แต่ ณ เวลานี้ สิ่งที่ถือว่าเป็นปัญหาเร่งด่วนที่สุด และต้องอาศัยความตื่นตัวของคนไทยทุกคน เพื่อให้สามารถผ่านพ้นปัญหาไปให้ได้ คงหนีไม่พ้น “วิกฤติภัยแล้ง” ที่กำลังซึมลึกอยู่ทุกหัวระแหงของประเทศ

ปลายสัปดาห์ที่ผ่านมา อธิบดีกรมชลประทาน “สุเทพ น้อยไพโรจน์” ออกมาพูดค่อนข้างชัดเจน ถึงสถานการณ์น้ำ โดยเฉพาะใน 4 เขื่อนหลักที่เป็นแหล่งน้ำต้นทุนของลุ่มน้ำเจ้าพระยา คือ เขื่อนภูมิพล เขื่อสิริกิติ์ เขื่อนแควน้อยฯ และเขื่อนป่าสัก ซึ่งเหลือปริมาตรน้ำรวมกันแค่เพียง 3,457 ล้านลูกบาศก์เมตรเท่านั้น

ต่ำกว่าปีที่แล้วที่มีปริมาตรน้ำรวม 6,300 ล้านลูกบาศก์เมตร

ภัยแล้งปีนี้จึงเป็นภัยแล้งที่รุนแรงที่สุดในรอบ 22 ปี นับตั้งแต่ปี 2537 เป็นต้นมา

แม้กรมชลประทานจะยืนยันเสียงหนักแน่นว่า ปริมาณน้ำที่เหลืออยู่ จะไม่ส่งผลกระทบต่อการใช้น้ำเพื่ออุปโภค บริโภค และรักษาระบบนิเวศเพื่อผลักน้ำเค็มที่หนุนเข้ามา โดยจะมีปริมาณน้ำใช้การได้จนถึงเดือนมิถุนายนนี้ ซึ่งเป็นช่วงที่ประเทศไทยเริ่มเข้าสู่ฤดูฝนไปแล้วอย่างแน่นอน

แต่โดยข้อเท็จจริง ก็ต้องบอกว่า สถานการณ์ดังกล่าว ถือว่ามีความสุ่มเสี่ยงอย่างยิ่ง โดยเฉพาะหากเกิดกรณี “คาดไม่ถึง” เช่น ฤดูฝนมาล่าช้ากว่ากำหนด และเมื่อมาแล้วก็มีฝนแค่เพียงหยิบมือ เหมือนอย่างที่เกิดขึ้นเมื่อปีที่ผ่านมา ซึ่งโอกาสเช่นนี้ใช่ว่าจะเกิดขึ้นไม่ได้นะครับ เพราะใครที่ติดตามข่าวสถานการณ์ภัยแล้งและภาวะโลกร้อนมาอย่างต่อเนื่องจะทราบว่า ก่อนหน้านี้ กรม
อุตุนิยมวิทยาของสหรัฐ ได้ออกมาคาดการณ์ ถึงความเป็นไปได้ที่ประเทศไทยจะเกิดฝนล่าช้าไปจนถึงเดือนมิถุนายนในปีนี้อีกหนึ่งปี

ขณะที่ อธิบดีสุเทพ ก็ได้ออกมาย้ำอีกครั้งระหว่างการร่วมสัมมนาเรื่อง “เกษตรศาสตร์นำไทย สู้ภัยแล้ง” ซึ่ง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จัดขึ้นเมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมาว่า ภัยแล้งที่เกิดขึ้นต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2557 ทำให้ปริมาณน้ำในเขื่อนใหญ่อย่างเขื่อนภูมิพล เขื่อนสิริกิติ์ เขื่อนอุบลรัตน์ ต่ำกว่าเส้นต่ำสุด 3 ปีติดต่อกัน โดยเฉพาะภาคเหนือตอนบน สถานการณ์ย่ำแย่มากเขื่อนแม่งัดสมบูรณ์ชล มีน้ำน้อยที่สุดตั้งแต่สร้างเขื่อนมา น้ำในอ่างมีแค่ 64 ล้านลูกบาศก์เมตรเท่านั้น

รูปการณ์เช่นนี้ จึงบอกได้เพียงคำเดียวว่า นับแต่นี้ไปคงไม่สามารถอาศัยเพียงแค่การวิ่งไล่ตามแก้ปัญหาเป็นจุดๆ เช่น การไล่บี้ไล่กวดขัดให้เกษตรกรงดทำนาปรัง แล้วหันมาปลูกพืชทดแล้งใช้น้ำน้อย ได้อีกต่อไปเพราะภาพของปัญหาเวลานี้ไม่ได้จำกัดอยู่ที่ภาคการเกษตรเท่านั้น ภาคส่วนอื่นๆ โดยเฉพาะภาคอุตสาหกรรม และชุนชนเมืองอย่างใน กทม. ซึ่งมีการใช้น้ำกันอย่างสิ้นเปลืองด้วยเช่นกันก็ควรต้องมีส่วนช่วยรับผิดชอบด้วยเช่นกัน

ถ้าภาคส่วนเหล่านี้ไม่ช่วยกันประหยัด ไม่ช่วยกันลงทุนจัดหาน้ำมาเองบ้าง บริหารกันให้ตายก็รับรองว่าน้ำไม่พอใช้กันเหมือนเดิม และนาทีนี้ก็ต้องเริ่มโหมรณรงค์ให้ทุกคนร่วมกันประหยัดน้ำได้แล้ว

เพราะถ้ายิ่งช้า น้ำก็ยิ่งหมดลงมากขึ้นทุกวัน

มะลิลา

สัปดาห์นี้ขออนุญาตเบรกมานั่งรอดูฝีมือรัฐบาลในการแก้ไขปัญหาร้อนๆ เรื่องราคายางพารา มาเขียนถึงทางเลือกทางรอดให้กับเกษตรกรในส่วนอื่นๆ บ้าง เพราะภาคการเกษตรบ้านเรายังมีอีกหลายส่วนที่ประสบปัญหาและถูกมองข้ามไป เช่น กลุ่มผู้เลี้ยงปศุสัตว์รายย่อยอย่างฟาร์ม หมู วัว เนื้อ ไก่ ที่มักประสบปัญหาการหมักหมมเน่าเสียของมูลสัตว์ และเศษอาหารตกค้าง จนเกิดทั้งกลิ่น ทั้งแก๊ส ซึ่งไม่ได้รบกวนแต่เฉพาะเพื่อนบ้านของเกษตรกรเท่านั้น แต่ยังรบกวนระบบต่างๆ ของสัตว์เลี้ยง ทำให้ผลผลิตที่ออกมาไม่มีคุณภาพ เผลอๆ อาจเจอสารตกค้า ทำให้เสียเงิน เสียเวลา และเสียโอกาสในการทำการค้าไปโดยปริยาย โดยคุณมนตรี บุญจรัส ประธานชมรมเกษตรปลอดสารพิษ ได้เอื้อเฟื้อข้อมูลเพื่อชี้สาเหตุและทางเลือกการแก้ไขปัญหามาดังนี้ครับ

จากปัญหาไข้หวัดนกในปี 2547 ทั่วโลกต่างยกเลิกการนำเข้าไก่สดแช่แข็งของไทย จนกระทั่งปลายปี 2556 ญี่ปุ่นได้มีการนำเข้าอีกครั้ง หลังจากนั้นประเทศจีน ไต้หวัน สิงคโปร์ และกลุ่มแอฟริกาใต้ จึงมีการนำเข้าตามมาเป็นระลอก ซึ่งก็เป็นไปตามหลักของเศรษฐศาสตร์และธรรมชาติ ที่เมื่อมีประเทศที่มุ่งเน้นมาตรฐานความสะอาดปลอดภัยสูง อนุญาตให้นำเข้าไก่สดแช่ได้ ประเทศที่ต้องการความปลอดภัยเหมือนกัน แต่อาจจะมีศักยภาพในการประเมินต่ำกว่า เพราะฉะนั้นญี่ปุ่นซื้อได้ เขาก็ต้องซื้อได้ด้วยเช่นกัน

และอีกหนึ่งโอกาสทางการค้าที่ตกมายังประเทศไทย และอีกหลายประเทศทางฝั่งเอเชีย ไม่ว่าจะเป็นจีน อินเดีย และกลุ่มอาเซียน โดยเฉพาะจีนนั้นค่อนข้างที่จะชัดเจน จากการร่วมมือกันแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ระหว่างสินค้าต่างๆ กับก๊าซธรรมชาติของรัสเซีย สำหรับประเทศไทยนั้นรัสเซียก็ให้ความสนใจในเรื่องของภาคปศุสัตว์และประมงทั้งเนื้อวัว หมู ไก่ กุ้ง ฯลฯ โดยมีเจ้าหน้าที่ได้เข้ามาสำรวจตรวจสอบมาตรฐานตามฟาร์มต่างๆ ของไทยแล้ว รอแต่เพียงการอนุมัติข้อตกลงก็จะส่งออกได้ทันที เนื่องมาจากสาเหตุที่รัสเซียถูกคว่ำบาตรจากอียูและอเมริกา กรณีเข้าไปชักใยไกล่เกลี่ยประชาชนในแคว้นไครเมีย ที่ก่อนหน้าขึ้นกับประเทศยูเครน ดังนั้นก็เป็นธรรมดาที่อภิมหาอำนาจทางฝั่งตะวันตกย่อมไม่พอใจต่อเหตุการณ์ดังกล่าว

เมื่อมีโอกาสจึงต้องหันมามองถึงมาตรฐานของการเลี้ยงสัตว์ในบ้านเรา ซึ่งถ้าไม่ใช่ฟาร์มที่ใหญ่จริงๆ จะมีการบริหารจัดการที่ยังไม่ได้มาตรฐาน เพราะฉะนั้นจึงเป็นโอกาสที่ดีเฉพาะสำหรับฟาร์มใหญ่ แต่ก็มีบางครั้งที่รับซื้อต่อจากฟาร์มเล็กอีกทอดหนึ่ง เพราะสินค้าที่เตรียมไว้ไม่เพียงพอ ซึ่งหลายครั้งอาจจะเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดปัญหาที่ไม่คาดคิด โดยเฉพาะเรื่องคุณภาพสินค้า และสารปนเปื้อนตกค้างสะสม เนื่องจากเกษตรกรมักจะไม่ให้ความสำคัญในเรื่องความสะอาดในพื้นที่คอก พื้นบ่อ หรือโรงเรือน ทำให้เกิดการหมักหมมเน่าเสียของมูลสัตว์ และเศษอาหารที่ตกค้าง จนเกิดแก๊สที่รบกวนระบบต่างๆ ของสัตว์เลี้ยง ทั้งแก๊สแอมโมเนีย (NH4+) แก๊สไข่เน่า (ไฮโดรเยนซัลไฟด์ H2S) หรือแม้แต่แก๊สมีเทน (CH4) ที่ก่อให้เกิดอาการไอ จาม น้ำมูก น้ำตาไหล ระบบทางเดินหายใจเกิดอาการอักเสบ บวม พอง จนเครียด อ่อนแอเจ็บป่วย จนต้องเข้าปรึกษานักวิชาการประจำฟาร์ม ซึ่งมาจากบริษัทยาต่างๆ และท้ายสุดก็ได้คำแนะนำให้ใช้ยาในเชิงปฏิชีวนะ ซึ่งก็เป็นอีกสาเหตุของสารพิษตกค้าง และสารต้องห้ามที่ปนเปื้อนอยู่ในตัวสัตว์ เมื่อไปถึงประเทศที่รับซื้อปลายทาง ก็จะถูกส่งกลับ หรือไม่ก็เผาทำลายทิ้งจนหมด เพราะสินค้าไม่ผ่านมาตรฐานที่กำหนด ในส่วนสินค้าที่ขายในประเทศก็ยังไม่มีการตรวจสอบอย่างเข้มงวด จึงเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องมีสารปนเปื้อนอยู่ ซึ่งมีโอกาสในการก่อโรคมะเร็งให้กับผู้บริโภคสูง

จึงขอแนะนำให้เกษตรกรลองหา หินแร่ภูเขาไฟ ซีโอฟาร์ม (ZEO FARM) ของ “ชมรมเกษตรปลอดสารพิษ” มาใช้ ซึ่งหิน
ดังกล่าวก่อกำเนิดเกิดขึ้นจากหินหนืด (แมกมา) ใต้เปลือกโลกที่ลึกลงไปใกล้แกนโลกประมาณ 50-60 กิโลเมตร ถูกแรงอัดและแรงต้านมหาศาลในสัดส่วนที่เท่ากัน เมื่อเกิดการเคลื่อนย้ายถ่ายเทไปยังส่วนของเปลือกโลกที่บางเบากว่า อย่างใต้ท้องมหาสมุทรในส่วนที่ลึกที่สุด หรือจุดที่เป็นรอยต่อของแผ่นทวีป เกิดการระเบิดเป็นภูเขาไฟทำให้หินหนืด (แมกมา) กลายเป็น ลาวา (Lava) มาสู่ชั้นบรรยากาศเหนือพื้นโลกที่มีความบางเบากว่าใต้ผืนโลก จึงทำให้ก๊าซไอน้ำระเหิดระเหยออกไปจากลาวาอย่างรวดเร็ว และเกิดรูพรุนมหาศาลเมื่อเย็นตัวลง หินแร่ภูเขาไฟเหล่านี้เมื่อผ่านอายุอยู่ในธรรมชาติเป็นระยะเวลาหลายสิบหลายร้อยล้านปี จะก่อกำเนิดแร่ในรูปแบบชนิดต่างๆ อีกเยอะแยะมากมาย ส่วนใหญ่ก็จะอยู่ในกลุ่มของ ซีโอไลท์ (Zeolite) ซึ่งเป็นที่รู้จักกันโดยทั่วไป

รูพรุนมหาศาลที่กล่าวถึง ทำหน้าที่ช่วยจับกลิ่นเหม็น แก๊สของเสียที่มองไม่เห็นได้ด้วยตาเปล่า ซึ่งนักวิชาการจะเรียกว่า ค่าความสามารถในการจับหรือแลกเปลี่ยนประจุบวก (Catch Ion Exchange Capacity) หรือเรียกสั้นๆ ว่า ซี.อี.ซี. (C.E.C.) โดยใช้ในอัตรา 1 กิโลกรัมต่อตารางเมตร ก็ช่วยทำให้ ไก่ แกะ แพะ สุกร โค และกระบือ มีความสุขกายสบายใจ ไม่เครียด ไม่อ่อนแอ และเจ็บป่วยได้ง่ายๆ และทำให้สัตว์โตเร็ว สุขภาพดี นำมาซึ่งผลผลิตที่เพิ่มขึ้น ได้เนื้อที่มีคุณภาพดี รวมถึงช่วยลดค่าใช้จ่ายจากการใช้สารปฏิชีวนะที่ก่อให้เกิดสารตกค้างอีกด้วย

เรียบร้อยโรงเรียนทหารไปอีกราย ภายหลังจากคณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 12 มกราคม เห็นชอบรายชื่อบอร์ดการยางแห่งประเทศไทย (กยท.) ซึ่งปรากฏชื่อ พล.อ.ฉัตรเฉลิม เฉลิมสุข อดีตเสนาธิการทหารบก ผงาดขึ้นมานั่งเก้าอี้ประธาน ซึ่งไม่ใช่เรื่องที่น่าแปลกใจอะไร เพราะก่อนหน้านี้มีการส่งสัญญาณออกมาเป็นระยะถึงความ “ไม่แฮบปี้” ของนายกฯ ต่อการทำงานแก้ไขปัญหายางพาราของกยท. รวมทั้งกระทรวงเกษตรฯที่ล่าช้าจนถึงระดับที่เรียกว่า “อืดอาด”

“รัฐบาลนี้วางมาตรการไปครบทุกด้าน 16 มาตรการ ช่วยทั้งเกษตรกรสวนยางและผู้ประกอบการ อนุมัติเงินกู้ไปแล้วกว่า 5 หมื่นล้านบาท แต่ไม่มีความก้าวหน้า คณะกรรมการร่วมมือพัฒนายางพาราทั้งระบบก็อ้างว่าติดขัด ขณะที่กยท.เองก็ไม่คิดหาทางออก ถ้าผมไม่สั่งก็คงไม่ประชุมขับเคลื่อนกัน โดยเฉพาะการจ่ายเงินสร้างความเข้มแข็งให้เกษตรกรเจ้าของสวนยางและคนกรีดยางไร่ละ 1,500 บาท ผมสั่งให้เป็นของขวัญปีใหม่ แต่ตอนนี้ยังจ่ายไม่ถึง 20% เรื่องนี้ นายกฯท่านโกรธมาก ท่านบอกว่าต่อไปใครไม่ทำเรื่องยาง จะเอาจริงแล้ว จะใช้ ม.44 สั่งย้ายภายใน 24 ชั่วโมง”

นี่เป็นคำยืนยันจากปาก พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ รมว.เกษตรและสหกรณ์ ที่ชี้วัดได้เป็นอย่างดีถึงระดับความไม่พอใจของ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ว่า สูงมากแค่ไหนต่อการทำงานที่ล่าช้าของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

อย่างไรก็ตาม การส่งขุนทหารเข้ามานั่งคุมเกมขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหายางพาราของนายกฯครั้งนี้ หากพูดกันตามเนื้อผ้าจริงๆ นอกจากบรรดาทหารนายกองและคนในรัฐบาลแล้ว ก็คงไม่มีใครมั่นใจหรือกล้ารับประกันได้เต็มร้อยว่า การสู้รบกับปัญหายางพารา ทหารจะเอาอยู่ได้หรือไม่

เพราะปฏิเสธไม่ได้ว่า ปัญหายางพาราของประเทศไทย ไม่ได้เชื่อมโยงเพียงแค่ผลกระทบจากภาวะความผันผวนของราคาน้ำมันและเศรษฐกิจโลกเท่านั้น แต่เบื้องหลังยังเต็มไปด้วยกลุ่มผลประโยชน์ทั้งฝ่ายการเมือง พ่อค้า ที่แอบแฝงอยู่ทั้งในพื้นที่ และสร้างอิทธิพลอยู่เต็มเกลื่อนอยู่ในกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

หรือแม้แต่ในกยท.เอง ซึ่งแม้จะเป็นองค์กรเกิดใหม่ภายใต้พ.ร.บ.การยางแห่งประเทศไทย ที่เพิ่งประกาศใช้ไปไม่นานมานี้ แต่ต้องไม่ลืมว่ากลไกที่ถูกนำมาใช้ขับเคลื่อนงานของ กยท. นั้น ล้วนมาจากการควบรวมของ 2 หน่วยงาน คือ องค์การสวนยาง (อสย.) และสำนักงานกองทุนสงเคราะห์การทำสวนยาง (สกย.) ซึ่งที่ผ่านมาทั้งกลุ่มการเมือง พ่อค้า ธุรกิจผลประโยชน์ ต่างก็พยายามใช้อำนาจแทรกแซงเข้ามาใน 2 องค์กรนี้ เพื่อสูบเลือดหาผลประโยชน์ให้กับตัวเองมาแล้วนับครั้งไม่ถ้วน

แล้วเมื่อมีการเปลี่ยนมาเป็น กยท. มีหรือที่กลุ่มผลประโยชน์เหล่านี้จะไม่ตามมาสูบเลือดต่อ

ตัวอย่างไม่ต้องดูที่ไหนไกล เพียงแค่การทำสัญญาขายยาง 2 แสนตันให้กับ บริษัทซิโนเคม ของจีน 2 แสนตัน ซึ่งแทนที่ กยท. จะสามารถหยิบเอามาประเดิมเป็นผลงานชิ้นแรก เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้แก่เกษตรกรในการบริหารยางอย่างครบวงจรในอนาคต แต่กลับกลายเป็นถูกชาวสวนยางออกมาตั้งข้อสงสัยและถล่มอย่างหนักถึงเบื้องหน้าเบื้องหลังที่อาจมีการเอื้อให้กับเอกชน จนทำให้ราคายางในประเทศถึงกับดิ่งเหว กระทั่งลามปามจนถึงขั้นชาวสวนยางนัดกันออกมาแต่ง
ชุดดำเพื่อขับไล่ พล.อ.ฉัตรชัย ออกจากเก้าอี้ รมว.เกษตรฯ และไล่ นายเชาว์ ทรงอาวุธ ออกจากเก้าอี้รักษาการผู้ว่าการ กยท.

นี่ยังไม่รวมถึงวิกฤติศัทธาของรัฐบาล อันเกิดจากการแสดงท่าทีที่ไม่เป็นมิตรของ พล.อ.ประยุทธ์ ที่ทั้งทุบทั้งขู่ชาวสวนยางในก่อนหน้านี้ จนเกิดกระแสความไม่พอใจลามออกไปอย่างกว้างขวางเสียยิ่งกว่าไฟลามทุ่ง

สถานการณ์ดังกล่าว จึงสะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่า คนที่จะเข้ามาคุมสถานการณ์ยางในประเทศได้ จำเป็น
อย่างยิ่งที่ต้องมีคุณสมบัติครบเครื่องทั้ง “บุ๋น” และ “บู๊” ซึ่งเรื่องบู๊คงไม่มีใครปฏิเสธความสามารถของ พล.อ.ฉัตรเฉลิม

ที่เหลือก็คงต้องดูฝีมือเรื่อง “บุ๋น” ของ พล.อ.ฉัตรเฉลิม รวมทั้ง กยท.อีก 7 คน ว่าจะมี “น้ำยา” ขับเคลื่อนอนาคตยางพาราของประเทศได้มากน้อยขนาดไหน

มะลิลา