ช่วงนี้ และช่วงที่ผ่านมาสักประมาณ 1 เดือน ผ่านไปทางไหน ได้เห็นดอกดาวเรืองบานสะพรั่งอวดสีเหลืองสดใสไปทั่วทุกหนแห่ง อันเป็นผลจากการที่กระทรวงมหาดไทยประกาศเชิญชวนคนไทยปลูกดอกดาวเรือง หรือดอกไม้สีเหลือง ซึ่งเป็นสีประจำวันพระราชสมภพ ของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 ให้บานพร้อมๆ กันทั่วประเทศ ในช่วงพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ 25-29 ตุลาคม 2560

ความจริง ดอกไม้สีเหลือง ยังมีอีกมากมายที่สามารถปลูกเป็นไม้ประดับ หรือตกแต่งสถานที่ เช่น ทานตะวัน เข็ม ดาวกระจาย บานชื่น สร้อยไก่ บานบุรี ทองอุไร ฯลฯ แต่ผู้คนไม่ใคร่สนใจ สนใจแต่ดาวเรือง ส่งผลให้เมล็ดพันธุ์ดาวเรืองขาดตลาด คนขายต้นไม้หันมาเพาะกล้าดาวเรืองขายกันมากขึ้น และมีบางคนฉวยโอกาสโก่งราคาต้นกล้าสูงจนสะใจ แต่ก็คงไม่เท่าต้นดาวเรืองที่ออกดอกแล้วขายในราคาต้นละ 125 บาท… นี่สะใจยิ่งกว่า……กิจการคงเจริญรุ่งเรืองแย่….

ส่วนหนึ่งที่ได้เห็น คือคนที่ไม่เคยปลูกต้นไม้ด้วยตนเองจากเมล็ด ก็หันมาชักชวนสมาชิกในครอบครัวช่วยกันเพาะเมล็ด และเฝ้าดูการเจริญเติบโต ตั้งแต่เมล็ดเริ่มงอก แตกใบ กิ่งก้าน เริ่มมีตุ่มดอก ดอกตูม จนดอกบาน เฝ้าดูทุกวัน ก็ทำให้เพลิดเพลินไปได้ มีเรื่องมาพูดคุยกันได้ ขณะเดียวกันก็ปลูกฝังเด็กๆ ให้รักต้นไม้ รักธรรมชาติได้ทางหนึ่ง

แต่การปลูกดาวเรือง ก็ไม่ใช่ง่ายๆ ยิ่งเจอหน้าฝน ฝนตกทุกวันเช่นนี้ ศัตรูพืชก็มารุมล้อมต้นดาวเรืองทั้งหอยทาก ทั้งหนอน ทั้งเพลี้ย เต็มไปหมดแบบคลาดสายตาไม่ได้เลยทีเดียว

มีข้อมูลระบุว่าดาวเรืองไม่ใช่ดอกไม้ของไทย แต่เป็นดอกไม้ที่มีถิ่นกำเนิดในประเทศเม็กซิโก เผยแพร่เข้าไปในยุโรป ผู้คนนิยมปลูกอย่างแพร่หลาย ส่วนการนำดาวเรืองเข้ามาปลูกในประเทศไทยเมื่อไรไม่ทราบแน่ชัด แต่ที่เริ่มอย่างจริงจัง คือ งานวิจัยของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งได้รับทุนจากกระทรวงเกษตร ของสหรัฐอเมริกา ผ่านโครงการเกษตรที่สูง ทำการวิจัยพืชปลูกและพืชป่าเพื่อใช้เป็นพืชที่ให้สีนำมาทำประโยชน์ได้ ดาวเรือง เป็นพืชหนึ่งที่ได้รับคัดเลือกมาปลูกทดลองที่สถานีวิจัยเกษตรหลวงอ่างขาง จังหวัดเชียงใหม่ ระหว่างปี 2519-2522

หลังงานวิจัยสิ้นสุดไปแล้ว ในปี 2522-2524 ศาสตราจารย์ สมเพียร เกษมทรัพย์ ปรมาจารย์ด้านพืชสวนท่านหนึ่งของไทย และทีมงาน ยังได้ศึกษาต่อเกี่ยวกับเทคโนโลยีการผลิตดาวเรืองในรูปแบบต่างๆ ทั้งไม่ตัดดอก ไม้กระถาง ไม้ประดับ พร้อมทั้งคัดเลือกพันธุ์ที่เหมาะสมไว้ นำมาปลูกเป็นแปลงสาธิต โชว์ในงานเกษตรแห่งชาติ ที่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน เมื่อปี 2526 เป็นครั้งแรก พร้อมทั้งแจกเอกสารการปลูกดาวเรืองให้กับผู้สนใจ จึงเริ่มมีการปลูกดาวเรืองตัดดอกเป็นการค้าตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

การปลูกดาวเรืองเป็นการค้า ในระยะแรกๆ คือ การตัดดอกขายเพื่อนำไปทำมาลัยบูชาพระ บูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ หรือในฤดูกาลหาเสียงเลือกตั้งเราจะได้เห็นพวงมาลัยดอกดาวเรืองคล้องคอนักการเมืองจนท่วมศีรษะ แต่ก็มีดาวเรืองบางส่วนถูกนำไปเป็นวัตถุดิบใช้ในการผสมอาหารไก่ไข่ เพราะกลีบดอกดาวเรืองมีสารสีเหลืองที่สามารถทำให้ไข่ไก่มีสีแดงสวย

ดาวเรือง มีสรรพคุณทางยา มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ และต้านการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรียที่ทำให้เกิดสิว วงการแพทย์เคยใช้ดอกดาวเรืองรักษาบาดแผลของทหารในสนามรบ เนื่องจากมีคุณสมบัติในการสมานแผล ทำให้เลือดแข็งตัวได้เร็ว ป้องกันการติดเชื้อ จึงมีการสกัดสารจากดอกดาวเรืองนำมาทำเป็นผลิตภัณฑ์ยาใช้ทาภายนอก และเครื่องสำอาง

การปลูกดาวเรืองให้บานสะพรั่งทั่วประเทศ ในช่วงที่มีพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 นั้น นอกจากเพื่อแสดงความจงรักภักดี และรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณเป็นล้นพ้นหาที่สุดมิได้แล้ว ยังทำให้ผู้คนหันมานิยมปลูกต้นไม้ มีกิจกรรมการปลูกต้นไม้ในครอบครัว ปลูกฝังเด็กๆ ให้รักต้นไม้ด้วย

แว่นขยาย

เมื่อต้นเดือนตุลาคมที่ผ่านมา อยู่ๆ อดีตรองอธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร รัตนะ สวามีชัย ก็โพสต์เฟซบุ๊ค ร่ำลาพี่น้องข้าราชการกรมส่งเสริมการเกษตร เพื่อย้ายไปเป็นรองเลขาธิการสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม หรือ ส.ป.ก. หะแรกก็สงสัยอยู่ว่าถูกย้ายด้วยเหตุอันใด แต่พอเห็นคำสั่งก็ถึงบางอ้อว่า เจ้าตัวขอโอนย้ายไปเอง เบื้องลึกทราบมาว่าเพราะสนิทสนมแนบแน่นกับ เลขาธิการ ส.ป.ก. คนใหม่ อดีตหัวหน้า
ผู้ตรวจราชการกระทรวงฯ สุรจิตต์ อินทรชิต คงจะได้ทำงานเข้ากันได้เป็นอย่างดี…..

ถัดมาอีกหน่อย เมื่อวันพุธที่ผ่านมาก็มีคำสั่งกระทรวงเกษตรฯ โอนย้าย 2 รองอธิบดี คือ รองอธิบดีกรมหม่อนไหม ศิริพร บุญชู ไปเป็นรองอธิบดีกรมวิชาการเกษตร และ รองอธิบดีกรมปศุสัตว์ ไพโรจน์ เฮงแสงชัย ไปเป็นรองอธิบดีกรมหม่อนไหม ที่ประวัติศาสตร์ออกจะซ้ำรอย ที่ครั้งหนึ่งอดีตอธิบดีกรมหม่อนไหม อภัย สุทธิสังข์ ก็มาจากกรมปศุสัตว์นี่แหละ แต่วันนี้กลับไปเป็นอธิบดีกรมปศุสัตว์ สบายใจแล้ว ทำโครงการโคบาลบูรพาต่อไป

เดือนตุลา เดือนแรกของปีงบประมาณใหม่ อะไรๆ อาจจะยังรีๆ รอๆ ทำอะไรได้ไม่เต็มที่เพราะผลจากการเกษียณอายุราชการ และผลจากการแต่งตั้งโยกย้ายระดับอธิบดีไปแล้ว ทำให้หลายหน่วยงานขาดผู้บริหารระดับรองอธิบดีมาแบ่งเบาภาระงานของอธิบดี รองอธิบดีที่ยังอยู่กับที่ก็ต้องรับภาระไปพลางก่อน เพราะงานโครงการต่างๆ ยังต้องดำเนินการต่อเนื่องและรอไม่ได้ และบางหน่วยงานมีงานเข้าชนิดที่ทำให้เป๋ไปเหมือนกัน

หน่วยงานที่ตำแหน่งรองอธิบดีว่างอยู่ในขณะนี้ ได้แก่ หน่วยงานที่รองอธิบดีเกษียณอายุราชการ หรือรองอธิบดีได้รับแต่งตั้งไปดำรงตำแหน่งผู้ตรวจราชการกระทรวงฯ หรือ ได้รับแต่งตั้งให้ขึ้นเป็นอธิบดี คือ กรมชลประทาน ว่าง 2 ตำแหน่ง เพราะรองอธิบดีฯ ณรงค์ ลีนานนท์ เกษียณอายุ และรองอธิบดีฯ สมเกียรติ ประจำวงษ์ ขึ้นเป็นอธิบดี กรมฝนหลวงและการบินเกษตร ว่าง 1 ตำแหน่ง เพราะรองอธิบดีฯ ชัยรัตน์ เกื้ออรุณ เกษียณอายุราชการ กรมส่งเสริมการเกษตร ว่าง 2 ตำแหน่ง เพราะรองอธิบดี สงกรานต์ ภักดีคง เกษียณอายุราชการ และ รองอธิบดีฯ รัตนะ สวามีชัย โอนไปเป็นรองเลขาธิการ ส.ป.ก.

ส.ป.ก. เอง เดิมว่าง 2 ตำแหน่งเนื่องจาก รองเลขาธิการฯ บพิตร อมราภิบาล และ ฉลอง มณีโชติเกษียณอายุราชการ แต่ได้ รองอธิบดี รัตนะ สวามีชัย ที่โอนมาจากกรมส่งเสริมการเกษตรมาแทน 1 ตำแหน่ง ยังเหลืออีก 1 ตำแหน่ง กรมวิชาการเกษตรเดิมว่าง 2 ตำแหน่ง เนื่องจากรองอธิบดีฯ วราภรณ์ พรหมพจน์ ไปดำรงตำแหน่งผู้ตรวจราชการกระทรวงฯ และรองอธิบดีฯ เสริมสุข สลักเพ็ชร์ ไปดำรงตำแหน่งเลขาธิการ มกอช. แต่ก็ได้รองอธิบดีกรมหม่อนไหม ศิริพร บุญชู มาแทนแล้ว 1 ตำแหน่ง เหลือลุ้นกันอีก 1 ตำแหน่ง

สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร หรือ สศก. ว่าง 2 ตำแหน่ง เนื่องจากรองเลขาธิการ คมสัน จำรูญพงษ์ และ จันทร์ธิดา มีเดช ไปดำรงตำแหน่งผู้ตรวจราชการกระทรวงฯ สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ หรือ มกอช. ว่าง 1 ตำแหน่ง เนื่องจาก รองเลขาธิการฯ อานัติ วิเศษรจนา ไปดำรงตำแหน่งผู้ตรวจราชการกระทรวงฯ

กรมปศุสัตว์ ว่าง 2 ตำแหน่ง เนื่องจากรองอธิบดี สรวิศ ธานีโต ไปดำรงตำแหน่งผู้ตรวจราชการกระทรวงฯ และ รองอธิบดีฯ ไพโรจน์ เฮงแสงชัย ย้ายมาเป็นอธิบดีกรมหม่อนไหม กรมพัฒนาที่ดิน รองอธิบดีว่าง 1 ตำแหน่ง เนื่องจาก รองอธิบดีฯ เบญจพร ชาครานนท์ ไปดำรงตำแหน่งผู้ตรวจราชการกระทรวงฯ กรมประมง ว่าง 1 ตำแหน่ง เนื่องจาก รองอธิบดีฯ มีศักดิ์ ภักดีคงไปดำรงตำแหน่งผู้ตรวจราชการกระทรวงฯ กรมตรวจบัญชีสหกรณ์ ว่าง 1 ตำแหน่ง โดย รองอธิบดีฯ จิรทรัพย์ ปลอดกระโทก ไปดำรงตำแหน่งผู้ตรวจราชการกระทรวงฯ กรมส่งเสริมสหกรณ์ว่าง 1 ตำแหน่ง เพราะ รองอธิบดี พิเชษฐ์ วิริยะพาหะ ขึ้นเป็นอธิบดี

คงเป็นยุคที่ตำแหน่งรองอธิบดี หรือ รองเลขาธิการว่างมากที่สุด ขณะเดียวกันก็เป็นยุคที่มีงานโครงการที่ต้องดำเนินการมากที่สุด ยังมีเรื่องสำคัญรออยู่ข้างหน้า คือปัญหาการบริหารจัดการน้ำ การช่วยเหลือเกษตรกรที่ประสบอุทกภัยที่จะตามมา แถมยังมีงานประจำของเอ็นจีโอที่เข้ามากวนใจอีก หน่วยงานไหนจะเชียร์ใครเป็นรองอธิบดี รองเลขาธิการ ก็เลือกที่ช่วยงานได้นะขอรับ……มิเช่นนั้นก็ตัวใครตัวคนนั้นละครับ…..

แว่นขยาย

เดือนตุลาคม สำหรับข้าราชการถือเป็นเดือนแห่งการเริ่มต้นปีงบประมาณใหม่ บางหน่วยงานอาจจะได้เจ้านายใหม่ มีนโยบายใหม่ๆ หรือโครงการใหม่ๆ มาให้ทำ แต่สำหรับปีนี้เดือนตุลาคม เป็นเดือนที่คนไทยทั้งประเทศรู้สึกใจหาย เป็นเดือนที่กลับมาสู่บรรยากาศของความโศกเศร้าอาดูรอีกครั้ง เพราะใกล้วันที่จะมีพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 ซึ่งกำหนดไว้ในวันพฤหัสบดีที่ 26 ตุลาคม 2560

วันที่ 13 ตุลาคม เมื่อปีที่แล้ว เป็นวันแห่งการสูญเสียครั้งยิ่งใหญ่ของคนไทย คนไทยทั้งประเทศ และคนไทยที่อยู่ใน
ต่างประเทศคงไม่มีใครที่จะไม่เสียใจ คงไม่มีใครที่จะไม่โศกเศร้า คงไม่มีใครที่จะไม่ร่ำไห้ แม้บางคนจะไม่หลั่งน้ำตาให้เห็น แต่ก็ร่ำไห้อยู่ในอกเพราะ 13 ตุลาคม 2559 เป็นวันสวรรคตของในหลวง รัชกาลที่ 9

นับตั้งแต่วันที่มีพระบรมราชานุญาตให้ประชาชนทั่วไป ขึ้นไปกราบถวายบังคมพระบรมศพ ณ เบื้องหน้าพระบรมโกศ บนพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระบรมมหาราชวัง จนถึงวันสุดท้ายเมื่อ 5 ตุลาคม ที่ผ่านมา รวมเวลา 335 วัน ไม่มีสักวันที่บริเวณโดยรอบพระบรมมหาราชวังจะไร้ผู้คน มีแต่ประชาชนหลั่งไหลมาเข้าแถวรอกราบพระบรมศพวันละหลายหมื่นคน แม้จะรอนานนับสิบชั่วโมง หรือมากกว่านั้น ก็ไม่มีย่อท้อ ทุกคนตั้งใจแน่วแน่ที่จะขอกราบพระบรมศพสักครั้ง ด้วยความจงรักภักดี และสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณที่ทรงมีต่อพสกนิกรชาวไทยมาโดยตลอดระยะเวลา 70 ปี ที่ทรงครองราชย์

ในจำนวนพสกนิกรกว่า 12 ล้านคนที่มีโอกาสได้เข้ามากราบถวายบังคมพระบรมศพ มีชาวไทยภูเขาจำนวนไม่น้อยรวมอยู่ด้วย ชาวไทยภูเขาเหล่านี้ต่างยืนยันว่า พ่อหลวง ทำให้พวกเขามีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น พ่อหลวงสอนให้พวกเขาทำการเกษตร ปลูกพืชบนที่สูง ทั้งผัก ไม้ผล ไม้ดอก เป็นอาชีพที่ทำรายได้อย่างยั่งยืนมาจนทุกวันนี้

คนไทยบนพื้นราบเองก็ยืนยันเช่นกันว่า ได้น้อมนำแนวพระราชดำริ เศรษฐกิจพอเพียง และเกษตรทฤษฎีใหม่ มาปฏิบัติ ปลูกพืชผสมผสาน เลี้ยงไก่ เลี้ยงเป็ด เลี้ยงปลา เลี้ยงกบ ใช้พื้นที่ดินให้เกิดประโยชน์สูงสุด ทำให้มีอาหารเลี้ยงสมาชิกในครอบครัวอย่างเพียงพอ นอกจากนี้ยังมีรายได้เป็นรายวัน รายสัปดาห์ รายเดือน จากผลผลิตต่างๆ ในไร่นาของตนเอง ทำให้ครอบครัวมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น และมีความสุข

เช่นนี้….ทำไมคนไทยจะไม่รักพระองค์

เดือนตุลาคม 2560 เป็นเดือนแห่งการเตรียมการพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ ซึ่งอันที่จริงได้เตรียมการมาโดยตลอดเป็นเวลาเกือบ 1 ปี โดยเฉพาะการจัดสร้างพระเมรุมาศ และการตกแต่งบริเวณโดยรอบ โดยเฉพาะการตกแต่งพื้นที่ด้านนอกรั้วราชวัตรทางทิศเหนือ ซึ่งเป็นทางเข้าหลักของพระเมรุมาศ ซึ่งจะมีภูมิสถาปัตยกรรมที่แสดงถึงพระราชกรณียกิจของในหลวง รัชกาลที่ 9 อันได้แก่ โครงการพระราชดำริที่สำคัญ ๆ เช่น หญ้าแฝก ข้าว การทำแก้มลิงเก็บกักน้ำ กังหันน้ำชัยพัฒนา ฝายน้ำล้น ต้นยางนา ซึ่งเป็นต้นไม้ที่ทรงมีพระราชดำริให้อนุรักษ์ไว้ เป็นต้น

กระทรวงเกษตรฯ โดยกรมการข้าว ได้รับมอบหมายให้ปลูกข้าวในบริเวณดังกล่าว โดยมีการออกแบบแปลงนา ให้มีขอบคันนาเป็นเลขเก้าไทย กรมศิลปากรต้องการให้ข้าวที่นำมาปลูกในแปลงนานั้นเป็นพันธุ์ข้าวที่มีกลิ่นหอม และแสดงถึงการเจริญเติบโตของต้นข้าวในระยะต่างๆ ตั้งแต่ต้นกล้า แตกกอ และออกรวง

กรมการข้าวจึงใช้กลุ่มพันธุ์ข้าวที่มีกลิ่นหอม จำนวน 3 พันธุ์ ได้แก่ ระยะต้นกล้า คือ พันธุ์ปทุมธานี 1 เป็นตัวแทนของข้าวภาคกลางซึ่งนิยมปลูกกันมาก ถือเป็นข้าวพรีเมียมเป็นที่ต้องการของตลาด สำหรับระยะแตกกอใช้ข้าวขาวดอกมะลิ 105 เป็นตัวแทนของข้าวในภาคอีสานและเหนือที่นิยมปลูกข้าวพันธุ์นี้กันมากถึง 1 ใน 3 ของพื้นที่ปลูกข้าวทั่วประเทศ เป็นพันธุ์ข้าวที่สร้างชื่อเสียงให้ผู้บริโภคในต่างประเทศรู้จักข้าวไทยเรื่องคุณภาพการหุงต้มที่อ่อนนุ่มและมีกลิ่นหอม

ส่วนระยะออกรวง ใช้ข้าวพันธุ์ กข 31 หรือพันธุ์ปทุมธานี 80 เป็นพันธุ์ข้าวที่ มีคุณสมบัติพิเศษ คือ เมื่ออยู่ในระยะออกรวงจะชูรวงสวยงาม ไม่โน้มรวงลงกับพื้นเหมือนพันธุ์อื่นๆ

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงให้ความสำคัญกับข้าวมาก นับตั้งแต่ทรงรื้อฟื้นพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ทรงปลูกข้าวในบริเวณสวนจิตรลดา ทรงแนะนำให้คนไทยบริโภคข้าวกล้อง เพราะข้าวกล้องมีประโยชน์ และทรงแนะนำผู้บริหารกระทรวงเกษตรฯในยุคสมัยหนึ่งว่า อย่างอื่นไม่ปลูกไม่เป็นไร แต่ข้าวต้องปลูก เพราะข้าวคืออาหารหลักของคนไทย

วันนี้ 13 ตุลาคม ครบ 1 ปี ที่ทรงเสด็จสู่สวรรคาลัย ไม่มีสักวันที่คนไทยจะไม่คิดถึงพระองค์
แว่นขยาย

เมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา มีท่านที่เคารพนับถือเล่าให้ฟังว่า พาแม่บ้านชาวเมียนมา ไปขอใบอนุญาตทำงาน (work permit) ตามกฎหมายแรงงานต่างด้าว ที่ศูนย์บริการเพื่อการทำงานของคนต่างด้าวสัญชาติเมียนมา สำนักงานจัดหางานจังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งมีขั้นตอนเพียงไม่กี่ขั้นตอน คือ ตรวจสัญชาติ เพื่อขอเอกสารรับรองบุคคล หรือใบ CI (Certificate of Identity) ตรวจลงตรา (Visa) โดยสำนักงานตรวจคนเข้าเมือง ยื่นคำขอใบอนุญาตทำงานกับกรมการจัดหางาน ยื่นขอตรวจสุขภาพ และทำประกันสุขภาพ มีสาธารณสุขจังหวัดมาให้บริการอยู่ เมื่อทุกอย่างผ่านก็จะได้ใบอนุญาตทำงานตามที่ต้องการ แต่ละขั้นตอนนั้นต้องเสียค่าธรรมเนียมทุกขั้นตอน รวมแล้วประมาณ 2,400 บาท

เรื่องการเสียค่าธรรมเนียมไม่เท่าไร แต่กระบวนการกว่าจะได้ใบอนุญาตทำงานมานั้นช่างยาวนาน ทั้งๆที่ทำตามขั้นตอนที่กระทรวงแรงงานบอกมา คือไปเสียค่าธรรมเนียมที่ Counter Service ได้คิวมาเรียบร้อย แต่เมื่อมาถึงศูนย์บริการก่อนเวลา 08.30 น. กลับต้องไปเข้าคิวลงทะเบียนใหม่ ลงทะเบียนเสร็จเจ้าหน้าที่ก็ไม่ได้ให้บัตรคิว แต่ต้องรอเรียกเป็นราย รายไป..รอ…รอ…และรอ…ระหว่างรอ ก็เห็นว่ามีกระบวนการแซงคิว ซึ่งคงไม่ต้องบอกว่า ทำไมจึงแซงคิวได้ และไม่ได้มีเพียง 10 หรือ 20 ราย แต่มีหลายร้อยราย…..กว่าจะได้ใบ CI รอจนเกือบเที่ยงคืน (ย้ำว่า “เที่ยงคืน”) และกว่าจะได้ใบอนุญาตทำงานเกือบ 1 นาฬิกาของวันใหม่….เจ้าหน้าที่ที่จุดออกใบอนุญาตทำงานบอกว่า ฝ่ายรับลงทะเบียนรับอย่างเดียว รับเสร็จก็กลับ แต่พวกเขาต้องทำงานจนเสร็จ นี่คือการไม่ประสานงานกันภายใน

และนี่คือการให้บริการแรงงานต่างด้าว….ที่ถ้านายจ้างไม่มาด้วย ก็จะไม่รู้ไม่เห็นว่าเขาได้รับบริการในสภาพอย่างไร กรมการจัดหางานคงต้องกำกับดูแลหน่วยงานในสังกัดให้พิจารณาปรับปรุงกระบวนการให้บริการที่รวดเร็ว และเป็นธรรมกว่านี้ ที่สำคัญคือต้องป้องปรามการแสวงหาผลประโยชน์จากแรงงานต่างด้าวเหล่านี้

ที่กล่าวมา แม้จะไม่ใช่เรื่องเกษตรโดยตรง แต่เป็นเรื่องที่ไม่เป็นธรรมในสังคม จึงขออนุญาตนำมาเล่าสู่กันฟัง

ไหนๆ ก็ ไหนๆ พูดถึงแรงงานแล้ว ก็ขอพูดถึงแรงงานในภาคการเกษตร ซึ่งเป็นบทวิเคราะห์ผลกระทบเศรษฐกิจภาคเกษตรไทย อันเนื่องมาจากพระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 ซึ่งสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรวิเคราะห์ไว้เมื่อเดือนกรกฎาคม ที่ผ่านมา มีประเด็นที่น่าสนใจ คือ แรงงานในภาคเกษตรของบ้านเรามีแนวโน้มลดลงทุกปี แต่กลับไปเพิ่มจำนวนแรงงานนอกภาคเกษตร ในจำนวนที่พอๆ กัน ขณะที่แรงงานภาคเกษตรที่เหลืออยู่ก็เริ่มเข้าสู่วัยสูงอายุ จึงเป็นสาเหตุให้มีการนำแรงงานต่างด้าวเข้ามาทำงานในภาคการเกษตรทดแทนแรงงานไทย

ในเดือนมิถุนายน 2560 มีแรงงานต่างด้าวที่ได้รับอนุญาตให้ทำงานในภาคการเกษตรของไทย อย่างถูกต้องตามกฎหมาย 248,281 ราย มีทั้งแรงงานในภาคเกษตรกรรม ปศุสัตว์ และประมง มีจำนวนแรงงานในภาคเกษตรหายไปภายหลังจากการออกพระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 ประมาณ 170,000 ราย นั่นหมายถึง จำนวนนี้เป็นแรงงานภาคเกษตรที่อยู่นอกระบบ ซึ่งถ้านายจ้างไม่ทำให้ถูกต้องตามกฎหมายก่อนที่พระราชกำหนดมีผลบังคับใช้ แรงงานเหล่านี้จะต้องกลับประเทศของตนไป และแรงงานส่วนนี้นี่เองที่จะทำให้เศรษฐกิจในภาคเกษตรได้รับผลกระทบ

ทั้งนี้ ได้มีการประเมินว่า ถ้าแรงงานในภาคเกษตรขาดหายไปจะมีผลกระทบต่อภาคเกษตรกรรม ปศุสัตว์ และประมง ดังนี้ ถ้าแรงงานขาดไป 5% จะมีผลกระทบต่อเศรษฐกิจภาคเกษตรคิดเป็นมูลค่าประมาณ 853 ล้านบาท ถ้าแรงงานขาดไป 10% จะมีผลกระทบคิดเป็นมูลค่า 1,707 ล้านบาท และถ้าแรงงานขาดไป 15% จะมีผลกระทบคิดเป็นมูลค่า 2,560 ล้านบาท

มีการเสนอแนะเชิงนโยบายให้ขยายเวลาการนำพระราชกำหนดมาบังคับใช้ เพื่อให้นายจ้างได้ปรับตัว และดำเนินการต่อแรงงานต่างด้าวอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ซึ่งรัฐบาลได้ใช้อำนาจตาม ม.44 เลื่อนการบังคับใช้พระราชกำหนดฉบับนี้ออกไป 180 วัน โดยจะมีผลบังคับในวันที่ 1 มกราคม 2561 อีกประการหนึ่งคือ ขอให้อำนวยความสะดวกในการขึ้นทะเบียนแรงงานต่างด้าว อย่าให้ซับซ้อน อย่าให้มีหลายขั้นตอน และอย่าทำให้ยุ่งยาก (เหมือนกรณีแม่บ้านชาวเมียนมา ที่เล่ามาข้างต้น)…….

สศก. คงต้องตามเก็บตัวเลขแรงงานต่างด้าวในภาคการเกษตรที่ขาดหายไป แล้วนำมาวิเคราะห์อีกครั้งในปีหน้า……

แว่นขยาย

เมื่อวันที่ 16 สิงหาคม ที่ผ่านมา มีโอกาสไปร่วมงาน “เกษตรไทยก้าวหน้า ภายใต้ร่มพระบารมี” ที่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์จัดขึ้นที่ สวนลุมพินี กรุงเทพมหานคร ซึ่งนายกรัฐมนตรี พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ได้มาเป็นประธานเปิดงาน พร้อมกับเดินชมงานอยู่พักใหญ่

คำกล่าวเปิดของนายกรัฐมนตรี เจ้าภาพจัดงาน คือกระทรวงเกษตรฯ คงร่างให้ เพราะฟังดูแล้วเป็นนโยบายที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรฯ พลเอกฉัตรชัย สาริกัลยะ ขึ้นเวทีพูดกับผู้เข้าร่วมงาน ซึ่งมีทั้งเกษตรกรและเจ้าหน้าที่ประมาณ 1,000 คน ไปก่อนหน้าที่นายกรัฐมนตรีจะมาไม่นานนัก

นายกรัฐมนตรีนำมากล่าวย้ำอีกครั้ง พร้อมกับเพิ่มเติมสิ่งที่ท่านคิด ท่านเข้าใจ ที่ขาดไม่ได้คือการสร้างสีสันด้วยการพูดแซวพี่น้องเกษตรกรไปด้วยเป็นระยะๆ โดยตอนหนึ่งนายกฯลุงตู่ เห็นคนที่นั่งฟังอยู่ข้างล่างนั่งกระพือพัดกันใหญ่เพราะอากาศร้อน ท่านบอกว่าท่านยืนอยู่บนเวทีร้อนกว่า เพราะแดดส่องหลัง (กับเสื้อพระราชทานผ้าไหมแขนยาวสีดำ) จึงเข้าใจเกษตรกรที่หลังสู้ฟ้าหน้าสู้ดินว่าต้องอดทนและยากลำบากอย่างไร สำหรับท่านความร้อนเท่านี้ท่านทนได้เพราะเป็นทหารผ่านมาหมดแล้ว….แต่คนที่ร้อนกว่าท่านนายกรัฐมนตรี น่าจะเป็นผู้จัดงานที่สร้างเวทีอย่างไรให้แดดส่อง…..

นายกรัฐมนตรี บอกว่า พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 ได้พระราชทานแนวทางการพัฒนาประเทศไว้หมดแล้ว ด้วยหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เพียงแต่เรามาดำเนินการสานต่อ นำมาปรับ มาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสม

นายกรัฐมนตรีกล่าวถึงการช่วยเหลือเกษตรกรว่า เกษตรกรต้องใช้หลักเศรษฐกิจพอเพียงด้วยเช่นกัน ต้องสร้างภูมิคุ้มกันให้เข้มแข็ง เมื่อรัฐบาลช่วยแล้ว ต้องสานต่อและช่วยตนเองด้วย ไม่เช่นนั้นรัฐบาลต้องช่วยแล้วช่วยอีกไม่จบสิ้น งบประมาณก็ต้องผูกพันไปเรื่อยๆ การพัฒนาก้าวไปข้างหน้าจึงเกิดขึ้นไม่ได้

การสร้างภูมิคุ้มกันให้ภาคอุตสาหกรรม ภาคเกษตร ภาคบริการ ต้องสร้างด้วยการใช้นวัตกรรม โดยเฉพาะภาคเกษตร ต้องใช้นวัตกรรมเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลผลิต ต่อไปนี้จะขายผลผลิตอย่างเดียวไม่ได้แล้ว ต้องแปรรูปเพื่อเพิ่มมูลค่าให้ได้ ต้องมองการตลาด รู้ความต้องการของผู้บริโภค เพื่อผลิตพืชที่จะนำไปแปรรูปเป็นสินค้าที่ผู้บริโภคต้องการ เช่น อาหารสุขภาพ หรือเครื่องสำอางจากสมุนไพร จากไหม จากข้าว เป็นต้น

นายกรัฐมนตรียืนยันว่า ต้องปรับโครงสร้างทางเศรษฐกิจเสียใหม่ โดยให้นวัตกรรมเป็นตัวขับเคลื่อนเศรษฐกิจ และนำพาประเทศให้ก้าวข้ามกับดักรายได้ปานกลางไปให้ได้ด้วยการเปลี่ยนการทำการเกษตรแบบเดิมๆ มาเป็นเกษตรสมัยใหม่ที่เน้นการบริหารจัดการ การใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัย นวัตกรรมใหม่ๆ พร้อมกับพัฒนาเกษตรกรให้เป็น Smart Farmer และ Young Smart Farmer…

นายกรัฐมนตรี พูดถึง ห่วงโซ่อุปทาน พร้อมกับบอกว่า ประธานและสมาชิก ศพก. ทั้งหลาย จะต้องทราบว่าหมายถึงอะไร รวมทั้ง Thailand 4.0 และ นวัตกรรม ศัพท์เหล่านี้ สมาชิก ศพก. ต้องทราบว่าคืออะไร และต้องอธิบายแทนนายกรัฐมนตรีได้ เพื่อจะได้ชี้แจงคนที่ยังไม่เข้าใจ ให้มีความเข้าใจพร้อมกับฝากข้อความภาษาอังกฤษให้ ศพก. ช่วยอธิบายให้คนอื่นๆ ทราบด้วย คือ “Don’t let anyone behide” และ “Stronger together” อย่าทิ้งใครไว้ข้างหลัง ต้องแข็งแกร่งไปพร้อมๆ กัน

ส่วนเรื่องของ แปลงใหญ่ ซึ่งนายกรัฐมนตรีพูดถึงอยู่บ่อยๆ ในรายการ ศาสตร์ของพระราชา ทุกคืนวันศุกร์ นายกรัฐมนตรีก็บอกว่า การทำการเกษตรแปลงใหญ่จะทำให้เกษตรกรสามารถลดต้นทุนการผลิต และสามารถจำหน่ายผลผลิตได้แน่นอน ทำอย่างไรจึงจะให้ผู้ที่ยังไม่ได้ร่วมโครงการแปลงใหญ่ เข้ามาร่วมให้ได้ พร้อมกับเสนอแนวคิดให้มีการทำแปลงใหญ่เมล็ดพันธุ์ข้าว เพื่อให้มีข้าวพันธุ์ดีเพียงพอต่อความต้องการของเกษตรกรที่จะนำไปปลูก

งานนี้มีภาคเอกชน ซึ่งเป็นพันธมิตรกลุ่มพลังประชารัฐติดตามนายกรัฐมนตรีมาร่วมในพิธีเปิดงานด้วย เช่น ฐาปน สิริวัฒนภักดี
จากไทยเบฟเวอเรจ อิสสระ ว่องกุศลกิจ จากกลุ่มมิตรผล และอีกท่านหนึ่งจากกลุ่ม ซีพี ซึ่งนายกรัฐมนตรีจำชื่อไม่ได้ แต่ก็แก้เก้อแซวว่า “คนรวย ๆ หน้าตาจะเหมือนๆ กัน”

นั่นสิ…ต้องเอาคนหน้าตาเหมือนๆ กันหลายๆ คน จากหลายๆ ค่าย มาช่วยเกษตรกรให้มากๆ ช่วยเหลือแบบ Stronger together นะขอรับ…ไม่ใช่ let everyone (เกษตรกร) behide

แว่นขยาย

ก่อนอื่นต้องขอแสดงความยินดีกับปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ท่านใหม่ป้ายแดง เลิศวิโรจน์ โกวัฒนะ ซึ่งผ่านความเห็นชอบจาก ครม. เมื่อวันที่ 8 สิงหาคม ที่ผ่านมา แต่ก่อนหน้านั้นไม่กี่วัน ได้รับเอกสารจากอดีตปลัดกระทรวงเกษตรฯ ธีรภัทร ประยูรสิทธิ ผ่านทางโซเชียลมีเดียที่แชร์ต่อๆ กันมา

เอกสารที่ว่านี้ มี 5 หน้ากระดาษ A4 เต็มๆ ชื่อหัวเรื่องว่า “2 ปีที่ผ่านมากับการพัฒนาการเกษตรไปสู่ความยั่งยืน”เอกสารดังกล่าว เขียนถึง “ท่านผู้บริหารกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ทุกท่าน เพื่อนข้าราชการและเจ้าหน้าที่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ทุกท่าน” จากนั้นท่านชี้แจงเป็นข้อๆรวมทั้งหมด 6 ข้อใหญ่ 18 ข้อย่อย โดยสรุปคือ

ท่านได้รับมอบหมายจาก พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี และพลเอกฉัตรชัย สาริกัลยะ มาเป็นปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ตั้งแต่วันที่ 1 กันยายน 2558 เพื่อมาทำงานขับเคลื่อนงานพัฒนาด้านการเกษตรฯ ให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไปสู่ความยั่งยืน

ปลัดฯ ธีรภัทร มีความภูมิใจที่ได้รับพระมหากรุณาธิคุณให้ทำหน้าที่พระยาแรกนาขวัญ 2 ครั้ง

ท่านทำงานและมีความตั้งใจวางแผนการขับเคลื่อนตามนโยบายของรัฐบาล และของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรฯ ให้เป็นไปตามระบบราชการในโลกแห่งความเป็นจริง โดยบริหารงานผ่านผู้บริหารหน่วยราชการ รัฐวิสาหกิจ และองค์การมหาชนต่างๆ ตามลำดับชั้น ตามระบบราชการ จนเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างเป็นรูปธรรม ได้แก่ ระบบ single command การจัดทำแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาการเกษตรและสหกรณ์ ระยะ 20 ปี 5 ปี และ 1 ปี

ได้เป็นผู้ชี้แจงงบประมาณต่อคณะกรรมาธิการงบประมาณ 2 ปีซ้อน ทำให้มีการตัดลดงบประมาณของทุกหน่วยงานน้อยมาก พร้อมกันนี้ได้กำกับดูแลการจัดซื้อจัดจ้างของส่วนราชการในช่วงปี 2558-2560 สามารถประหยัดงบประมาณได้กว่า 2 หมื่นล้านบาท สามารถนำไปใช้ประโยชน์ในการพัฒนาการเกษตรมากขึ้น โดยเฉพาะนำไปใช้จัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการน้ำอัจฉริยะ

นอกจากนี้ ยังมีผลงานด้านการพัฒนาบุคลากร โดยวางระบบคัดเลือกผู้บริหารในทุกระดับด้วยการมีคณะกรรมการคัดเลือกอย่างโปร่งใส มีการวางหลักสูตรฝึกอบรม smart officer เร่งรัดการลงโทษผู้กระทำผิดจากการบริหารงานไม่โปร่งใสในอดีตได้เป็นจำนวนมาก

มีการแก้ปัญหาเร่งด่วน เช่น ปัญหาการทำประมงผิดกฎหมาย (IUU) การยึดคืนที่ดิน ส.ป.ก.เกือบ 3 แสนไร่ นำสารวัตรเกษตรประมง ปศุสัตว์ ออกทำหน้าที่ปราบปราม จับกุมผู้กระทำผิด พัฒนาการทำงานขององค์การตลาดเพื่อเกษตรกร หรืออ.ต.ก. จนสามารถทำรายได้ไม่ต่ำกว่าปีละ 5 พันล้านบาท และถูกจัดอันดับให้เป็นตลาดสดที่น่ามาเยือน 1 ใน 10 ของโลก ปรับปรุงการบริหารองค์การส่งเสริมกิจการโคนมแห่งประเทศไทย จัดระบบโครงการนมโรงเรียนให้โปร่งใส ปิดโรงงานผลิตนมโรงเรียนที่ไม่ได้มาตรฐานกว่า 20 แห่ง โดยไม่เคยมีใครกล้าปิดมาก่อน

ช่วยเหลือเกษตรกรที่ประสบอุทกภัย เร่งรัดจ่ายเงินได้อย่างรวดเร็วภายใน 5 เดือน ในขณะที่ในอดีตใช้เวลา 2-3 ปี วางแผนลดการปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ในพื้นที่ป่าจังหวัดน่าน ช่วยเหลือแก้ไขปัญหาหนี้สินให้เกษตรกร พัฒนาระบบบริหารจัดการน้ำสามารถเพิ่มพื้นที่ชลประทานได้มากกว่าที่เคยทำมาเมื่อ 5 ปีก่อน ประสานงานกับกระทรวงพาณิชย์ แก้ไขปัญหาราคาสินค้าเกษตรตกต่ำ

เร่งรัดการขับเคลื่อนนโยบายของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรฯ ได้แก่ ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร ศพก. จนนำมาสู่โครงการ 9101 การทำการเกษตรแปลงใหญ่ Agri Map ส่งเสริมการทำเกษตรอินทรีย์ การผลิตและการตลาดข้าวครบวงจร ฝึกอบรมเกษตรกรเป็น Smart Farmer/Young Smart Farmer โครงการเกษตรทฤษฎีใหม่ ปลัดฯธีรภัทรยังทิ้งท้ายด้วยว่า ปี 2561 เป็นต้นไป คาดว่างานต่างๆ จะเห็นผลชัดเจน ขอให้ทุกคนภูมิใจร่วมกัน……..

เชื่อว่า อดีตปลัดกระทรวงเกษตรฯหลายท่าน อดีตอธิบดีและอธิบดีปัจจุบัน รวมทั้งหัวหน้าส่วนราชการในสังกัดกระทรวง
เกษตรฯ ทุกหน่วย หรือแม้กระทั่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรฯ ทั้งอดีตและปัจจุบันคงจะอ่านไปน้ำตาซึมไป…..พร้อมกับหัวเราะหึ..หึ…หึ..กัดฟันกรอดๆมองบน..และคำรามว่า…… “งั้น…เหรอ…”

แว่นขยาย