ในช่วงนี้ นายกรัฐมนตรี-พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ได้ให้ความสำคัญทั้งการพูดและลงมือผลักดันเรื่องการแก้ไขปัญหา “น้ำ” มากเป็นพิเศษ ซึ่งก็สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เกิดอุทกภัย น้ำท่วมหนักมากในหลายภาค หลายสิบจังหวัดของประเทศไทยในเวลานี้ ที่ทำให้ผู้คนหันกลับมาสนใจเรื่อง“น้ำ”อีกหน

ช่วงต้นสัปดาห์ที่แล้ว นายกฯประยุทธ์ได้เข้าเฝ้าฯสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร เพื่อถวายรายงานการทำงานของรัฐบาล โดยมีการเปิดเผยว่า ในหลวงรัชกาลที่ 10 ได้พระราชทานพระบรมราโชบาย 9 เรื่องให้นำไปปฏิบัติ…

ซึ่งเรื่องที่ทรงให้ความสำคัญเป็นอันดับแรกคือ ทรงห่วงใยประชาชนที่เดือดร้อนจากอุทกภัย ทรงมีรับสั่งให้ช่วยเหลือตามมาตรการต่างๆ ด้วยความรวดเร็วและทั่วถึงลดภาระการซ้ำซ้อน สิ่งใดที่สถาบันจะช่วยได้ก็จะพระราชทานความช่วยเหลือให้อย่างที่ทรงทำอยู่ นอกจากนี้ ยังทรงมีรับสั่งให้แก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืนเป็นแต่ละพื้นที่ไป ถ้ายังไม่สามารถดำเนินการภาพรวมใหญ่ๆทั้งหมดได้ ก็ให้ทยอยดำเนินการไป…จึงนับเป็นพระมหากรุณาธิคุณต่อพสกนิกรชาวไทยที่กำลังเดือดร้อนเป็นอย่างยิ่ง

หลังเข้าเฝ้าฯ ในวันต่อมานายกฯประยุทธ์ก็ประชุมคณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ มอบนโยบาย ให้แนวทางหน่วยงานที่เกี่ยวข้องคิดถึงการบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นระบบ ตั้งเป้าหมายเพื่อบริหารจัดการปัญหาน้ำทั้ง 5 ด้าน ได้แก่ 1.น้ำอุปโภคบริโภค 2.น้ำเพื่อภาคการผลิต ทั้งเกษตรกรรมและอุตสาหกรรม 3.น้ำเพื่อรักษาระบบนิเวศน์รวมทั้งที่เพิ่มเติม แยกออกมาให้ความสำคัญคือ 4.ปัญหาน้ำท่วม และ 5.ปัญหาน้ำแล้ง

ขณะที่ผลการประชุม ยังมีมติเห็นชอบแนวทางการเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำให้มีเอกภาพและรวดเร็วมากขึ้น โดยจะย้ายหน่วยงานกรมทรัพยากรน้ำจากที่อยู่ภายใต้การกำกับของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มาเป็นหน่วยงานภายใต้สังกัดสำนักนายกฯ ขึ้นตรงกับนายกรัฐมนตรี ซึ่งจะโอนภารกิจหน้าที่,บุคลากร มาอยู่ภายใต้โครงสร้างใหม่ ให้การบริหารจัดการน้ำในภาพรวมมีประสิทธิภาพมากขึ้น สามารถรองรับสถานการณ์เร่งด่วน ทันต่อสถานการณ์ทั้งอุทกภัยและน้ำแล้ง

โดยนายกฯเตรียมจะใช้มาตรา 44 ออกคำสั่งคสช.ในเร็วๆ นี้ เพื่อจัดตั้ง“สำนักงานบริหารจัดการน้ำ” ดังกล่าว เพื่อให้การทำงานที่เป็นเอกภาพต่อไป

และเรื่องนี้ก็เป็นประเด็นหลักที่นายกฯ ประยุทธ์นำไปบอกกล่าวประชาชนผ่านรายการ “ศาสตร์พระราชาสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน”ที่ออกอากาศทางทีวีทุกช่องช่วงค่ำวันศุกร์ที่ผ่านมาให้ได้รับทราบถึงความจำเป็นต้องปรับการบริหารจัดการน้ำให้เป็นเอกภาพ เพราะที่ผ่านมามีปัญหาอะไรบ้าง อาทิ การมีหน่วยงานทั้งภาครัฐและรัฐวิสาหกิจดูแลเรื่องน้ำในด้านต่างๆอยู่ถึง 30 หน่วยงาน ภายใต้ 10 กระทรวง ทำงานกันสลับทับซ้อน อีกทั้งมีกฎหมายที่เกี่ยวข้องมากมาย จนเกิดความล่าช้า ไม่สามารถผลักดันการพัฒนาทรัพยากรน้ำให้ก้าวหน้าได้รวดเร็วเท่าที่ควร เป็นต้น

นายกฯประยุทธ์ระบุว่า ที่ผ่านมารัฐบาลนี้ริเริ่มจัดทำ “แผนยุทธศาสตร์การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ” ระยะยาวขึ้น และดำเนินการตามแผนประสบความสำเร็จไปมาก หากสามารถแก้ไขอุปสรรคต่างๆที่คอยฉุดรั้งอยู่ ดังนั้น การบริหารจัดการน้ำซึ่งรัฐบาลถือเป็นวาระเร่งด่วนสำคัญ ต้องดำเนินการอย่างบูรณาการ จึงมีแนวทางจะตั้ง “สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ” ให้มาสังกัดสำนักนายกฯ โดยยุบรวมหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเท่าที่จำเป็นเข้าไว้ด้วยกัน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน ให้แก้ไขปัญหาไปในทิศทางเดียวกัน ลดความซ้ำซ้อนของงานและงบประมาณ ซึ่งเป็นหนึ่งในงานปฏิรูปและบูรณาการการทำงานของส่วนราชการ ให้สอดคล้องกับพ.ร.บ.น้ำ ที่สนช.กำลังดำเนินการอยู่ด้วย

ครับ คงต้องติดตามดูกันไปว่า “สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ”ขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรีนี้ จะสามารถบูรณาการการทำงานร่วมกันของทุกหน่วยงานให้เป็นเอกภาพได้จริงหรือไม่ ซึ่งรัฐบาลที่ผ่านๆมานั้นใช่ว่า จะไม่เคยพูดหรือไม่เคยทำในเรื่องที่จะ “สร้างเอกภาพ”นี้ แต่ก็ได้แต่พูด โดยที่ไม่สามารถทำได้สำเร็จเลย

โดยเฉพาะเมื่อโครงการบริหารจัดการน้ำต่างๆ คิดเป็นเงินนับพันๆล้าน,หมื่นๆล้าน ถึงแสนล้าน ล้วนแต่ต้องใช้เม็ดเงินสูงๆ ยั่วยวนใจในการหาผลประโยชน์ทั้งที่ชอบและมิชอบ จนทุกหน่วยงานต่างก็อยากจะ“ฮุบ”ไว้ทำเอง การบูรณาการรวมกันจึงเป็นเรื่องยากมากมาตลอดของหน่วยราชการไทย…ก็เอาใจช่วย หวังว่า ยุคคสช.ของท่านนายกฯประยุทธ์จะทำได้ ประโยชน์ส่วนใหญ่จากโครงการน้ำ จะได้ตกแก่ประชาชน โดยเฉพาะพี่น้องเกษตรกรไทยตาดำๆ ไม่ใช่ตกหล่นเข้ากระเป๋าคนคิดมิชอบมากกว่า

สาโรช บุญแสง

ช่วงนี้ไปตลอดทั้งเดือนสิงหาคม เรื่องของ2 คดีโครงการจำนำข้าวทั้งคดีทุจริตระบายข้าว “จีทูจีเก๊”และคดีที่คุณยิ่งลักษณ์ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี ตกเป็นจำเลยฐานปล่อยปละละเลยให้มีการทุจริตโกงกินอย่างมโหฬารสร้างความเสียหายหลายแสนล้านบาทให้กับประเทศชาติ ซึ่งศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองนัดอ่านคำพิพากษาวันที่ 25 สิงหาคมที่จะถึงนี้ ก็คงมีกระแสข่าวให้ผมต้องหยิบยกมาเขียนถึงในคอลัมน์นี้เป็นระยะๆ มากบ้างน้อยบ้าง สลับคละเคล้าไปกับเรื่องอื่นๆ เพราะต้องถือเป็นคดีใหญ่ คดีประวัติศาสตร์ที่มีผลทั้งต่อสถานการณ์บ้านเมืองและต่อแนวทางในการออกนโยบายที่เกี่ยวข้องกับภาคการเกษตรโดยเฉพาะเรื่อง“ข้าว”ในอนาคตด้วย

อย่างตอนนี้ ยิ่งใกล้วันพิพากษาเข้ามาเท่าไหร่ หน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้องก็ต้องเตรียมพร้อมและวางมาตรการในการดูแลความสงบเรียบร้อยต่างๆ ไม่ให้เกิดเหตุเลวร้ายหรือเหตุความไม่สงบต่างๆ ขึ้น ทั้งก่อนและหลังการพิพากษา

ซึ่งการเตรียมพร้อมเหล่านี้ ไม่เพียงหน่วยงานราชการด้านความมั่นคงเท่านั้น แม้แต่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์เอง ท่านรัฐมนตรี “บิ๊กนมชง” พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ ก็ได้สั่งการในที่ประชุมผู้บริหารกระทรวงตั้งแต่เมื่อปลายเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา ให้เตรียมพร้อมและติดตามสถานการณ์วันพิพากษาคดีจำนำข้าว 25 สิงหาคมนี้อย่างใกล้ชิด ตลอดจนหลังจากวันตัดสิน อาจมีเหตุการณ์อะไรเกิดขึ้นมา ก็ต้องติดตามดูให้ดี ถึงแม้กระทรวงเกษตรฯไม่เกี่ยวกับการเมือง แต่เจ้าหน้าที่ระดับพื้นที่อยู่ใกล้ชิดเกษตรกร ต้องคอยดูแลให้เกิดความเรียบร้อยด้วย…

ถูกต้องเลยครับ…เพราะถึงแม้คดีดังกล่าว ดูจะเป็นคดีการเมือง แต่ก็ต้องยอมรับความจริงว่า โครงการประชานิยม“จำนำข้าว” นั้น มีเกษตรกรชาวนาจำนวนไม่น้อยที่ “ลุ่มหลง” ไปกับน้ำตาลเคลือบยาพิษของมัน จนยอมตัวสนับสนุนอดีตนายกฯยิ่งลักษณ์อย่างไม่ลืมหูลืมตา เมื่อถูกปลุกระดมให้เข้ามาเป็นกำลังใจ เข้ามาช่วยเหลือเธอ ก็พร้อมจะมากัน แล้วก็อาจจะเกิดบานปลายไปสู่สถานการณ์ที่ไม่พึงปรารถนาได้ เจ้าหน้าที่ของกระทรวงเกษตรฯในพื้นที่ ซึ่งเป็นผู้ที่ใกล้ชิดกับเกษตรกร จึงควรที่จะช่วยรัฐบาลในการทำความเข้าใจกับพี่น้องเกษตรกร ดูแลอย่าให้ตกไปเป็นเครื่องมือทางการเมืองของใคร

อย่างไรก็ตาม การที่จะทำความเข้าใจกับพี่น้องเกษตรกรให้ได้ผลนั้น สิ่งสำคัญคือ “ความเชื่อถือ” ถ้ามีการทำงานที่เข้าถึง
ช่วยเหลือเกษตรกรอย่างจริงจัง จริงใจจนเป็นที่ยอมรับ จะไปพูดบอกกล่าวเรื่องใดๆ ก็ย่อมได้รับการเชื่อถือ รับฟังด้วยดี

ยิ่งในเวลานี้ พี่น้องเกษตรกรจำนวนมากได้รับความเดือดร้อนกันอย่างต่อเนื่อง ทั้งจากปัญหาราคาพืชผลตกต่ำในช่วงที่ผ่านมา แล้วยังมาเจอภัยธรรมชาติ อุทกภัยน้ำท่วมใหญ่ ทำลายเรือกสวนไร่นาคิดเป็นพื้นที่ภัยพิบัตินับล้านๆไร่ ความช่วยเหลือต้องเร็ว ให้ถึงมือ ให้ทันการณ์ ให้ได้มากที่สุด อย่าให้ความเดือดร้อนต้องยืดเยื้อ กระทั่งกลายเป็นความเจ็บแค้น จน“สุกงอม”พร้อมจะรองรับการปลุกระดม กลายเป็นปัจจัยผสมโรง ให้ฝ่ายการเมืองหยิบยกเป็นประเด็น เพื่อดึงเอาเกษตรกรไปร่วมเป็นเครื่องมือในคดีจำนำข้าวได้ง่ายๆ

รัฐบาลก็มีมาตรการให้ความช่วยเหลืออยู่แล้ว เพียงแต่กลไก มือไม้อย่างข้าราชการโดยเฉพาะข้าราชการของกระทรวงเกษตรฯ ต้องรับลูกไปปฏิบัติให้มีประสิทธิภาพ

ว่าถึงตรงนี้ ก็มีข่าวล่าสุดเข้ามาพอดีว่า คณะรัฐมนตรีมีมติเรียบร้อยแล้ว แต่งตั้งให้รองปลัดฯเลิศวิโรจน์ โกวัฒนะ ขึ้นเป็นปลัดกระทรวงเกษตรฯคนใหม่ หลังจากเลื่อนการพิจารณามาจากอังคารที่แล้ว พร้อมกับแต่งตั้งโยกย้ายซี 10 อีก 4 คนคือ นางสาวจริยา สุทธิไชยา จากเลขาฯสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรและนางดุจเดือน ศศะนาวิน จากเลขาฯสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ ทั้ง 2 คนไปเป็นรองปลัดกระทรวงฯ, นายสุรจิตต์ อินทรชิต จากผู้ตรวจราชการกระทรวงฯเป็นเลขาธิการสปก.-สำนักงานปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม และนายโอภาส ทองยงค์ ผู้ตรวจฯอีกคน เป็นเป็นอธิบดีตรวจบัญชีสหกรณ์ พร้อมกันนี้ครม.ยังมีมติตามที่กระทรวงเกษตรฯเสนอของบฯกลาง 1,500-2,000 ล้านบาท เพื่อช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบจากภัยน้ำท่วม 35 จังหวัด 5.7 แสนครัวเรือน โดยชดเชยครัวเรือนละ 3,000 บาท

ก็ต้องยินดีด้วยกับปลัดฯคนใหม่ และหวังว่า งานแรกกับการช่วยเหลือซับน้ำตาพี่น้องเกษตรกร ร่วมทั้งดูแลให้ข้าราชการในพื้นที่ช่วยทำความเข้าใจกับเกษตรกรไม่ให้ตกเป็นเครื่องมือทางการเมือง จะทำได้เข้าตา“บิ๊กฉัตร” และเข้าตานายกฯ
บิ๊กตู่ ไม่ให้ถูก “เอ็ด” เหมือนตอนเป็นอธิบดีกรมชลประทานอีก

สาโรช บุญแสง

สาโรช บุญแสง

เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว มีการประชุมคณะกรรมการขับเคลื่อนและปฏิรูปการบริหารราชการแผ่นดิน คณะที่ 5 ที่มีพล.อ.ประวิตร วงษ์สุวรรณ รองนายกฯและรมว.กลาโหมเป็นประธาน พิจารณาเรื่องการขับเคลื่อนการปฏิรูปด้านการเกษตรโดยเฉพาะข้าว โดยเสนอให้กาฬสินธุ์เป็นจังหวัดต้นแบบ ในการศึกษาความเป็นไปได้เพื่อจัดตั้ง“เขตเศรษฐกิจพิเศษเมืองข้าว”

คณะกรรมการขับเคลื่อนและปฏิรูปการบริหารราชการแผ่นดินหรือ กขป.นั้น รัฐบาลตั้งขึ้นมา 6 คณะด้วยกัน เพื่อเร่งรัดปฏิรูปประเทศในด้านต่างๆ ซึ่งคณะที่ 5 ที่“บิ๊กป้อม” เป็นประธาน ดูแลการปฏิรูปหลายด้าน ทั้งเรื่องความมั่นคง,ลดความเหลื่อมล้ำ, การเกษตร,ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และเรื่องที่เป็นวาระเร่งด่วนและการแก้ไขปัญหาการดำเนินการตามพันธกรณีระหว่างประเทศ

ข้อเสนอให้กาฬสินธุ์เป็นจังหวัดต้นแบบ “เมืองข้าว” นี้ มีวัตถุประสงค์ผลิตข้าวเชิงอุตสาหกรรมครบวงจรตามแนวทางที่สปท.-สภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ ได้เสนอยุทธศาสตร์การปฏิรูปข้าวตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง และสนับสนุนการผลิตข้าวแปลงใหญ่ ใช้แนวทางสหกรณ์

เรื่องนี้นับเป็นข้อเสนอที่น่าสนใจยิ่ง ผมจึงขออนุญาตนำรายงานของสปท.ดังกล่าวมาเผยแพร่ โดยเป็นรายงานชื่อว่า“นำร่องเมืองข้าว : จังหวัดกาฬสินธุ์..Rice City Pilot Project : Kalasin Province” ในฉบับสรุปสำหรับผู้บริหาร ซึ่งคงจะต้องกินเนื้อที่คอลัมน์นี้ต่อเนื่องสัก 2-3 ตอน…

มาเริ่มดูรายงานชิ้นนี้กันเลยครับ

……………………………….

การแก้ปัญหาข้าวของประเทศเกี่ยวข้องกับเกษตรกร 3.5 ล้านครัวเรือน ส่วนใหญ่อยู่ในสภาพยากจน เกี่ยวข้องกับขีดความสามารถในการแข่งขันที่ลดน้อยถอยลงเมื่อเทียบกับประเทศซึ่งเป็น ผู้ส่งออกข้าว อีกทั้งด้านปัจจัยการผลิตของไทยมีต้นทุนสูง แรงงานขาดแคลน ปัญหาดินเสื่อมโทรม การเข้าถึงแหล่งน้ำ โดยกว่าร้อยละ 75 ของพื้นที่เกษตรไม่สามารถเข้าถึงระบบชลประทาน

จากสภาวะดังกล่าวอนาคตข้าวไทยในลักษณะเกษตรกรรมพื้นฐาน 1.0 อาจไม่สามารถดำรงอยู่ได้ จำเป็นที่จะต้องมีการขับเคลื่อนปฏิรูปข้าว ทั้งโครงสร้างในลักษณะองค์รวม ด้วยการเชื่อมโยงตั้งแต่การผลิตข้าวด้วยการส่งเสริมการทำนาเกษตรแปลงใหญ่เชิงภาคอุตสาหกรรม เพื่อเป็นทางเลือกให้กับเกษตรกร อีกทั้งจะต้องมีการส่งเสริมโรงสีข้าวสมัยใหม่ที่เป็นอุตสาหกรรม 4.0 อุตสาหกรรมแปรรูปข้าว การเพิ่มมูลค่าด้วยนวัตกรรมการผลิตสมัยใหม่ การต่อยอดกับงานวิจัยเชิงพาณิชย์ โดยต้องนำเกษตรกรชาวนาเข้ามาเป็นศูนย์กลางของการปฏิรูปตลอดห่วงโซ่คุณค่าข้าว ซึ่งจะท้าให้เกิดการขับเคลื่อนแก้ปัญหาข้าวอย่างบูรณาการในลักษณะ “Farm to Table”

บนบริบทแห่งการเปลี่ยนแปลง อนาคตข้าวไทยอาจต้องเผชิญกับการแข่งขันด้านราคา เนื่องจากการเพิ่มพื้นที่และอุปทานข้าวทั้งของประเทศไทยและประเทศต่างๆที่นับวันจะสูงขึ้น ในช่วงที่ ผ่านมาปริมาณข้าวส่วนเกินของโลกเพิ่มขึ้นร้อยละ 15.20 แต่ปริมาณการส่งออกข้าวของโลกกลับเพิ่มขึ้นเพียงร้อยละ 9.53 ทั้งนี้ ในช่วงตั้งแต่ปี 2554 ขีดความสามารถการแข่งขันข้าวไทย ในตลาดโลกลดลงอย่างชัดเจน มีประเทศส่งออกทั้งจากภูมิภาคและนอกภูมิภาคเข้ามาแข่งขันด้านราคา เช่น อินเดียซึ่งปัจจุบันเป็นผู้ส่งออกข้าวอันดับ 1 ของโลก ขณะที่เวียดนามมีศักยภาพทั้งด้านราคาและคุณภาพที่จะเข้ามาเพิ่มส่วนแบ่งในตลาดส่งออกของไทย นอกจากนี้ประเทศที่เป็นผู้ส่งออกสำคัญ เช่น ปากีสถาน สหรัฐอเมริกา เมียนมาร์ กัมพูชาซึ่งปัจจัยดังกล่าวทำให้ส่วนแบ่งการตลาดของไทยลดลงจากร้อยละ 30 เหลือร้อยละ 20

จากการศึกษาของคณะอนุกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูปเศรษฐกิจด้านการเกษตร ใน คณะกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศด้านเศรษฐกิจ พบว่า การแข่งขันข้าวในอนาคตจะทวีความรุนแรงขึ้น ขณะที่ขีดความสามารถในการแข่งขันของไทยจะลดน้อยถอยลง

การขับเคลื่อนปฏิรูปข้าวจะต้องมีการ เชื่อมโยงห่วงโซ่ข้าวตลอดทั้งระบบ (Rice Value Chain) หลีกเลี่ยงการแข่งขันด้านราคา ทิศทางข้าวต้องมุ่งไปสู่การผลิตข้าวคุณภาพ เช่น ข้าวเพื่อสุขภาพ ข้าววิตามิน ข้าวอินทรีย์ ข้าวปลอดสารพิษ ข้าวสำเร็จรูป ฯลฯ เกี่ยวข้องกับกระบวนการควบคุมการผลิต และการมีมาตรฐานสากล ซึ่งเป็นที่ยอมรับของตลาดทั้งหมด เกี่ยวข้องกับการปฏิรูปโครงสร้างข้าวไปสู่อุตสาหกรรมแห่งอนาคต

หมดสัมปทานพื้นที่คอลัมน์ตอนนี้แค่นี้ก่อน สัปดาห์หน้าว่ากันต่อครับ

สาโรช บุญแสง

สัปดาห์ที่แล้ว ผมเขียนถึงเรื่อง“มรดกบาป”โครงการจำนำข้าวใกล้สิ้นสุดแล้ว โดยว่าถึงการระบายข้าว“สต๊อกรัฐ”กว่า 18 ล้านตันที่กำลังจะหมดในไม่กี่เดือนนี้ หมดสิ้นภาระแรงกดดันสำคัญที่ทำให้ข้าวไทยราคาตกต่ำมาหลายปีเสียที ทั้งยังวาดหวังผลลัพธ์ที่สาสมสำหรับคดีที่อดีตนายกฯยิ่งลักษณ์ ชินวัตร โดนข้อหาทำผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ กรณีปล่อยปละ ไม่ระงับยับยั้งโครงการรับจำนำข้าว จนรัฐเสียหายกว่า 5 แสนล้านบาทและคดีทุจริตระบายข้าว “จีทูจีเก๊” ที่ 2 อดีตรัฐมนตรีพาณิชย์“บุญทรง เตริยาภิรมย์ -ภูมิ สาระผล”กับพวก 28 รายตกเป็นจำเลย ทั้ง 2 คดีต่างก็จะสิ้นสุดการไต่สวนพยานภายในก.ค.นี้ คาดว่า ศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองจะมีคำพิพากษาราวก.ย.หรือภายในปีนี้

ตามความเข้าใจเดิมเมื่อศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองพิพากษาแล้ว ก็เป็นอันสิ้นสุดภายใน “ศาลเดียว”เหมือนเช่นคดีอื่นๆที่ผ่านมา แต่เพราะรัฐธรรมนูญฯพ.ศ.2560 ฉบับล่าสุดที่มีผลบังคับใช้แล้วตั้งแต่เดือนเม.ย.ที่ผ่านมา ได้มีมาตรา 195 ที่ปรับเปลี่ยนให้“จำเลย”สามารถอุทธรณ์คำตัดสินศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองได้ภายใน 30 วัน ต่อที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา และการพิจารณาอุทธรณ์ให้ดำเนินการโดยองค์คณะของศาลฎีกาที่ประกอบด้วยผู้พิพากษาศาลฎีกาซึ่งดํารงตําแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาหัวหน้าคณะในศาลฎีกา หรือผู้พิพากษาอาวุโสซึ่งเคยดํารงตําแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาหัวหน้าคณะในศาลฎีกา ซึ่งไม่เคยพิจารณาคดีนั้นมาก่อน

ก็หมายความว่า ทั้งคดีอดีตนายกฯยิ่งลักษณ์และคดีนายบุญทรงกับพวก ยังสามารถ“ดิ้นรน”เฮือกสุดท้าย ในการยื่นอุทธรณ์ได้ ซึ่งเท่ากับยื้อเวลาออกไปอีก

แต่กระนั่นก็ตามคำพิพากษาของศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองที่คาดว่าจะออกมาภายในปีนี้ ก็ยังคงเป็นตัว“ชี้ชะตา”ที่มีความสำคัญเป็นอย่างยิ่งทั้งต่อ“ชีวิต”ของอดีตนายกฯยิ่งลักษณ์กับพวกเอง และต่อสถานการณ์ความเป็นไปของการเมืองไทย

ประจวบกับช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา ได้เกิดปรากฏการณ์ทะแม่งๆขึ้นมา เมื่อรองนายกฯวิษณุ เครืองาม เนติบริกร ผู้ดูแลด้านกฎหมายให้กับรัฐบาล คสช.ออกมาชี้แจงความคืบหน้าในการยึดทรัพย์อดีตนายกฯยิ่งลักษณ์ 3.5 หมื่นล้านเพื่อชดใช้ค่าเสียหายโครงการจำนำข้าว โดยระบุว่า แม้กรมบังคับคดีสามารถเดินหน้ายึดทรัพย์ตามคำสั่งทางปกครองที่รัฐบาลประกาศไป แต่ยังไม่รู้ว่าจะยึดอะไรที่ไหน เพราะไม่เจอว่า อดีตนายกฯยิ่งลักษณ์มีอะไรบ้าง “จึงได้หยุดไว้ก่อน”

ซึ่งไม่เพียงการยึดทรัพย์“ยิ่งลักษณ์”เท่านั้น การยึดทรัพย์คดีทุจริต“จีทูจี”ก็หยุดไว้ก่อนเช่นกัน

จึงก่อให้เกิดเสียงวิพากษ์วิจารณ์ ด่าทอกันอึงคะนึงไปทั้งเมือง และเห็นว่า ที่รองนายกฯวิษณุบอก ต้องหยุดการยึดทรัพย์ไว้ก่อนเพราะไม่รู้จะไปหาทรัพย์สินของอดีตนายกฯยิ่งลักษณ์ที่ไหนนั้น เป็นการอ้างที่ “ไม่เข้าท่า” หรือจะเรียกว่าอ้าง “ชุ่ยๆ” ก็ได้ เพราะทั้งช่วงรับตำแหน่ง จนถึงหลังพ้นจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีของ“ยิ่งลักษณ์”นั้น ต้องมีการยื่นแสดงบัญชีทรัพย์สินและหนี้สินไว้ที่ป.ป.ช.ตลอด การสืบหาทรัพย์สิน จึงไม่ใช่เรื่องยากเลย

การออกมาพูดเช่นนี้ของรองนายกฯวิษณุเลยกลายเป็นเรื่องที่ถูก“ตีความ”ว่า มีอะไรที่ไม่ชอบมาพากล หรือมีเจตนาอะไรกันแน่ ทั้งๆที่การใช้อำนาจปกครองในการเรียกค่าเสียหาย 3.5 หมื่นล้านจากอดีตนายกฯยิ่งลักษณ์ ก็เป็นวิธีการที่รองนายกฯวิษณุเป็นผู้เสนอเอง แถมก่อนหน้านี้ที่ถูก“ยิ่งลักษณ์”กับพลพรรคระบอบทักษิณพากันรุมโจมตี คัดค้านการเรียกค่าเสียหายดังกล่าว รองนายกฯวิษณุก็เคยขึงขังตอบโต้ทำนองว่า เมื่อออกคำสั่งทางปกครองไปแล้ว เพียงแจ้งเจ้าตัวทราบ ก็สามารถยึดทรัพย์ได้ทันที

แล้วไฉนตอนนี้มามีท่าทีเหมือนเป็นการ“กลับลำ”ซะอย่างนั้น

อย่างไรก็ตาม ก็ยังมีการมองกันในแง่ดีอยู่ว่า รองนายกฯวิษณุอาจต้องการให้เกิดความชัวร์ในการยึดทรัพย์ จึงอยากรอผลพิพากษาของศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองออกมาเสียก่อน เพราะถ้า“คดีพลิก”เกิดศาลฯตัดสินว่าอดีตนายกฯยิ่งลักษณ์ไม่ได้ทำผิดในการปล่อยปละละเลย ทำให้โครงการจำนำข้าวเสียหายกว่า 5 แสนล้านละก็ ที่ไปยึดทรัพย์เอามาชดใช้ความเสียหายไว้ก่อน ก็มีสิทธิจะแพ้คดีในศาลปกครองที่“ยิ่งลักษณ์”ได้ไปฟ้องขอให้ยกเลิกคำสั่งเรียกค่าเสียหายนี้ก็ได้ จะทำให้เสียรังวัดไปอีก

ก็หวังว่า ท่าทีรองนายกฯวิษณุคงไม่ได้มีอะไรไม่ชอบมาพากล อย่างที่คนระแวงก็แล้วกัน ส่วนชาวบ้านเราๆท่านๆคงต้องทำ“ใจร่ม”ไว้ก่อน รอดูผลต่อไปอีกสักนิดก็แล้วกัน

ใกล้สิ้นสุดกันเสียที สำหรับความเลวร้ายและมรดกบาปอันเกิดจากโครงการ“จำนำข้าว”อภิมหาผลาญชาติยุครัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ซึ่งใครที่ร่วมก่อกรรมทำชั่วมหันต์ต่อประเทศชาติ ทั้งจากการร่วมกันทุจริตโกงกินมโหฬารและปล่อยปละละเลยให้เกิดการโกงกินนั้น กำลังจะได้รับคำพิพากษาที่สาสม

มาอัพเดทความคืบหน้ากัน สำหรับคดีสำคัญๆ เกี่ยวกับโครงการอภิมหาผลาญชาตินี้ โดยคดีที่อัยการสูงสุดฟ้องอดีตนายกฯยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ฐานทำผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ กรณีปล่อยปละ ไม่ระงับยับยั้งโครงการรับจำนำข้าว จนทำให้รัฐเสียหายกว่า 5 แสนล้านบาทนั้น ศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองขีดเส้นตายไว้แล้ว จะไต่สวนพยานให้สิ้นสุดเดือนก.ค. ตอนนี้เหลือไต่สวนพยานจำเลยอีกแค่ 2 นัดคือ วันที่ 7 กับ 21 ก.ค.จากนั้นจะเข้าสู่ขั้นตอนแถลงปิดคดีของโจทก์และจำเลย แล้วรอศาลนัดวันอ่านคำพิพากษา ซึ่งคาดกันว่า น่าจะพิพากษาได้ภายในเดือน ก.ย.2560 !

สำนวนข่าวถือว่า เริ่มนับถอยหลังสู่วันพิพากษาคดีประวัติศาสตร์จำนำข้าวผลาญชาติแล้ว!

ส่วนคดีสำคัญอีกคดีหนึ่งคือ คดีทุจริตระบายข้าว“จีทูจีเก๊” ที่อัยการสูงสุดฟ้อง 2 อดีตรัฐมนตรีพาณิชย์“บุญทรง เตริยาภิรมย์-ภูมิ สาระผล”พร้อมอดีตบิ๊กข้าราชการพาณิชย์ และผู้เกี่ยวข้องฝ่ายต่างๆรวม 28 ราย คดีเดินหน้าไปไล่เลี่ยกัน เหลือไต่สวนพยานอีกแค่ 4 นัดคือ วันที่ 28 มิ.ย.,วันที่ 5 ก.ค.,วันที่ 12 ก.ค.และวันที่ 19 ก.ค.เป็นนัดสุดท้าย คาดว่า ศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองจะอ่านคำพิพากษาในกรอบเวลาใกล้เคียงคดีอดีตนายกฯยิ่งลักษณ์ คือ ภายในเดือนก.ย.2560 เช่นกัน

คดีนับถอยหลังสู่วันพิพากษา ส่วนการใช้คำสั่งทางปกครองเรียกชดใช้ค่าเสียหายยังเดินหน้าต่อไป ทั้งอดีตนายกฯยิ่งลักษณ์ที่ถูกเรียกให้ชดใช้ 35,000 ล้านบาทส่วนผู้เกี่ยวข้องคดีจีทูจี ถูกเรียกชดใช้รวม 2 หมื่นล้าน เฉพาะนายบุญทรงโดนไป 1,768.9 ล้านและนายภูมิโดน 2,242.5 ล้านบาท ซึ่งอดีตนายกฯยิ่งลักษณ์และคนอื่นๆต่างดิ้นรนฟ้องศาลปกครองให้เพิกถอนคำสั่งดังกล่าว แต่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องเดินหน้า“อายัดทรัพย์สิน” เพราะศาลปกครองสั่ง“ยก”คำร้องส่วนที่ขอ“คุ้มครองฉุกเฉิน”

ใครก่อกรรมอะไรไว้ ก็ต้องรับผลกรรมนั้นไปในที่สุด ไม่มีใครหลีกหนีพ้นแน่นอน

นอกจากเรื่องคดีความตามล่าเอาผิดแล้ว ส่วนที่เป็น“มรดกบาป”ซึ่งได้สร้างความเสียหายต่อระบบข้าวและชาวนาไทยอย่างต่อเนื่องมาหลายปี ก็คือ“สต๊อกข้าว”กองมหึมาที่รับจำนำไว้

จำนวน“สต๊อกข้าว”กว่า 18 ล้านตัน นอกจากเป็นภาระที่รัฐต้อง“แบก”ความเสียหายเพิ่มมากขึ้นทุกขณะ เพราะไหนจะต้องจ่ายค่าเก็บรักษาอยู่ทุกเดือน แล้วยิ่งเก็บไว้นาน ข้าวก็ยิ่ง“เสื่อม”และถึงขั้นเน่าเสีย ระบายขายออกไม่ได้ราคา ฯลฯ

แต่ที่เลวร้ายกว่านั้นก็คือ “สต๊อกข้าว”มหึมาล้นโกดังนี้ กดดันทำให้ราคาข้าวตกต่ำมาอย่างต่อเนื่อง! ทำให้ชาวนาเดือดร้อนมาตลอด!

ในที่สุด“มรดกบาป”ก้อนมหึมานี้ กำลังจะจบสิ้นกันเสียทีภายในปีนี้ หลังจากที่ รัฐบาลคสช.ของพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ต้องลงทุนใช้อำนาจพิเศษ“มาตรา 44” ทลายอุปสรรคข้อกฎหมายและความหวั่นกลัวของข้าราชการที่เกี่ยวข้อง ทำให้สามารถเร่งระบายขายข้าวได้อย่างรวดเร็ว กระทั่งเวลานี้เหลือเพียง 2.9 ล้านตัน และคาดว่า รัฐบาลจะทยอยประมูลขายจนหมดได้ภายในเดือนก.ย.นี้

กลายเป็นปัจจัยหนึ่งที่มีผลบวกต่อราคาข้าว ประกอบกับขณะนี้ต่างประเทศมีความต้องการข้าวมาก คำสั่งซื้อเพิ่มขึ้น ทำให้ราคาส่งออกปรับตัวพุ่งขึ้นทำสถิติ“นิวไฮ” โดยนายเจริญ เหล่าธรรมทัศน์ นายกสมาคมผู้ส่งออกข้าวไทยระบุ ราคาส่งออกข้าวขาว 5% ของไทย ณ วันที่ 12 มิ.ย.ที่ผ่านมา อยู่ที่ตันละ 450-500 ดอลลาร์สหรัฐสูงสุดในรอบ 3 ปี และเพิ่มขึ้นถึงตันละ 100-145 ดอลลาร์จากต้นปีที่ราคาอยู่ในระดับ 350-355 ดอลลาร์ฯ และถ้า“สต๊อกข้าว”รัฐบาลระบายหมดแล้ว ราคาข้าวจะเป็นไปตามกลไกตลาดมากขึ้น

ขณะที่นายสุเทพ คงมาก นายกสมาคมชาวนาและเกษตรกรไทยระบุว่า ราคาข้าวตลาดโลกที่สูงขึ้น ทำให้โรงสีซื้อข้าวเปลือกจากชาวนาราคาสูงขึ้นตามไปด้วย โดยข้าวเปลือกเจ้าความชื้นไม่เกิน 15% ปรับตัวขึ้นมาอยู่ที่ตันละ 8,500 – 9,000 บาท จากเดือนก่อนยังอยู่ที่ 6,800-7,700 บาท

แม้จะจัดการกับ“มรดกบาป”สต๊อกข้าวจากอภิมหาโครงการผลาญชาติได้หมดแล้ว แต่คนไทยต้องอย่าลืมว่า ความเสียหายครั้งนี้ ทำให้ประเทศชาติต้องล่มจม หนักหนาขนาดไหน เป็นบทเรียนครั้งประวัติศาสตร์ที่ลืมไม่ได้ และต้องอย่าให้เกิดขึ้นซ้ำรอยได้อีกในอนาคตอย่างเด็ดขาด

สาโรช  บุญแสง