการเจรจาข้อตกลงFTA จะผลักดันให้ประเทศไทยเข้าเป็นภาคีสมาชิกอนุสัญญา UPOV1991” มีเนื้อหาที่เอื้อประโยชน์ให้บรรษัทเมล็ดพันธุ์เพิ่มการผูกขาดและเปิดทางสะดวกให้โจรสลัดชีวภาพ ขณะที่ลิดรอนสิทธิเกษตรกร เปิดช่องให้ลงโทษเกษตรกรที่เก็บรักษาพันธุ์พืชไปปลูกต่อ เป็นการทำลายวัฒนธรรมที่สร้างความหลากหลายทางชีวภาพ และกระทบความมั่นคงทางอาหารของไทย

กฎหมายมีสาระสำคัญน่ากังวล 8 ข้ออาทิ ตัดเนื้อหามาตรา 33 (4) ของกฎหมายเดิมออก ทำให้เกษตรกรที่เก็บพันธุ์พืชไปปลูกต่ออาจได้รับโทษถึงจำคุก เท่ากับตัดสิทธิที่จะเก็บรักษาพันธุ์พืชใหม่ไปปลูกต่อ,ขยายเวลาผูกขาดพันธุ์พืชใหม่ของบริษัทจากเดิม 12-17 ปีเป็น 20-25 ปี, ขยายการผูกขาดจากเดิมอนุญาตเฉพาะ “ส่วนขยายพันธุ์” เป็นรวมถึง “ผลผลิต”และ “ผลิตภัณฑ์” ด้วย,ขยายการผูกขาดพันธุ์พืชใหม่ไปยังอนุพันธุ์ของสายพันธุ์พืชใหม่,เปิดทางสะดวกให้โจรสลัดชีวภาพโดยตัดการแสดงที่มาของสารพันธุกรรมออกเมื่อบริษัทจะขอรับการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่,ตัดเงื่อนไขการระงับสิทธิในพันธุ์พืชใหม่ที่เกี่ยวกับความมั่นคงทางอาหาร กรณีตั้งราคาเมล็ดพันธุ์แพงจนเกษตรกรเข้าไม่ถึง เป็นต้น

และกล่าวหากรมวิชาการเกษตรว่า ฉวยโอกาสช่วงพระราชพิธีสำคัญเดือนตุลาคม เร่งออกกฎหมาย เพื่อมิให้ประชาชนมีโอกาสเคลื่อนไหวคัดค้าน แต่ไบโอไทยและเครือข่ายจะคัดค้านถึงที่สุด

นายสุวิทย์ ชัยเกียรติยศ อธิบดีกรมวิชาการเกษตรปฏิเสธทุกข้อกล่าวหาว่า ไม่จริง ยืนยันมีหลายหน่วยงานรัฐที่เข้ามาช่วยดูให้กฎหมายเกิดประโยชน์ต่อส่วนรวมและเกษตรกรอย่างเป็นธรรม ส่วนเรื่องเมล็ดพันธุ์ที่เกษตรกรซื้อมาเพาะปลูก สามารถเก็บไปปลูกรุ่นต่อไปได้ เพียงห้ามนำไปเพาะเมล็ดพันธุ์จำหน่ายเท่านั้น ฝ่าฝืนมีโทษหนักจำคุก 2 ปีปรับ 4 แสนบาท ย้ำทำกฎหมายเพื่อให้เกษตรกรได้ประโยชน์สูงสุด ทั้งคุ้มครองสิทธินักปรับปรุงพันธุ์พืช สร้างแรงจูงใจเร่งปรับปรุงพันธุ์พืชใหม่ๆ และตอนนี้ได้ขยายเวลารับฟังความเห็นไปถึง 20 พ.ย.แล้ว

ข้อตอบโต้ชี้แจงของอธิบดี“สุวิทย์”ยังเคลียร์ไม่ชัดหลายเรื่อง โดยเฉพาะเหตุที่ต้องขยายการผูกขาดหลายกรณีให้บรรษัทเมล็ดพันธุ์ แต่กฎหมายนี้ยังต้องผ่านอีกหลายขั้นตอน ทั้งผ่านรัฐบาลและสนช. จึงเชื่อว่า จะมีการต่อสู้ทางความคิดและแก้ไขเนื้อหาอีกมากแน่ๆ

อย่างไรก็ตาม รัฐบาลเพิ่งเสียท่าไปหยกๆ ถูกโจมตีหนักกรณีความไม่ชัดเจนเรื่องกฎหมายเก็บค่าใช้น้ำจากเกษตรกรที่ถูกเรียกว่า “ภาษีน้ำ” ดังนั้นกฎหมายคุ้มครองพันธุ์พืช นับเป็นอีกเรื่องอ่อนไหวที่มีสิทธิปลุกเกษตรกรออกมาถล่มรัฐบาลหาว่าซ้ำเติมความเดือดร้อนได้อีก จึงสมควรระวังให้จงหนัก…เดี่ยวจะหาว่าไม่เตือน!

สาโรช บุญแสง

หลายสัปดาห์ก่อน เคยนำจดหมายคุณอนันต์ ดาโลดม นายกสมาคมพืชสวนแห่งประเทศไทย อดีตข้าราชการระดับสูง ลูกหม้อกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ที่เขียนแสดงความเป็นห่วง“โครงการ 9101 กับความหวังพลิกฟื้นฐานะเกษตรกรไทย”มาลงเผยแพร่ในคอลัมน์นี้ มาวันนี้ต้องขอเขียนถึงโครงการ 9101 อีกครั้ง เพราะปรากฏข่าวไม่สู่ดี ที่น่าจะสอดรับกับสิ่งที่คุณอนันต์เขียนไว้ จึงต้องมาขยายกันต่อ

ขอย้ำว่า “9101”เป็นโครงการที่จัดทำขึ้นเพื่อถวายความจงรักภักดีแด่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูรรัชกาลที่ 10 ใช้งบประมาณกว่า 22,000 ล้านบาท ครอบคลุมทุกตำบล รวมทั้งศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตรอีก 882 ศูนย์ เป้าหมายเพื่อพลิกฟื้นฐานะเกษตรกรทั้งชาวนา ชาวไร่ ชาวสวน ผู้เลี้ยงสัตว์หรือชาวประมงให้พ้นความยากจน โดยเน้นกิจกรรม 8 สาขาด้วยกัน

จดหมายคุณอนันต์ก่อนหน้านี้ แสดงความเป็นห่วงว่า โครงการที่เร่งรัด มีเวลาดำเนินการสั้นมากสำหรับโครงการใหญ่ การรวบรวมสมาชิกจึงไม่ผ่านกระบวนการที่ให้เกษตรกรเข้าใจหลักการและเป้าหมาย ขณะที่โครงการจัดสรรงบฯให้ชุมชนละ 2.5 ล้านบาท มีเงื่อนไขต้องจ่ายเป็นค่าแรงให้ผู้เข้าร่วมโครงการไม่น้อยกว่าครึ่งหนึ่งของงบประมาณ แต่ด้วยเวลาสั้น กิจกรรมส่วนใหญ่จึงเป็นข้อเสนอผู้นำชุมชนร่วมกับข้าราชการ ไม่ผ่านขั้นตอนการทำประชาคม จึงขาดการมีส่วนร่วมของชุมชนที่แท้จริง ดังนั้นส่วนใหญ่จะเน้นทำปุ๋ยอินทรีย์ซึ่งทำได้ง่าย แต่กิจกรรมอื่นๆ ตามนโยบายกระทรวง เช่น การจัดการฟาร์ม จัดการศัตรูพืช การแปรรูป ปศุสัตว์ขนาดเล็กและประมงมีน้อยมาก เพราะทำยากและต้องใช้เวลา โครงการ 9101 จึงน่าจะสำเร็จประการเดียวคือ อัดฉีดเงินลงไปในชนบทจ่ายเป็นค่าจ้างแรงงานเกษตรกรที่เข้าร่วม แต่ด้านความยั่งยืนของกิจกรรมคงไม่เกิดขึ้น

และเพราะการเร่งรัดโครงการดังที่คุณอนันต์ว่า ตอนนี้ก็เกิดปัญหาขึ้น จนเป็นข่าวจาก“สำนักข่าวอิศรา”ว่า มีหลายจังหวัดโดยเฉพาะสุรินทร์ ทั้งยังที่อยุธยาและอุบลฯ เป็นต้น มีประชาชนร้องเรียนว่า เจ้าหน้าที่จัดการโครงการเองหมด โดยให้ผู้รับเหมามาประมูลงาน แล้วจัดหาอุปกรณ์มาให้ชาวบ้าน ทั้งที่ยังไม่มีการประชุมวางแผน หรือรับสมัครคนทำงาน

“โครงการนี้เป็นโครงการที่กระทรวงเกษตรฯกำหนดให้ชาวบ้านรวมกลุ่มกันเพื่อผลิตปุ๋ยไว้ใช้เอง วัตถุประสงค์คือ ลดรายจ่ายในครัวเรือนและจ้างแรงงาน ในหมู่บ้านเป็นคนทำปุ๋ย งบฯ กว่า 2 ล้านบาท(เป็นค่าแรงครึ่งหนึ่งและวัสดุอุปกรณ์ครึ่งหนึ่ง) แต่ปรากฏว่า ในการดำเนินการจริง คณะกรรมการและกลุ่มชาวบ้านไม่ได้เป็นผู้ดำเนินการเอง กลับเป็นเกษตรอำเภอที่ไปให้ผู้รับเหมามาประมูลงานแล้วจัดหาอุปกรณ์มาให้ชาวบ้าน” หนังสือร้องเรียนระบุ

ทั้งให้รายละเอียดที่ส่อความไม่ชอบมาพากลว่า“กรรมการชุมชนไม่ได้เป็นคนสั่งซื้อขี้วัวขี้ไก่จากผู้รับเหมาที่เกษตรอำเภอหาให้ แต่เอกสารต่างๆของโครงการ ผู้รับเหมาจัดทำขึ้นเองทั้งหมด และให้กรรมการเซ็น อ้างว่าเป็นงานเร่งด่วน อีกทั้งราคาปุ๋ยผู้รับเหมาขาย กก.ละ 4 บาท ซึ่งแพงกว่าปุ๋ยที่ชาวบ้านทำขายเองคือ กก.ละ 2 บาท แต่เกษตรอำเภอ อ้างว่าปุ๋ยของชาวบ้านไม่พอ ไม่แห้ง ทำให้ต้องซื้อจากพ่อค้า ทั้งที่ การดำเนินการกันเองภายในกลุ่มยังไม่ได้ข้อสรุป แต่ผู้รับเหมานำของมาลงให้เลย ซึ่งเป็นการเร่งรัดชาวบ้าน และปัจจุบัน เจ้าหน้าที่ได้เร่งให้กรรมการชุมชนเซ็นเอกสารสั่งซื้อ โดยอ้างว่าจังหวัดเร่งให้เบิกเงินให้ผู้รับเหมา ทั้งที่ กรรมการยังไม่ตกลงว่าจะรับซื้อขี้วัวขี้ไก่ดังกล่าวหรือไม่”

เรื่องนี้มีการร้องเรียนต่อผู้ว่าราชการจังหวัดสุรินทร์ผ่านศูนย์ดำรงธรรม และตอนนี้อยู่ระหว่างตั้งคณะกรรมการสอบ โดยเจ้าหน้าที่ส่วนกลางจากกระทรวงเกษตรฯเข้ามาตรวจสอบแล้ว

รายงานของสำนักข่าวอิศรายังให้รายละเอียดเจ้าหน้าที่เกษตรที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนถ่ายภาพเอกสารหลักฐานต่างๆที่ชัดเจนมาก ฉะนั้นถ้าสอบจริงๆ ไม่ยากและไม่น่านานที่จะได้ข้อสรุปออกมา

ถึงตรงนี้ นอกจากกระทรวงเกษตรฯควรรีบจัดการแก้ไขความไม่ชอบมาพากลที่เกิดขึ้นกับโครงการนี้ ซึ่งถือเป็นสิ่งที่“ไม่บังควร”อย่างยิ่งแล้ว ยังนับเป็นบทเรียนที่ควรใส่ใจอีกครั้งว่า การทำโครงการใหญ่ๆที่มีความสำคัญต้องรอบคอบให้มากที่สุด ให้เวลาคนในชุมชนอย่างเพียงพอ ไม่ควรเร่งรีบเกินไป จะเกิดปัญหาได้ อย่ารีบร้อนเพียงเพราะต้องการเร่งสร้าง“ผลงาน”มากกว่าที่จะยึดประโยชน์เกษตรกรอย่างแท้จริง แล้วความเร่งรีบยังเปิดช่องให้เกิดการหาผลประโยชน์โดยมิชอบเอาง่ายๆด้วย

ซึ่งจะทำให้โครงการที่มีเจตนาและความตั้งใจดีๆ นอกจากจะไม่บรรลุผลสำเร็จตามที่ตั้งวัตถุประสงค์ไว้แล้ว ยังจะสร้างความเสื่อมเสียได้

สาโรช  บุญแสง

พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีกำลังจะไปเยือนสหรัฐอเมริกาอย่างเป็นทางการในฐานะแขกของประเทศ ตามคำเชิญของประธานาธิบดี“โดนัลด์ ทรัมป์”ภายในเดือนตุลาคมที่จะถึงนี้

ที่จริงเรื่องเยือนสหรัฐฯนี้ ถูกทีมงานโฆษกรัฐบาลคสช.ตีปี๊บมาตั้งแต่เดือนเม.ย.แล้ว โดยระบุว่า ประธานาธิบดี “ทรัมป์” โทรศัพท์สายตรงมาเชิญพล.อ.ประยุทธด้วยตนเอง ตอนแรกคาดจะได้ไปช่วงก.ค.แต่จนแล้วจนรอด กำหนดวันเวลาที่แน่นอนก็ไม่คลอดเสียที กระทั่งมีเสียงวิพากษ์วิจารณ์ เห็นท่าสหรัฐฯคงล้มเลิกแผนให้ผู้นำไทยไปเยือนแล้ว…แต่ทีมงานรัฐบาล คสช.ก็ยืนยันไม่ล้มเลิกเพียงแต่ยังจัดตารางเวลาที่สะดวกด้วยกันทั้งสองฝ่ายไม่เรียบร้อยกระทั่งต้นส.ค.ที่ผ่านมา นายกฯบิ๊กตู่ก็ยืนยันเองว่าจะไปเยือนสหรัฐฯช่วงต.ค.นี้ ซึ่งมีข่าวว่าน่าจะไม่เกินกลางเดือน เพื่อกลับมาทันงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ในหลวงรัชกาลที่ 9

แม้ตอนนี้จะรู้แน่แค่ไปเดือนต.ค.ยังไม่ระบุช่วงวันที่เท่าไหร่ แต่นายกฯบิ๊กตู่และรัฐบาลคสช.ก็ให้ความสำคัญกับการไปเยือนอย่างเป็นทางการครั้งนี้มาก เพราะเท่ากับเป็นการยกระดับความยอมรับต่อรัฐบาลคสช.อย่างมีนัยสำคัญ หลังจากสหรัฐฯได้ลดความสัมพันธ์ต่อไทยนับตั้งแต่ คสช.รัฐประหาร 22 พ.ค.2557 โดยไม่ยอมให้ผู้นำรัฐบาล คสช.เข้าสหรัฐฯ รวมทั้งกดดันให้เร่งคืนประชาธิปไตย จนช่วงหลังนี้ ถึงเริ่มผ่อนคลาย เพิ่งยอมให้นายกฯบิ๊กตู่เดินทางไปสหรัฐฯเพื่อประชุมสหประชาชาติได้

อย่างไรก็ตามท่าทีที่เปลี่ยนไปของสหรัฐฯย่อมไม่ใช่เรื่องที่คำนึงถึงความสัมพันธ์อันยาวนานที่มีต่อไทยเป็นหลัก แต่เป็นเพราะเรื่องผลประโยชน์ทั้งด้านการเมือง ความมั่นคงและเศรษฐกิจเป็นสำคัญ ฉะนั้นการที่ผู้นำไทยไปพบปะเจรจากับ“ทรัมป์” ย่อมมีหลายเรื่อง หลายเงื่อนไขที่สหรัฐฯต้องการที่จะให้ไทยตกลงปฏิบัติตามต่อไป เพื่อผลประโยชน์แห่งชาติของสหรัฐฯตามนโยบายของ“ทรัมป์”

แล้วก็มีอยู่เรื่องหนึ่งที่เกษตรกรผู้เลี้ยงหมูและคนในแวดวงธุรกิจหมูของไทยพากันหวั่นวิตกจนรวมตัวกันไปยื่นหนังสือต่อนายกฯบิ๊กตู่ที่ทำเนียบรัฐบาล และเคลื่อนไหวไปยังกระทรวงพาณิชย์ และกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นั่นคือเรื่องที่มีข่าวว่าสหรัฐฯต้องการให้ไทยเปิดตลาดนำเข้าชิ้นส่วนสุกรจากสหรัฐฯ เพื่อลดปัญหาการขาดดุลการค้าที่มีต่อไทยมหาศาล…กลายเป็นประเด็นร้อนที่องค์กรของผู้เลี้ยงหมูทั่วประเทศนำโดยสมาคมผู้เลี้ยงสุกรแห่งชาติได้รวมพลังคัดค้านเต็มที่ ด้วยเหตุผลสำคัญเพื่อปกป้องอาชีพเกษตรกรผู้เลี้ยงหมูและปกป้องความปลอดภัยทางอาหารของผู้บริโภคชาวไทย

ทั้งนี้ เพราะสหรัฐฯเป็นผู้เลี้ยงหมูอันดับ 1 ของโลกมีต้นทุนการเลี้ยงต่ำกว่าไทยเกือบเท่าตัว ถ้าดัมพ์ชิ้นส่วนหมูในส่วนหัว ขาและเครื่องใน เข้ามาขายไทยเหมือนที่ฟิลิปปินส์ เวียดนาม เจอมาแล้ว ราคาหมูไทยจะอยู่ไม่ได้ ซึ่งไทยมีผู้เลี้ยงหมูรายย่อย-รายกลางถึง 75% จะขาดทุนหนักจนเลิกเลี้ยง หมดอาชีพแน่นอน

ที่สำคัญฟาร์มสุกรทั้ง 100% ของสหรัฐฯมีการใช้สารเร่งเนื้อแดง (แร็คโตปามีน) เพราะใช้ได้ถูกกฎหมาย ขณะที่สารดังกล่าวต้องห้ามเด็ดขาดตามกฎหมายไทย 3 ฉบับ คือ พ.ร.บ.ควบคุมคุณภาพอาหารสัตว์ พ.ศ.2558 กับพ.ร.บ.ควบคุมการฆ่าสัตว์การจำหน่ายเนื้อสัตว์ พ.ศ.2559ของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และพ.ร.บ.อาหาร พ.ศ.2522 ของกระทรวงสาธารณสุข ซึ่งได้กวดขัดเข้มงวดจับกุมและลงโทษหนักกับผู้เลี้ยงที่ลักลอบใช้สารเร่งเนื้อแดง เพราะเป็นสารที่เสี่ยงก่อให้เกิดมะเร็ง…

ดังนั้น หากปล่อยให้นำเข้าชิ้นส่วนสุกรสหรัฐฯ ไม่เพียงแต่จะก่อปัญหาความเสี่ยงต่อสุขภาพผู้บริโภคไทยเท่านั้น ยังส่งผลกระทบหนักต่อภาพลักษณ์“ครัวโลก”ของไทย จนเสียหายต่อการส่งออกสินค้าอาหารไทยด้วย เพราะทั้งสหภาพยุโรป,ญี่ปุ่น,จีนและรัสเซียที่เป็นตลาดส่งออกสำคัญของไทย ต่างก็มีมาตรฐานห้ามเรื่องสารเร่งเนื้อแดง

ความจริงสหรัฐฯกดดันให้ไทยนำเข้าชิ้นส่วนสุกรมาหลายครั้งแล้ว โดยเฉพาะในยุครัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร แต่ด้วยทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องรวมพลังต่อต้าน รวมทั้งท่าทีกระทรวงเกษตรฯที่ยืนยันไม่เห็นด้วย จึงทำให้สหรัฐฯกดดันไทยไม่สำเร็จ หนนี้ก็มีข่าวว่า กรมปศุสัตว์ได้ชงข้อมูลทางวิชาการเรื่องการใช้สารเร่งเนื้อแดงของสหรัฐฯให้นายกฯก่อนบินไปอเมริกาแล้ว…ดังนั้นทุกฝ่ายก็หวังว่า นายกฯบิ๊กตู่จะเจรจากับ“ทรัมป์”โดยคำนึงถึงผลประโยชน์แห่งชาติ ผลประโยชน์ของเกษตรกรไทยเป็นหลัก อย่าได้จำนนต่อแรงกดดันของสหรัฐฯ

ซึ่งที่ผ่านมารัฐบาลคสช.เคยทำได้ดีในการรับแรงกดดันของสหรัฐฯมาแล้ว ครั้งนี้ก็ขอให้ยืนหยัดให้สมศักดิ์ศรีต่อไป

คงทราบกันทั่วไปแล้ว ตั้งแต่วันพิพากษาวันศุกร์25 สิงหาคมที่ผ่านมา กับ 2 คดีโครงการรับจำนำข้าว ทั้งคดีของอดีตนายกฯยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ที่เธอ“หลบหนี”จนศาลต้องออก “หมายจับ” ให้นำตัวมารับฟังคำพิพากษาที่เลื่อนไปเป็น 27 กันยายน ส่วนคดี“จีทูจี”ตัดสินลงโทษรุนแรง 21 จำเลยสำคัญจาก 28 คน โดยเฉพาะนายบุญทรง เตริยาภิรมย์ อดีตรมว.พาณิชย์ โดนจำคุก 42 ปี,นายภูมิ สาระผล อดีตรมช.พาณิชย์ จำคุก 36 ปี และพ่อค้าข้าวตัวแสบ“เสี่ยเปี๋ยง”อภิชาติ จันทร์สกุลพร เจอโทษหนักสุดจำคุก48 ปี ทั้งยังต้องร่วมกันชดใช้ค่าเสียหายสูงถึง 16,912 ล้านบาท ด้วย

ในฐานะที่คอลัมน์นี้เขียนถึงโครงการรับจำนำข้าวและเฝ้าติดตามคดีมาอย่างต่อเนื่อง เมื่อมาถึงจุดนี้ ถือเป็นข้อพิสูจน์เบื้องต้นได้เป็นอย่างดีว่า โครงการรับจำนำข้าวยุคยิ่งลักษณ์มีการทุจริตมโหฬารเกิดขึ้นจริงๆ! จนนำไปสู่การพิพากษาของศาลให้ลงโทษอย่างหนัก ก็ต้องขอบันทึกไว้ ณ ที่นี้

อย่างไรก็ตาม มหากาพย์แห่งการผลาญชาติในโครงการจำนำข้าว โดยเฉพาะเรื่องทุจริตโกงกินนั้น ไม่ใช่แค่ 2 คดีนี้เท่านั้น ยังมีคดีที่ต้อง “เช็คบิล” อีกมหาศาลนับพันคดีทีเดียว เฉพาะคดีเรื่องระบายข้าวแบบ“จีทูจีเก๊” ที่ตัดสินไปนี้แค่ 4 สัญญา แต่ยังมีการระบายข้าวจีทูจีอีก 8 สัญญา ที่อยู่ในขั้นตอนของป.ป.ช.อยู่ ตัวละครจำเลยส่วนใหญ่เป็นชุดเดียวกัน ฉะนั้นเห็นท่าว่า หลายๆคนมีสิทธิ “ตายคาคุก”

สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย หรือ TDRI เคยทำการศึกษาวิจัยพบว่า ตลอดขบวนการของโครงการจำนำข้าว มีการทุจริตถึง 20 รูปแบบ ในขั้นตอนต่างๆทั้ง 4 ขั้นตอน ตั้งแต่การรับจำนำข้าว, เก็บรักษาข้าว ไปจนถึงการระบายขายข้าว…

คดีเกี่ยวกับการระบายขายข้าว นอกจากจีทูจีแล้ว ก็ยังมีเรื่องคดีทุจริต“ข้าวถุง” ที่อ้างจะนำข้าวที่จำนำไว้ไปบรรจุถุงขายราคาถูกให้คนจน แต่แท้จริงไม่ได้เป็นเช่นนั้น นี่ก็ใกล้ที่คดีจะส่งขึ้นสู่ศาลแล้ว

ส่วนคดีทุจริตเกี่ยวกับการเก็บรักษาข้าวที่มีทั้งการเวียนเทียน ลักลอบเอาข้าวดีออกไปขาย แล้วเอาข้าวเสื่อมมาสวมรอยแทน เรื่องสต๊อกลม ข้าวสูญหาย ไม่มีข้าวอยู่จริง ฯลฯ พวกนี้ยังอยู่ในขั้นตอนที่สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตในภาครัฐ หรือ ป.ป.ท.ดูแลอยู่ถึง 990 คดี ซึ่งเมื่อเดือนที่แล้ว มีการสรุปเบื้องต้นพบว่าทั้ง 990 คดีนี้ เป็นคดีข้าวในส่วนองค์การคลังสินค้า (อคส.) 720 คดี และองค์การตลาดเพื่อเกษตรกร (อ.ต.ก.) 270 คดี มีผู้ถูกกล่าวหาเป็นเจ้าหน้าที่รัฐ 139 คน แบ่งเป็น เจ้าหน้าที่ อคส. 93 คน และเจ้าหน้าที่ อ.ต.ก. 46 คน มีบริษัทตรวจสอบคุณภาพหรือเซอร์เวเยอร์ 59 บริษัท และเจ้าของคลังเก็บข้าว 231 ราย มูลค่าความเสียหายรวมทั้งสิ้น 1.47 แสนล้านบาท

ตามข่าวก่อนหน้านี้ คณะกรรมการ ป.ป.ท.จะชี้มูลความผิดแต่ละคดีภายในสิงหาคมนี้ เพื่อส่งอัยการสั่งฟ้องต่อไป นี่ก็สิ้นเดือนแล้ว ยังไม่เห็นป.ป.ท.แถลงผลคืบหน้าเสียที ไม่รู้มัวรีรออะไรอยู่

สำหรับคดีของอดีตนายกฯยิ่งลักษณ์นั้น เป็นคดีปล่อยปละละเลยให้มีการทุจริตอย่างมโหฬารในโครงการจำนำข้าว สร้างความเสียหายแก่ประเทศชาติหลายแสนล้านบาท ซึ่งวันพิพากษาที่เลื่อนไปเป็น 27 กันยายนนั้น ถ้ายังจับตัวเธอมารับฟังไม่ได้ศาลก็สามารถจะอ่านคำพิพากษา“ลับหลัง”ได้เลย

มีบางสื่อขึ้นหัวข่าวเมื่อไม่กี่วันก่อนไว้อย่างน่าสนใจว่า “ยิ่งลักษณ์เอาแต่ได้” เพราะถ้าวันที่ 27 กันยายน คำพิพากษาออกมาว่า “เธอผิด”ศาลสั่งลงโทษจำคุก ก็แน่นอนว่าจะหลบหนีต่อไป ไม่กลับเมืองไทยแน่ แต่ถ้าเกิดคำพิพากษา“ยกฟ้อง”เธอไม่ผิด เมื่อนั้นเธอก็จะกลับเมืองไทยมาชูคอใหม่

อย่างไรก็ตาม ผมเองไม่คิดว่า“ยิ่งลักษณ์”จะกลับเมืองไทยอีก ไม่ว่าผลคดี 27 กันยายนนี้ จะออกมาเป็น“บวก”กับเธอขนาดไหนก็ตาม เพราะไม่ใช่แค่คดีจำนำข้าวนี้เท่านั้น เธอยังมีคดีอีกมากมายถึง 8 คดีเป็น“ชนัก”ปักหลังอยู่ อาทิ คดีที่ร่วมกับครม.อนุมัติเงินชดเชยให้คนเสื้อแดงที่บาดเจ็บล้มตายจากเหตุการณ์ความรุนแรงทางการเมืองรายละ 7.5 ล้านบาท รวมเงินกว่า 2 พันล้าน ทั้งที่ไม่มีกฎหมายให้อำนาจไว้ คดีนี้ป.ป.ช.ชี้มูลความผิดไปแล้ว นอกจากนั้นยังมีคดีเกี่ยวการใช้งบประมาณในการบริหารจัดการน้ำ 2-3 คดี รวมถึงข้อกล่าวหาปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบที่ออก พ.ร.ก.ให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงินเพื่อการวางระบบบริหารจัดการน้ำฯวงเงิน 3.5 แสนล้านบาท เมื่อปี 2555 เป็นต้น

ผมจึงเชื่อว่า “ยิ่งลักษณ์”จะเป็นเช่นเดียวกับพี่ชาย“ทักษิณ ชินวัตร”ต้องหนีคุกอยู่ต่างประเทศไปจนตลอดชีวิตแน่นอน!

สาโรช บุญแสง

“โครงการ 9101 กับความหวังพลิกฟื้นฐานะเกษตรกรไทย”

บทความกองบรรณาธิการเรื่อง“พลิกฐานะเกษตรกรไทย”กล่าวถึงโครงการ 9101 นโยบายสำคัญของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ที่มีเป้าหมายพลิกฟื้นฐานะเกษตรกรไทยให้พ้นความยากจน ไม่ว่าชาวนา ชาวไร่ ชาวสวน เกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์หรือชาวประมง โดยเน้นกิจกรรม 8 สาขาด้วยกันนั้น

อยากเรียนว่า ผมหวังเช่นเดียวกับท่านบรรณาธิการ เพราะเป็นโครงการที่จัดทำขึ้นเพื่อถวายความจงรักภักดีแด่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร รัชกาลที่ 10 ใช้งบประมาณมากกว่า 22,000 ล้านบาท ครอบคลุมทุกตำบลของประเทศ รวมทั้งศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร(ศพก.) อีก 882 ศูนย์…แต่เมื่อได้รู้เห็นวิธีการปฏิบัติในพื้นที่ที่ผมมีโอกาสสัมผัสด้วยตนเอง ขอรวบรวมปัญหาที่พบหลายประการ ดังนี้

ก.เป็นโครงการที่เร่งรัด มีเวลาดำเนินการสั้นมาก สำหรับโครงการใหญ่ งบฯมาก เกี่ยวข้องกับเกษตรกรมากที่ต้องทำความเข้าใจนโยบายและวิธีปฏิบัติให้ผู้เข้าร่วม ซึ่งมีเป้าหมายเกษตรกรชุมชนละ 500 คน

ข.ภายใต้เวลาที่สั้น ทำให้การรวบรวมสมาชิกแต่ละชุมชนไม่ผ่านกระบวนการที่ให้เกษตรกรได้เข้าใจหลักการและเป้าหมาย ส่วนใหญ่กำนันผู้ใหญ่บ้าน อบต.หรือส่วนราชการจะรวบรวมคนเอง ซึ่งได้ผู้เข้าร่วมที่ใกล้ชิดกลุ่มคนเหล่านี้ และเป็นกลุ่มที่มักได้รับประโยชน์จากโครงการรัฐมาตลอด

ค.โครงการ 9101 จัดสรรงบฯให้ชุมชนละ 2.5 ล้านบาท มีเงื่อนไขต้องจ่ายเป็นค่าแรงให้ผู้เข้าร่วมโครงการไม่น้อยกว่าครึ่งหนึ่งของงบประมาณ ที่เหลือใช้สนับสนุนกิจกรรมหรือโครงการที่นำเสนอโดยการทำประชาคมของชุมชน

ง.แต่ด้วยเวลาที่สั้นกระชั้นชิด กิจกรรมที่เสนอโดยชุมชน ส่วนใหญ่ไม่ผ่านขั้นตอนการทำประชาคม โครงการส่วนใหญ่เกิดจากข้อเสนอผู้นำชุมชนร่วมกับข้าราชการ ขาดกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาคมชุมชน

จ.ดังนั้นกิจกรรมส่วนใหญ่จะเน้นเรื่องทำปุ๋ยอินทรีย์ซึ่งทำได้ง่าย แต่กิจกรรมอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องตามนโยบายกระทรวงฯ เช่น การจัดการฟาร์มการจัดการศัตรูพืช การแปรรูป การปศุสัตว์ขนาดเล็กและการประมง มีจำนวนน้อยมาก เพราะทำได้ยากและต้องใช้เวลา

ฉ.โครงการ 9101 ที่ประสบความสำเร็จน่าจะมีเพียงประการเดียวคือ การอัดฉีดเงินลงไปในชนบทที่จ่ายเป็นค่าจ้างแรงงานแก่เกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ แต่ด้านความยั่งยืนของกิจกรรมตามนโยบายคงจะไม่เกิดขึ้น

จากปัญหาที่ผมรวบรวมมานี้ ความหวังที่โครงการนี้“พลิกฐานะเกษตรกรไทย”ให้พ้นความยากจนอย่างยั่งยืน ไม่น่าจะประสบความสำเร็จ เพราะจะไม่มีความยั่งยืนที่ก่อรายได้ให้กิจกรรมดำเนินการได้ตลอดไป เพราะเมื่อจ่ายค่าจ้างแรงงานให้เกษตรกร เบิกจ้างงบฯทำกิจกรรมหมดแล้ว ทุกสิ่งทุกอย่างก็จะจบลง “จ่ายเงินครบก็จบกัน”

ผมเคยคิดว่าถ้ามีงบฯมากขนาดนี้ น่าจะดำเนินการตามแนวพระราชดำริจัดทำโครงการเกษตรทฤษฎีใหม่ทุกตำบล ตำบลละ 1 แปลงแปลงละประมาณ 20 ไร่ จะได้ตัวอย่างโครงการเกษตรทฤษฎีใหม่ตามแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 ทุกตำบลทั่วประเทศ โดยงบฯ 2.5 ล้านบาทต่อ 1 แปลง สามารถเบิกจ่ายตามวัตถุประสงค์กระทรวงเกษตรฯ คือ

1.เป็นค่าจ้างแรงงานเกษตรกร ไม่ต่ำกว่า 50% หรือไม่ต่ำกว่า 1.25 ล้านบาท

2.เป็นค่าปัจจัยการทำกิจกรรมแนวทางเกษตรทฤษฎีใหม่ คือ แบ่งพื้นที่ 20 ไร่เป็นแหล่งน้ำ 30% นาข้าว 30% แปลงเกษตรผสมผสาน 30% เช่น ปลูกพืชผัก ปลูกไม้ผล ร่วมกับเลี้ยงไก่ เลี้ยงหมู และเลี้ยงปลาในแหล่งน้ำที่พัฒนาขึ้น อีก 10% เป็นที่อยู่อาศัย ทำกิจกรรมรอบๆ ที่อยู่อาศัยในลักษณะเกษตรผสมผสาน ซึ่งหมายความว่างบฯกิจกรรมใช้จ้างเครื่องจักรกลมาขุดสระน้ำ ส่วนการเตรียมพื้นที่แปลงนา พื้นที่ปลูกพืช เลี้ยงสัตว์ ก็จ่ายเป็นค่าจ้างแรงเกษตรกรที่ร่วม ซึ่งอาจเบิกจ่ายตามช่วงเวลาที่มาทำงาน และงบฯอีกส่วนใช้ซื้อปัจจัยการผลิต เช่น พันธุ์ข้าว พันธุ์ผัก พันธุ์ไม้ผล พันธุ์เป็ด-ไก่ พันธุ์หมูและพันธุ์ปลา สุดท้ายอาจกันเงินส่วนหนึ่งไว้เป็นค่าจ้างเกษตรกรที่จะดูแลพื้นที่และกิจกรรมในโครงการนี้ตลอดไป เมื่อมีผลผลิตขึ้น อาจแบ่งปันบริโภคภายในชุมชน เหลือก็ขายเป็นรายได้ นำมาเป็นค่าใช้จ่ายดูแลโครงการ โดยไม่ต้องอาศัยงบฯจากรัฐบาลอีกต่อไป

นี่เป็นเพียงตัวอย่างที่ผมได้พิจารณาว่าแปลงตัวอย่างโครงการเกษตรทฤษฎีใหม่ตามแนวพระราชดำริ รัชกาลที่ 9 จะอยู่ในทุกตำบลทั่วประเทศ กลายเป็นศูนย์เรียนรู้ให้เกษตรกรและชุมชนได้น้อมนำไปปฏิบัติใช้ในพื้นที่การเกษตรของตนต่อไป ซึ่งจะเกิดความยั่งยืนและน่าจะพลิกฟื้นฐานะของเกษตรกรได้ตามนโยบายของกระทรวงเกษตรฯ ที่จะเกิดผลสัมฤทธิ์ได้อย่างยั่งยืนตลอดไป

ผมได้รับจดหมายที่บรรณาธิการ“แนวหน้า” ส่งต่อมา เป็นจดหมายของคุณอนันต์ ดาโลดม แสดงความคิดเห็นต่อบทบรรณาธิการเรื่อง “พลิกฐานะเกษตรกรไทย” ตั้งหัวเรื่องว่า“โครงการ 9101 กับความหวังพลิกฟื้นฐานะเกษตรกรไทย”…คุณอนันต์เป็นลูกหม้อกระทรวงเกษตรฯ ผ่านตำแหน่งใหญ่มาหลายกรม แม้เกษียณแล้ว ก็ยังห่วงใยภาคการเกษตร ข้อคิดความเห็นมีสาระประโยชน์ควรต่อการรับฟัง ผมจึงขออนุญาตนำมาเผยแพร่ โดยขอตัดทอนให้พอเหมาะกับเนื้อที่คอลัมน์ ครับ…

อนันต์ ดาโลดม
นายกสมาคมพืชสวนแห่งประเทศไทย