ผมได้รับบทความจากคุณอนันต์ ดาโลดมนายกสมาคมพืชสวนแห่งประเทศไทยเขียนตั้งข้อสงสัยในหัวข้อเรื่องว่า“เครือข่ายเตือนภัยสารเคมีกำจัดศัตรูพืชหรือไทย-แพน : กำลังทำอะไร” อ่านแล้วก็ต้องเอามาเขียนถึงหน่อย

เรื่องนี้สืบเนื่องจากองค์กรเอกชน“ไทย-แพน”แถลงข่าวผลสุ่มตรวจผัก-ผลไม้ทั่วไปและผัก-ผลไม้ที่ได้รับเครื่องหมายรับรองมาตรฐาน Q กับ Organic Thailandพบสารตกค้างเกินมาตรฐานจำนวนมากเกินครึ่งของตัวอย่างทั้งหมด บางตัวเช่น พริกแดงพบสารตกค้าง 100% เลย ทำให้เกิดการตอบโต้กับสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาต ิ(มกอช.)และ กรมวิชาการเกษตร ถึงขนาดมีการฟ้องร้อง เป็นข่าวต่อเนื่องมาตั้งแต่ต้นพ.ค.

บทความคุณอนันต์สรุปได้ว่าการนำเสนอข้อมูลดังกล่าวดูเสมือนไทย-แพนเจตนาดีจะปกป้องผู้บริโภค แต่ขณะเดียวกันก็ส่งผลกระทบมากทุกมิติต่อภาคเกษตรไทย คือ เกษตรกรผู้ปลูกผักผลไม้หรือผู้ผลิตกลายเป็นผู้ร้ายทันที ส่วนหน่วยงานรัฐที่รับรองมาตรฐาน GAP หรือเกษตรอินทรีย์และควบคุมกำกับดูแล ก็ทำงานใช้ไม่ได้ ขณะที่ผู้จำหน่ายทั้งในตลาดและในห้างก็ขายสินค้าไม่ได้คุณภาพ ที่สำคัญภาพลักษณ์ประเทศไทยในการผลิตผัก ผลไม้ เสียหาย ทำให้ต่างประเทศที่เป็นผู้นำเข้า อาจมีมาตรการเข้มงวดกวดขันมากยิ่งขึ้น

คุณอนันต์ตั้งข้อสงสัยต่อไทย-แพนหลายประเด็น เช่น การสุ่มเก็บกลุ่มตัวอย่างที่วิเคราะห์น้อยมาก ในแง่สถิติไม่สามารถเป็นตัวแทนผักผลไม้ที่วางจำหน่ายทั้งประเทศได้ตัวเลขที่ออกมาจึงไม่เป็นที่น่าเชื่อถือ นอกจากนี้ยังเห็นว่า ข้อมูลที่อ่อนไหว มีผลกระทบต่อภาคเกษตรและผู้เกี่ยวข้องอีกมากเช่นนี้ สมควรหรือไม่ที่จะหารือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนจะแถลงข่าวข้างเดียว ทั้งสงสัยที่ไทย-แพนอ้างว่า ได้ส่งตัวอย่างที่สุ่มเก็บไปตรวจวิเคราะห์ที่ประเทศอังกฤษ แต่ไม่บอกเป็นห้องแล็บที่ไหนของภาครัฐหรือเอกชน ทั้งการไปตรวจถึงอังกฤษต้องใช้เงินมาก ไม่ทราบได้งบฯจากที่ใด ทำไมไม่ตรวจจากห้องแล็บที่น่าเชื่อถือและเป็นกลางในไทยตามมหาวิทยาลัยต่างๆ ที่มีอยู่

รวมถึงมองว่า ไทย-แพนเชื่อมโยงกับกลุ่ม NGO ที่มักออกมาให้ข้อมูลเชิงลบต่อภาคเกษตรไทยตลอด โดยเฉพาะภาคเกษตรที่ใช้สารเคมี โดยไม่เห็นใจต่อเกษตรกรไทยที่ยากลำบากต้องเผชิญวิกฤติต่างๆ ในเวลานี้ ทำให้คุณอนันต์สนับสนุนหน่วยงานที่เกี่ยวข้องฟ้องไทย-แพน และอยากให้หน่วยงานรัฐเข้ามาตรวจสอบ NGO เหล่านี้เพื่อประโยชน์ต่อความมั่นคงทางด้านแพนก่อเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองของประเทศไทยต่อไปในอนาคตด้วย

ครับ นี่เป็นมุมมองของคุณอนันต์ที่น่ารับฟัง และก็สอดคล้องกับทิศทางกรมวิชาการเกษตรและมกอช.ดำเนินการอยู่ แต่เพื่อความเป็นธรรม ลองฟังฝ่ายไทย-แพนบ้าง

ก่อนหน้านี้ไทย-แพนที่ได้ตอบโต้กับหน่วยงานรัฐ ก็พูดถึงหลายประเด็นโดยยืนยันว่าตลอด 4 ปีที่ดำเนินการตรวจสอบสารเคมีตกค้างในผัก-ผลไม้ เพื่อสร้างระบบอาหารที่ปลอดภัย ชี้ปัญหาให้สังคมรับรู้ถึงความไม่ปลอดภัยในอาหาร ทั้งนี้การสุ่มตรวจเป็นการ“เฝ้าระวัง”มิใช่งานวิจัยเพื่อเสนอภาพรวมปัญหาการปนเปื้อนของประเทศ จึงไม่ใช้กลุ่มตัวอย่างจำนวนมาก และการ“เฝ้าระวัง”ของหน่วยงานรัฐ เช่น อย.-คณะกรรมการอาหารและยา เป็นต้น ก็สุ่มตัวอย่างที่ไม่แตกต่างนักกับไทย-แพน

การสร้างระบบเฝ้าระวังได้ศึกษาจากต่างประเทศที่จะตรวจสม่ำเสมอ มีมาตรฐาน เปิดเผยต่อสาธารณะ ครอบคลุมวงกว้าง ดำเนินการฉับพลันทันที สิ่งนี้อยากเห็นเกิดขึ้นในประเทศไทย อยากเห็นหน่วยงานราชการสร้างระบบเฝ้าระวังที่มีมาตรฐาน เพื่อให้ผู้ประกอบการที่จ้องทำผิด ก็ระวังตัว ทั้งอ้างผลศึกษาพบการทำงานตรวจสอบมาตรฐานของกรมวิชาการเกษตรยังไม่โปร่งใสหลายประเด็น จึงได้ฟ้องกรมวิชาการเกษตรต่อศาลปกครอง ฐานละเลยการปฏิบัติหน้าที่

ครับ ก็เป็นเหตุผลที่ต้องรับฟังเหมือนกัน

ไม่ว่าไทย-แพนหรือหน่วยงานรัฐ ถ้าทำตามหน้าที่โดยไม่มีอะไรแอบแฝงทุกอย่างจะเป็นไปเพื่อประโยชน์ส่วนรวม แม้บางครั้งระหว่างหน่วยงานที่ต้องดูแลผู้ผลิตกับองค์กรที่ต้องดูแลผู้บริโภคอาจ“ไม่ลงรอย”กันบ้าง แต่ถ้ายึดประโยชน์ส่วนรวมเป็นที่ตั้งกันจริงๆ หันหน้าหาทางออกที่พอ”วิน-วิน”ร่วมกันได้ น่าจะดีกว่าไหม

สาโรช บุญแสง

การถึงแก่อนิจกรรมอย่างกะทันหันของนายบรรหาร ศิลปอาชา อดีตนายกรัฐมนตรี ผู้มากบารมีทางการเมืองไทยคนหนึ่ง แม้ผลกระทบไม่ถึงขนาดพลิกเปลี่ยนโฉมหน้าการเมืองไทย แต่สำหรับพรรคชาติไทยพัฒนา พรรคการเมืองระดับกลางที่ยังมีบทบาทอยู่มาก ถือได้ว่าได้รับผลกระทบอย่างรุนแรง

และไม่เพียงแต่พรรคชาติไทยพัฒนาเท่านั้น สำหรับกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ก็น่าจะมีผลกระเทือนมิใช่น้อยเหมือนกัน

เพราะทราบกันดีในหมู่ข้าราชการกระทรวงเกษตรฯตลอดจนผู้เกี่ยวข้องและสื่อที่ติดตามข่าวกระทรวงนี้อย่างใกล้ชิดว่า นายบรรหารคือผู้มีบารมีเหนือกระทรวงตัวจริง เปรียบดัง“มือที่มองไม่เห็น”ถึงแม้ปัจจุบันจะเป็นยุครัฐบาลทหาร คสช.ที่มีพล.อ.ฉัตรชัยสาลิกัลยะเป็นเจ้ากระทรวงก็ตาม

นายบรรหารได้สร้างบารมีและอิทธิพลที่ฝังรากลึกอยู่ในกระทรวงเกษตรฯมาอย่างยาวนานโดยเฉพาะในช่วงเกือบสิบปีมานี้

ย้อนดูปูมหลังที่เกี่ยวพันนายบรรหารกับกระทรวงเกษตรฯ พบว่า เขาเริ่มเป็นรมว.เกษตรฯปีพ.ศ.2523 ยุครัฐบาลพล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ ช่วงเป็นเลขาธิการพรรคชาติไทยจากนั้น พรรคชาติไทยก็ยังได้คุมหรือร่วมบริหารกระทรวงเกษตรฯมาตลอด เช่นนายชูชีพ หาญสวัสดิ์ จากพรรคชาติไทย เป็นรมว.เกษตรฯยุครัฐบาลพล.อ.ชวลิต ยงใจยุทธ ปี 2539 และนายปองพล อดิเรกสาร จากพรรคชาติไทยเป็นรมว.เกษตรฯยุครัฐบาลชวน หลีกภัย 2 ปี 2540 เป็นต้น ส่วนช่วงที่นายบรรหารในฐานะหัวหน้าพรรคชาติไทย เป็นนายกรัฐมนตรีปี 2538-2539 แม้ให้โควตาพรรคกิจสังคมนายมนตรี พงษ์พานิช เป็นรมว.เกษตรฯ แต่นายบรรหารก็ส่งนายชาญชัยปทุมารักษ์ ร่วมเป็นรมช.ด้วย

ช่วงรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร ตั้งแต่ปี 2544-2549 ครองเสียงข้างมากเกินครึ่งในสภา แต่ยังดึงเอาพรรคชาติไทยเข้าร่วมรัฐบาล โดยให้โควตาบางกระทรวงและได้ร่วมบริหารกระทรวงเกษตรฯในตำแหน่งรมช.เกษตรฯด้วย เช่น นายนทีขลิบทอง,นายสมพัฒน์ แก้วพิจิตร เป็นต้น

การเข้าคุมอำนาจ สร้างอิทธิพลฝังรากลึกในกระทรวงเกษตรฯอย่างแท้จริง เป็นช่วงตั้งแต่รัฐบาลนายสมัคร สุนทรเวช,รัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ต่อเนื่องถึงรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร

โดยรัฐบาลพรรคพลังประชาชนของนายสมัคร สุนทรเวช นอมินีของนายทักษิณชินวัตร ที่เข้ามามีอำนาจหลังเลือกตั้งปี 2551 ได้ดึงพรรคชาติไทยร่วมรัฐบาล ซึ่งนายบรรหารก็ส่งมือขวาคนสนิทอย่าง “เฮียตือ” สมศักดิ์ปริศนานันทกุล เป็นตัวแทนมานั่งรมว.เกษตรฯ และเป็นตัวเดินเกมสร้างอิทธิพลอย่างต่อเนื่อง แม้“เฮียตือ”อยู่ในตำแหน่งเพียง 1 ปี พรรคชาติไทยก็ถูกพิพากษาให้“ยุบพรรค” และ กรรมการบริหารพรรค ไม่ว่านายบรรหาร รวมถึงเฮียตือ ต่างถูกตัดสิทธิ์การเมือง 5 ปี แต่พรรคใหม่ที่แปลงชื่อเป็น“ชาติไทยพัฒนา”โดยมีนายบรรหารเป็นหัวหน้าตัวจริงอยู่เบื้องหลัง ก็ยังได้เข้าร่วมรัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ต่อเนื่องมาจนถึงรัฐบาลยิ่งลักษณ์ชินวัตร โดยนายบรรหารส่ง“ร่างทรง” อย่างนายธีระ วงศ์สมุทร อดีตอธิบดีกรมชลประทาน จนถึงนายยุคล ลิ้มแหลมทอง อดีตปลัดกระทรวงเกษตรฯ มาเป็นรมว.เกษตรฯ

การบริหารงานโดย “มือที่มองไม่เห็น” ล้วงลูกเข้าไปแทบทุกองคาพยพโดยเฉพาะในการแต่งตั้งโยกย้าย วางตัวบุคคล ซึ่งว่ากันว่าล้วงลึกไปถึงระดับซี 8 และคนเหล่านี้ก็ได้รับการผลักดันเติบโตขึ้นมาเป็นใหญ่เป็นโตทำงานสนองตอบแทน โดยยึดถือภาษิตเหมือนนายตำรวจดังบางคนที่ว่า“มีวันนี้เพราะพี่ให้” แต่นี่เป็น“มีวันนี้เพราะหลงจู๊ให้”

ดังนั้น ในยุครัฐบาลคสช.ที่เปลี่ยนรมว.เกษตรฯมาเป็นคนที่ 2 แล้ว ขนาดคนแรกอย่างนายปีติพงศ์ พึ่งบุญ ณ อยุธยา อดีตปลัดกระทรวงเกษตรฯ เป็นลูกหม้อ แท้ๆยัง“เอาไม่อยู่” สั่งงานข้าราชการระดับสูงในกระทรวงไม่ค่อยได้ เจอกับ“เกียร์ว่าง”รอเวลาการเมืองเปลี่ยน จนงานไม่เดินเท่าที่ควร กระทั่งนายปีติพงศ์ต้องถูก “ปรับออก” เมื่อพล.อ.ฉัตรชัยเข้ามาเป็นแทน จึงเปลี่ยนหัวขบวนข้าราชการโดยเอาอธิบดีกรมป่าไม้ ธีรภัทร ประยูรสิทธิ ย้าย “ข้ามห้วย” มาเป็นปลัดกระทรวงฯ หวังแก้ไขเรื่องนี้ ก็ดูจะยังไม่มีอะไรดีขึ้น

มาบัดนี้ สิ้น“หลงจู๊”แล้ว สำหรับข้าราชการระดับสูงในกระทรวงเกษตรฯที่อยู่ในเครือข่ายเหล่านี้ จะปรับเปลี่ยนท่าทีหรือทำให้การสั่งงานในกระทรวงดีขึ้นหรือไม่ คงต้องติดตามกันต่อไป

สุดท้าย มีข้อความที่ผมได้รับจากในไลน์ว่า “เสียใจกับครอบครัวบรรหาร แต่ดีใจกับกระทรวงเกษตรฯที่จะได้เป็นอิสระเสียที”…จะเป็นเช่นนั้นหรือไม่ ก็ต้องดูกันต่อไป

สาโรช บุญแสง

สุขสันต์วันปีใหม่ไทยครับ ขออวยชัยให้พรวันสงกรานต์สำหรับผู้อ่าน“แนวหน้า” ทุกท่าน ให้มีความสุขสนุกสนาน อยู่ร่วมกับครอบครัวอย่างอบอุ่น เดินทางปลอดภัยไร้อุบัติเหตุพิษภัยใดๆทั้งไปและกลับ

สงกรานต์ปีนี้แล้งจัดเป็นประวัติการณ์ สำหรับผู้ที่ชื่นชมเทศกาลอันชุ่มฉ่ำนี้ อาจจะกร่อยกันไปบ้าง แต่ประเพณีไทยที่งดงามและการได้คืนสู่อ้อมอกอบอุ่นของครอบครัวอย่างพร้อมหน้าพร้อมตา น่าจะเป็นสิ่งดีงามที่สำคัญยิ่งกว่าสิ่งใด ส่วนความสนุกสนานกับการเล่นสาดน้ำ ปีนี้ก็ต้องเน้นประหยัดน้ำใช้ประใช้พรมหรือพ่นด้วยกระบอกฉีด ตามนโยบายรัฐบาลและความจำเป็นในชีวิตยามที่น้ำเหลือน้อย มีอยู่อย่างจำกัด ขืนใครยังสาดน้ำโครมๆเป็นถังๆ เป็นต้องถูกสังคมช่วยกันประณามแน่

มาต่อกันเรื่อง “รีไซเคิลน้ำ” ที่สัปดาห์ก่อน ท่านนายกฯประยุทธ์ จันทร์โอชาให้ความสำคัญสั่งกระทรวงเกษตรและสหกรณ์,กระทรวงมหาดไทย,กระทรวงอุตสาหกรรม, กระทรวงวิทยาศาสตร์ฯ รวมทั้งหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้องไปวิจัยพัฒนา ร่วมพิจารณาให้ได้ผลสัมฤทธิ์โดยเร็ว ทั้งให้ดูตัวอย่างประเทศเพื่อนบ้านที่ประสบความสำเร็จด้วยดีอย่างสิงคโปร์และอิสราเอล ซึ่งผมได้ขยายความเล่าเรื่องของสิงคโปร์ที่ถือเป็นผู้นำด้านบริหารจัดการน้ำในภูมิภาคอาเซียนนี้ ด้วยการตั้งโรงงาน“รีไซเคิลน้ำ”และการผลิตน้ำจืดจากน้ำทะเล ด้วยโรงงานแยกเกลือออกน้ำทะเล

แต่การทุ่มเทลงทุนโรงงานรีไซเคิลน้ำ ไม่ใช่ทั้งหมดของปัจจัยความสำเร็จของสิงคโปร์ในการแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ำ เรื่องนี้จึงต้องขยายต่อในตอน 2 นี้

สิงคโปร์มีผู้นำที่มีวิสัยทัศน์และมุ่งมั่นแก้ปัญหาชาติ อย่างเรื่อง“น้ำ”ที่ขาดแคลนจนต้องพึ่งพาซื้อจากมาเลเซีย กลายเป็นเรื่องที่ส่งผลต่อความมั่นคงของประเทศ จึงได้กำหนดเป้าหมายให้สิงคโปร์ต้องพึ่งพาทรัพยากรน้ำของตัวเองให้ได้เพียงพอ ก่อนข้อตกลงสั่งซื้อน้ำมาเลเซียฉบับล่าสุดจะหมดอายุลงในปีพ.ศ.2604 หรืออีก 45 ปีข้างหน้า และเขาก็เดินหน้าทำตามเป้าหมายอย่างจริงจังในทุกมิติ

สิงคโปร์ตั้งคณะกรรมการบริหารงานด้านน้ำ ชื่อว่า Public Utility Board (PUB) ดูแลบริหารจัดการน้ำทั้งระบบอย่างบูรณาการ จึงสามารถบริหารจัดการน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ ให้เกิดความยั่งยืน โดยพัฒนานวัตกรรมโรงงานรีไซเคิลน้ำที่ทันสมัยมีคุณภาพสูง เป็นแบบอย่างการแก้ปัญหาให้ประเทศอื่นๆ ที่ประสบปัญหาขาดแคลนน้ำ

ความสำเร็จดังกล่าว ประชาชนสิงคโปร์ก็มีส่วนร่วม โดยปรับเปลี่ยนทัศนคติยอมรับน้ำที่ผ่านการใช้แล้วหรือน้ำรีไซเคิลมาใช้อุปโภคบริโภค นอกจากนั้นการใช้แหล่งเก็บน้ำเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจและเป็นศูนย์รวมชุมชน ทำให้ประชาชนรู้สึกเป็นเจ้าของทรัพยากรน้ำ ตระหนักคุณค่าของน้ำ

ขณะเดียวกัน สิงคโปร์ก็ใช้“กลไกราคา” ทำให้ประชาชนประหยัดน้ำ โดยโครงสร้างค่าน้ำจะประกอบด้วย ค่าน้ำ,ค่าภาษีอนุรักษ์น้ำ,ค่าบำบัดน้ำเสีย และค่าธรรมเนียมสุขภัณฑ์ ทั้งนี้ รายได้ค่าน้ำยังนำมาใช้ในการวิจัยและพัฒนาวิธีการใหม่ๆที่มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นในการผลิตและสูบจ่ายน้ำประปา และก่อสร้างแหล่งกักเก็บน้ำเพิ่มเติมให้เพียงพอกับความต้องการในอนาคต

น้ำประปาสิงคโปร์ที่มีส่วนผสมของน้ำรีไซเคิล สามารถดื่มได้โดยตรงจากก๊อก มีการควบคุมและตรวจสอบคุณภาพตลอดกระบวนการผลิต ตั้งแต่น้ำดิบจนถึงน้ำประปา แต่ละเดือนมีการวิเคราะห์คุณภาพน้ำมากกว่า 80,000 ครั้ง และวิเคราะห์สารเคมีในน้ำมากกว่า 290 รายการ ซึ่งมากกว่าที่องค์การอนามัยโลก(WHO) กำหนดไว้ถึง 130 รายการ การจัดการด้านคุณภาพน้ำได้รับการทบทวนปีละ 2 ครั้ง จึงเป็นการสร้างความมั่นใจให้กับการใช้น้ำที่ผ่านการรีไซเคิลเป็นอย่างดี

น้ำรีไซเคิลจากโรงงาน NEWater ยังถูกผลิตในรูปแบบน้ำบรรจุขวด เพื่อใช้ในกิจกรรมเพื่อสังคมตลอดจนงานกีฬาและงานพิธีระดับชาติ เพื่อสร้างการยอมรับจากสาธารณชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่มเยาวชนให้ภาคภูมิใจในผลลัพธ์ของการใช้เทคโนโลยีเพื่อแก้ไขปัญหาน้ำของชาติอย่างยั่งยืนด้วย

นี่แหละครับ นอกจากตั้งเป้าหมายอย่างมีวิสัยทัศน์ ต้องมุ่งมั่นและมีฝีมือมีนวัตกรรมเพื่อไปให้ถึงเป้าหมาย ที่สำคัญยังต้องทำให้ประชาชนร่วมมือด้วยอย่างมีสำนึก….

ไทยเราถ้าเริ่มที่สร้างสำนึกประชาชนให้รู้คุณค่าน้ำ ใช้น้ำอย่างประหยัดและมีประสิทธิภาพให้ได้อย่างจริงจัง หรืออาจต้อง
บังคับบ้างด้วยภาษีน้ำ ส่วนรีไซเคิลน้ำแค่เท่าที่จำเป็น ก็น่าจะแก้ไขอะไรไปได้เยอะแล้วเพราะเราไม่ได้ขาดแคลนน้ำมากเหมือนสิงคโปร์…ที่สำคัญขอให้มุ่งมั่นทำให้จริงเถิด

สาโรช บุญแสง

ฝุ่นละอองหมอกควันพิษจากการเผาพื้นที่และไฟป่าในฤดูแล้งช่วงนี้ โดยเฉพาะพื้นที่ภาคเหนือ ยังคงตามหลอกหลอน เป็นปัญหาซ้ำซากประจำปี แม้รัฐบาลจะพยายามเตรียมการป้องกัน แก้ไขแบบบูรณาการทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตั้งแต่เนิ่นๆ ดังที่ผมเคยนำมาเขียนเล่าให้ฟังในช่วงที่ผ่านมาแล้วก็ตาม

จากภาพหมอกควันไฟปกคลุมภูเขาในพื้นที่ภาคเหนือ ซึ่งหลายๆลูกอยู่ในสภาพภูเขาหัวโล้นเพราะถูกบุกรุกทำลายป่า เผาป่าทำไร่ข้าวโพด ทำให้ผู้ที่เกี่ยวข้องทั้งเกษตรกรไปจนถึงบริษัทผู้ผลิตอาหารสัตว์ที่ไปส่งเสริมการปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ตกเป็น“จำเลยของสังคม”ไปอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

เมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมา องค์การอ็อกแฟม ประเทศไทย ร่วมกับสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ และมูลนิธิพัฒนาภาคเหนือ จึงจัดงาน “Cornnection : คน เขาเรา ข้าวโพด” มีไฮไลท์สำคัญที่วงเสวนา“คน เขา เรา ข้าวโพด : การเปลี่ยนผ่านสู่ความยั่งยืน’ โดยเวทีนี้เปิดให้ตัวละครสำคัญที่เกี่ยวข้องแต่ละฝ่ายได้แสดงจุดยืน ความมุ่งมั่นตั้งใจ ที่แม้ว่าอาจจะยืนกันอยู่คนละมุม แต่จะได้ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นอย่างเปิดอก ตรงไปตรงมา กล้าตอบคำถามยากๆ พร้อมหาทางออกและแสดงความรับผิดชอบร่วมกันตามบทบาทต่ละฝ่าย เพื่อทำให้สามารถแก้ไขและเยียวยาเรื่องนี้ได้อย่างเป็นธรรมและยั่งยืนต่อไป

วิทยากรที่ร่วมเสวนา มี สฤณีอาชวานันทกุล กรรมการผู้จัดการด้านการพัฒนาความรู้บริษัทป่าสาละ, ศุภชัย เจียรวนนท์รองประธานกรรมการเครือเจริญโภคภัณฑ์ (CP),ประยงค์ ดอกลำไย ที่ปรึกษาขบวนการประชาชนเพื่อสังคมที่เป็นธรรม และ จักรชัย โฉมทองดีผู้ประสานงานด้านรณรงค์นโยบายองค์การอ็อกแฟมประเทศไทย ดำเนินรายการโดย จอมขวัญหลาวเพ็ชร์

วิทยากรแต่ละคนว่ากันอย่างไรบ้างเนื้อที่มีจำกัด ผมคงขอไฮไลท์เฉพาะรองประธานเครือซีพีเป็นหลักก่อน ด้วยมีความน่าสนใจยิ่ง เพราะที่ผ่านมาเครือซีพีถูกสร้างกระแสโจมตีอย่างหนักจากโลกโซเชียลมีเดีย ในเรื่องที่เป็นปัญหาอยู่นี้ขณะที่ศุภชัย เป็นทายาทของเจ้าสัว “ธนินท์เจียรวนนท์” ที่สร้างชื่อเสียงมาจากการบริหารงานด้านโทรคมนาคมซึ่งถือธุรกิจใหม่ของตระกูล โดยเป็นถึง CEO บริษัท ทรูคอร์ปอเรชั่น จำกัด มาก่อน และเพิ่งได้รับมอบหมายให้ดูแลงานธุรกิจการเกษตร ที่เป็นธุรกิจเก่าแก่ของตระกูล จึงเป็นที่จับตามองอยู่มาก

ศุภชัยแสดงความเห็นในงานนี้ว่าปัจจัยสำคัญของปัญหานี้ เกิดเพราะชาวบ้านไม่มีทางเลือกในการทำมาหากิน, ปัญหาสิทธิที่ทำกินที่ไม่ชัดเจน และปัญหาเกี่ยวกับโครงสร้างการเกษตร เช่น ขาดระบบชลประทาน ทำให้ข้าวโพดซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญ กลายเป็นทางเลือกของชาวบ้าน แต่ข้าวโพดก็ถูกมองเป็นตัวการทำลายป่า การแก้ไขจึงมีความท้าทายมาก และต้องดำเนินการควบคู่กับการแก้ปัญหาปากท้องชาวบ้าน ในส่วนเครือซีพีไม่ปฏิเสธความรับผิดชอบโดยเฉพาะปัญหาการปลูกข้าวโพดในพื้นที่ไม่มีเอกสารสิทธิ ซึ่งแม้บริษัทเริ่มปักหมุดว่า พื้นที่ส่งเสริมการปลูกข้าวโพดควรมีขอบเขต ไม่ให้รุกล้ำไปยังพื้นที่ป่า แต่ยอมรับว่า ที่ผ่านมา ไม่สามารถควบคุมทั้งหมดได้

“วันนี้โจทย์ใหญ่คือ เราจะทำอย่างไรให้ชาวบ้านมีชีวิตที่ดีขึ้น ได้รับสิทธิ์ในที่ทำกิน พร้อมทั้งยังดูเเลผืนป่าได้ โดยเอกชนต้องเข้าไปส่งเสริมว่า มีอาชีพหรือทางเลือกอะไรบ้าง ที่สามารถปลูกในพื้นที่ พร้อมทั้งสร้างมูลค่าที่ดีกว่า”

ศุภชัยย้ำว่า เครือซีพีตั้งใจจริง พร้อมร่วมแก้ปัญหาอย่างจริงจังและต่อเนื่อง โดยสิ่งที่กำลังทำคือ การส่งเสริมความรู้แก่ชุมชน ทำโครงการส่งเสริมพัฒนากับชุมชน ทั้งยอมรับว่า ที่ผ่านมาทำพลาดในการซื้อวัตถุดิบจากพ่อค้าคนกลาง แต่หลังจากนี้สิ่งที่บริษัทกำลังมองคือ ความยั่งยืน การผลิตที่รับผิดชอบต่อสังคม สิ่งแวดล้อมมากขึ้น เช่น ประกาศไม่รับซื้อข้าวโพดจากแหล่งปลูกที่ไม่มีเอกสารสิทธิ เป็นต้น แต่ก็มีข้อยกเว้นบางกรณี เช่น หากพื้นที่ดังกล่าวกำลังอยู่ในช่วงเปลี่ยนแปลง ก็ยืนยันว่า จะไม่ลอยแพเกษตรกร และเพื่อฟื้นฟูเรื่องนี้ ต้องร่วมมือกับทางรัฐ และ NGOs เพราะอย่าลืมว่า ความเสียหายเกิดขึ้นเเล้ว วันนี้ต้องทำอย่างไรในทุกภาคส่วนได้มีส่วนร่วมกันแก้

“สิ่งที่ซีพีทำขณะนี้ คือช่วยแก้ปัญหาการปลูกในพื้นที่ไม่มีเอกสารสิทธิ แต่ในที่สุดรัฐต้องเข้าจัดการเรื่องนโยบาย ซึ่งปัญหาของชาวบ้านที่พบคือ การขาดองค์ความรู้ การบริหาร การต่อยอดผลิตภัณฑ์ และเรื่องที่ดินทำกิน” นายศุภชัย กล่าว

ต้องถือเป็นมิติที่น่าสนใจของบริษัทยักษ์ใหญ่ธุรกิจการเกษตรอย่างซีพี ในยุคของ“ศุภชัย”นี้ ที่จะลบล้างภาพลักษณ์ที่เป็นปัญหาจนถูกโจมตีหนักมาตลอด ส่วนจะเข้าไปช่วยแก้ไขปัญหานี้ได้จริง มากน้อยแค่ไหน ก็ต้องติดตามกันต่อไป และขอเอาใจช่วยด้วยครับ

ถึงเวลานี้ ก็พอจะพูดได้ว่า ผู้คนส่วนใหญ่ของประเทศไทยเราได้รับรู้และตระหนักเป็นอย่างดีถึงความร้ายแรงของปัญหา“ภัยแล้ง” ที่กำลังวิกฤติเพิ่มขึ้นทุกขณะ จนนับเป็นปัญหาใหญ่ที่ส่งกระทบอย่างมากต่อชีวิตความเป็นอยู่ การกินดีอยู่ดีของพี่น้องประชาชนคนไทย

ล่าสุด เพิ่งมีผลสำรวจความคิดเห็นประชาชนของ ศูนย์เชี่ยวชาญการตลาดภูมิภาคเอเชีย ภาควิชาการตลาด มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ชี้ออกมาว่า “วิกฤติภัยแล้ง”เป็นปัญหาใหญ่อันดับ 1 ที่อยากให้รัฐบาลเร่งแก้ไขมากที่สุดจาก 9 ปัญหาสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อการอยู่ดีกินดีของประชาชน

โพลล์ดังกล่าวในหัวเรื่อง “ความกินดีอยู่ดีของคนไทยในรอบ 1 ปี 6 เดือน”ได้สำรวจประชาชนคนไทยวัยตั้งแต่ 20 ถึง 60 ปี จำนวน 4,000 คน โดยสุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน ครบทั้ง 5 ภูมิภาคของประเทศ ภูมิภาคละ 5 จังหวัดรวม 25 จังหวัด โดยสุ่มจังหวัดละ 5 อำเภอรวม 125 อำเภอ เลือกสุ่มอำเภอละ 1 ตำบล รวม 125 ตำบล ทำการสุ่มตำบลละ 1 หมู่บ้าน รวมแล้ว 125 หมู่บ้าน

ผลสำรวจออกมาว่า ปัญหาที่ส่งผลกระทบต่อการกินดีอยู่ดีของประชาชนที่อยากให้รัฐบาลเร่งแก้ไขอันดับ 1 คือ วิกฤติภัยแล้ง คิดเป็น 22.40% ตามด้วยปัญหาราคาสินค้าเกษตรตกต่ำ 18.36%, ปัญหาการส่งออก 16.71%, ปัญหาการทำประมงผิดกฎหมายฯ 13.42%, การไม่มีประสิทธิภาพของหน่วยงานภาครัฐ 9.01%, ค่าครองชีพสูง8.77% นอกนั้นก็ยังมีเรื่องการคอร์รัปชั่นภาครัฐ,การก่อการร้ายและความไม่สงบในประเทศ จนถึงการลงทุนของรัฐและอื่นๆ

ทั้งนี้ ภาพรวมระดับความกินดีอยู่ดีของคนไทยในรอบ 1 ปี 6 เดือน ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 5.75 จากคะแนนเต็ม 10 เท่ากับอยู่ในระดับปานกลาง ซึ่งภาคเหนือมีระดับความดีอยู่ดีมากที่สุด 6.22 คะแนน รองลงมาเป็นภาคตะวันออก 6.19 คะแนน,ภาคกลาง 5.53 คะแนน,ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 5.48 คะแนน และต่ำสุดคือภาคใต้ 5.37 คะแนน ด้วยข้อเท็จจริงที่ว่า ภัยแล้งก็ดี ราคาสินค้าเกษตรตกต่ำก็ดี กระทั่งปัญหามาตรการกดดันจากต่างประเทศ เช่น เรื่องประมงผิดกฎหมายก็ดี ส่งผลให้ภาพรวมระดับความกินดีอยู่ดีของคนไทยอยู่ในระดับปานกลาง เฉพาะภาคใต้ที่มีคะแนนต่ำที่สุดเพราะเจอทั้งปัญหาราคายางพาราตกต่ำและปัญหาประมง ส่วนอีสานที่คะแนนต่ำสุดรองลงมา ด้วยเจอทั้งราคาสินค้าเกษตรตกต่ำและภัยแล้ง ขณะที่ภาคกลางแม้สินค้าเกษตรโดยเฉพาะข้าว ราคาจะตกต่ำ แต่ประชาชนภาคนี้จำนวนหนึ่งยังไปเป็นแรงงานในโรงงานและภาคการท่องเที่ยวได้ จึงมีผลกระทบน้อยกว่า

ผลสำรวจที่น่าสนใจอีกประเด็นคือ คำถามที่ว่า รัฐมนตรีที่มีบทบาทในการส่งเสริมความกินดีอยู่ดีของคนไทยในรอบ 1 ปี6 เดือน ซึ่งภาพรวมทั้งรัฐบาลได้ค่าเฉลี่ย 5.99 จากคะแนนเต็ม 10 อยู่ในระดับปานกลาง แต่เมื่อดูเป็นรายคน ปรากฏว่า รัฐมนตรีที่มีบทบาทมากที่สุด 5 อันดับแรกคือ 1.นายกฯประยุทธ์ จันทร์โอชา 8.12 คะแนน 2.รองนายกฯประวิตร วงษ์สุวรรณ 8.07 คะแนน 3.รองนายกฯด้านเศรษฐกิจ-สมคิด จาตุศรีพิทักษ์ 8.01 คะแนน 4.รมว.เกษตรและสหกรณ์-พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ 7.98 คะแนน และ5.รมว.คลัง-อภิศักดิ์ ตันติวรวงศ์ 7.45 คะแนน

โดยมีการอธิบายความว่า จากการที่ปัญหากลุ่มใหญ่ๆที่ส่งผลกระทบต่อความกินดีอยู่ดีของคนไทย อาทิ วิกฤติภัยแล้ง,ราคาสินค้าเกษตรตกต่ำ,มาตรการกดดันจากต่างประเทศ รวมถึงสภาพเศรษฐกิจโลก เป็นต้น ล้วนเป็นปัญหาระดับชาติที่รัฐบาลต้องใช้การบูรณาการความร่วมมือข้ามกระทรวง จัดตั้งกลไกขึ้นรับผิดชอบแก้ไขปัญหาเป็นรายประเด็น ควบคู่ไปกับการใช้กลไกปกติที่มีอยู่ ดังนั้น นายกฯประยุทธ์กับ 2 รองนายกฯที่ควบคุมการแก้ไขปัญหาเหล่านี้คือ พล.อ.ประวิตร วงษ์สุวรรณ กับนายสมคิด จาตุศรีพิทักษ์ จึงได้รับการประเมินว่า มีบทบาทมากที่สุดใน 3 อันดับแรก

ขณะที่พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ ซึ่งเป็นผู้รับผิดชอบทั้งในการแก้ไขปัญหาเหล่านี้ในเชิงบูรณาการ ตลอดจนรับผิดชอบแก้ไขปัญหาเหล่านี้โดยตรงตามภารกิจของกระทรวงเกษตรฯ จึงถือเป็นผู้มีบทบาทสำคัญมากที่สุดเป็นอันดับ 4

ครับ ผลโพลล์ดังกล่าว ย่อมเป็นการชี้ให้เห็นถึงความคาดหวังอย่างสูงของคนไทยที่มีต่อการทำงานของพล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ ด้วย

ดังนั้น แม้ด้านหนึ่งอาจจะเป็นแรงกดดัน ที่นอกจากท่านต้องแบกรับภาระงานอันหนักหนาอยู่แล้ว ยังต้องมาแบกรับความคาดหวังของคนไทยด้วย

แต่อีกด้านหนึ่ง ก็น่าจะเป็นความภาคภูมิใจที่คนไทยให้ความสำคัญกับท่านอย่างยิ่ง ควรถือเป็นกำลังใจที่จะแปรเป็นพลัง เร่งขับเคลื่อนงานให้สำเร็จ เพื่อให้สมกับความคาดหวังของคนไทยต่อไป

สาโรช บุญแสง