สัปดาห์นี้ขออนุญาตเก็บตกงาน “มหกรรมสมุนไพรแห่งชาติ” ประจำปี 2560 ซึ่งจัดขึ้นที่อิมแพ็ค เมืองทองธานีเมื่อวันที่ 31 สิงหาคม-4 กันยายน ที่ผ่านมา ซึ่งถือว่าประสบความสำเร็จอย่างงดงามเลยทีเดียว เพราะไม่เพียงแค่จะสามารถจะปลุกกระแสตลาดสมุนไพรในประเทศให้คึกคักอย่างต่อเนื่องเท่านั้น แต่ยังสามารถสร้างกระแสให้ต่างชาติมารุมตอมได้ยิ่งกว่าเดิมอีกไม่น้อยเลยทีเดียว

ไม่เชื่อลองไปถาม “ชนินทร หริ่มเจริญ” ผอ.กองนโยบายและยุทธศาสตร์การค้าสินค้าเกษตร กระทรวงพาณิชย์ ซึ่งเป็นหนึ่งในหน่วยงานโต้โผใหญ่จัดงานครั้งนี้ดูได้ เพราะมีคนเห็นดอดควงผู้ประกอบการทั้งในประเทศ รวมถึงต่างประเทศอย่างเอเชีย ยุโรป พาไปบุกพิสูจน์ศักยภาพการผลิตสมุนไพรไทยถึง“โรงงานชีวะโกโอสถ” อ.ลาดหลุมแก้ว จ.ปทุมธานี และ “บริษัท ผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทย จำกัด” อ.วังน้อย จ.พระนครศรีอยุธยา ซึ่งเป็น 2 โรงงานสมุนไพรไทยที่ได้ชื่อว่าได้มาตรฐานระดับสากล

งานนี้ได้ข่าวว่าบรรดาผู้ประกอบการต่างชาติ พากันทึ่งในสรรพคุณและศักยภาพการผลิตของโรงงานสมุนไพรไทยอย่างมาก และน่าจะเป็นทิศทางที่ดีที่ตลาดสมุนไพรไทยจะได้ขยายตัวในตลาดโลกกว้างขวางขึ้นไปอีก จากเดิมที่กระแสตอบรับดีอยู่แล้วจนทำยอดส่งออกได้ถึงปีละนับแสนล้านบาท

พูดถึงสมุนไพรไทยและองค์ความรู้“แพทย์แผนไทย” ก็ต้องบอกว่าไม่แพ้ชาติใดในโลก โดยเฉพาะ “จีน” ที่ได้ชื่อว่าเป็นเจ้ายุทธจักรของศาสตร์แพทย์แผนโบราณ

ที่พูดแบบนี้ ไม่ใช่คุยโวโอ้อวดหรือตะแบงเข้าข้างประเทศไทยแบบไม่ลืมหูลืมตานะครับ แต่เพราะอย่างที่เรารู้กันดีอยู่ว่าประเทศไทยมีพืชพื้นบ้าน พืชสมุนไพร ซึ่งมีสรรพคุณรักษาโรคเป็นร้อยเป็นพันชนิด ซึ่งถ้าจำไม่ผิด ตามข้อมูลจาก “กรมแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก” กระทรวงสาธารณสุข บ้านเรามีสมุนไพรอยู่ราวๆ กว่า 1,800 ชนิด และคนเฒ่า คนแก่ บ้านเราก็รู้จักเอามาทำยา เอามารักษาโรค หรืออย่างที่เราเรียกว่าเป็น “ภูมิปัญญาชาวบ้าน” มานานเป็นร้อยปีแล้ว เพียงแต่ที่ผ่านมาเป็นที่เราเองที่ไม่ได้ให้ความสำคัญกับการแพทย์ทางเลือก หรือคิดจะพัฒนาตลาดสมุนไพรในเชิงพาณิชย์มาก่อน จนถูกฝรั่งมังค่า ถูกชาวต่างชาติ แอบนำไปจดสิทธิบัตรกันอย่างหน้าด้านๆ มาหลายชนิดแล้ว จนกระทั่งกระแสการบริโภคเพื่อสุขภาพมาบูมในช่วงประมาณ 10 ปีที่ผ่านมา นั่นแหละ สมุนไพรไทยถึงได้แจ้งเกิดขึ้นมาได้

ขณะที่ตัวเลขของ กระทรวงพาณิชย์ บอกว่า ก็ยืนยันชัดว่าตลาดสมุนไพรและผลิตภัณฑ์จจากสมุนไพรไทยปัจจุบันถือว่า “มาแรง” และเติบโตไม่ใช่เล่น เพราะมีการส่งออกปีละไม่ต่ำกว่า 100,000 ล้านบาท ซึ่งมีทั้งสมุนไพรสด สารสกัดจากสมุนไพร ยาแผนโบราณ และที่สำคัญ คือ สินค้าจำพวกเครื่องสำอางค์สมุนไพร เช่น สบู่ แชมพู ครีมถนอมผิว ที่สร้างมูลค่าการส่งออกได้ชนิดที่ว่าทะลุทะลวง

ดังนั้น จึงถือว่าน่าจับตาทีเดียวกับทิศทาง “สมุนไพรไทย” ของเราในอนาคต เพราะถ้าพัฒนากันดีๆ ไม่ใช่แค่ผลประโยชน์ในเชิงเศรษฐกิจการพาณิชย์เท่านั้น แต่สิ่งสำคัญ ก็คือ “เกษตรกรไทย” จะได้มีทางเลือกและความยั่งยืนในการประกอบอาชีพเพิ่มขึ้น ไม่ใช่ต้องพึ่งพาแต่การปลูกข้าว ข้าวโพด มันสำปะหลัง ยางพารา ปาล์มน้ำมัน หรือพืชยอดฮิตอื่นๆ จนต้องประสบปัญหาล้นตลาดวนๆ เวียนๆ อยู่แบบที่ผ่านมาทุกปี ซึ่งเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกษตรกรของเราลืมตาอ้าปากกันไม่ได้เสียที

มะลิลา

ต้องยอมรับตรงๆว่า นับวันนโยบายของรัฐบาลชักจะดูทะแม่งๆ มากขึ้นทุกที

โดยเฉพาะนโยบายด้านสิ่งแวดล้อม ที่ดูเหมือนต้องการสร้างปัญหา มากกว่าแก้ปัญหา ไล่มาตั้งแต่กรณีโรงไฟฟ้าถ่านหินกระบี่ โรงไฟฟ้าถ่านหินเทพา หรืออย่างล่าสุดกับมติของ คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ เมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม2560 ที่มีพี่ใหญ่ “บูรพาพยัคฆ์” อย่าง พล.อ.ประวิตร วงษ์สุวรรณ รองนายกรัฐมนตรี นั่งหัวโต๊ะเป็นประธาน และมี “บิ๊กเต่า” พล.อ.สุรศักดิ์ กาญจนรัตน์รมว.ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นรองประธาน ซึ่งผลการประชุมวันนั้นพอจะสรุปเป็นภาษาชาวบ้านได้ว่า มีมติสำคัญๆ อยู่อย่างน้อย 2 ประเด็น คือ

1.การเสนอให้คณะรัฐมนตรี (ครม.)ยุบ “องค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ” หรือ กอสส.

2.การเสนอให้ยกเลิกระบบการตรวจสอบและการรับฟังความคิดเห็นจากประชาชน เรื่อง โครงการหรือกิจการที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อชุมชนอย่างรุนแรงทั้งในด้านสิ่งแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติ และสุขภาพ (EHIA)

ผมไม่ทราบว่า ในระหว่างการประชุม มีใครได้ให้ข้อมูลกับ 2 รัฐมนตรี คือ “บิ๊กป้อม” กับ “บิ๊กเต่า” บ้างหรือไม่ว่า การที่คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติมีมติลักษณะนี้ออกมา จะทำให้เกิดผลกระทบอะไรตามมาบ้าง โดยเฉพาะในประเด็นเรื่อง “ความไว้ใจ” ระหว่างประชาชนกับรัฐในการดำเนินโครงการด้านสิ่งแวดล้อม เพราะการตัดกลไกทั้ง 2 อย่างนี้ทิ้งไป ย่อมเท่ากับเป็นการตัดกระบวนการตรวจสอบติดตามโครงการที่ส่งผลกระทบต่อชุมชนทั้งด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชนออกไปอย่างสิ้นเชิง

หรืออีกนัยหนึ่งก็คือ การนำพาประเทศไทยให้ถอยหลังลงคลองกลับไปสู่ความไร้ธรรมาภิบาลด้านสิ่งแวดล้อมในการดำเนินโครงการต่างๆ นั่นเอง

ต้องไม่ลืมนะครับว่า อดีตที่ผ่านมาข้อมูลผลกระทบโครงการต่างๆ โดยเฉพาะรายงานการศึกษา EIA และ EHIA แทบจะเป็นเหมือนกับ “ของสูง”
สำหรับประชาชน เพราะแทบไม่เคยมีใครสามารถเข้าถึงได้ ใครมันจะโกง จะปั้นข้อมูลเท็จยังไงมันก็ทำได้ ส่งผลให้ที่ผ่านมามีโครงการหลายอย่างมากมายที่ดำเนินการไปแล้ว แทนที่จะได้ประโยชน์ แต่สุดท้ายกลับสร้างความเสียหายให้กับประชาชน ชุมชน และสิ่งแวดล้อมในพื้นที่อย่างหนักหน่วงและรุนแรง

จนกระทั่งรัฐธรรมนูญปี 2550 ซึ่งได้กำหนดกฎเหล็กให้มีการทำรายงานและเปิดเผยข้อมูลทั้งหมด รวมทั้งให้มี กอสส. คอยตรวจทานข้อมูลเหล่านั้น นั่นแหละสถานการณ์ของชาวบ้านและชุมชนถึงดีขึ้น เพราะถ้าใครมั่วทำข้อมูลรายงานการศึกษามา ก็เป็นได้ถูกตีตกไม่ผ่านความเห็นชอบทุกครั้ง

ไอ้ที่เคยทำๆแล้วผ่านฉลุยเหมือนที่เคยเป็นมา ก็เลยผ่านไปไม่ได้ง่ายๆ

ดังนั้นตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาจึงมีความพยายามจาก “มือที่มองไม่เห็น” มาโดยตลอดที่จะยุบ กอสส. และล้มระบบการตรวจสอบและการรับฟังความคิดเห็นจากประชาชนที่มีส่วนได้ส่วนเสียจากโครงการต่างๆ เพื่อทำให้วังวนเดิมก่อนการประกาศใช้รัฐธรรมนูญ 2550 ให้กลับมาเหมือนเดิม ซึ่งไม่เป็นผลดีกับชาวบ้านและประชาชนแน่นอน

บรรทัดนี้จึงขอฝากไปถึงรัฐบาลโดยเฉพาะ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี รวมทั้งบิ๊กป้อม และบิ๊กเต่า ให้รีบหาทางทบทวนมติดังกล่าวเสียแต่เนิ่นๆ

ต้องระวังให้ดีครับ ไม่เช่นนั้นจะกลายเป็น “เตะหมูเข้าปากหมา”ไปเสียเปล่าๆ

ซึ่งคนที่ต้องรับตราบาปนี้ไปก็ไม่ใช่ใครหรอกครับ ก็คณะรัฐมนตรีที่นั่งหน้าสลอนในรัฐบาลนั่นแหละที่จะโดน

มะลิลา

มนตรี บุญจรัส

ชมรมเกษตรปลอดสารพิษ

จริงๆ แล้วผมได้รับบทความชิ้นนี้จาก “สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย” หรือ สกว. มานานหลายสัปดาห์แล้ว โดยเนื้อหาก็ว่าด้วยความสำเร็จจากการวิจัยการพัฒนากระบวนการจัดการน้ำอย่างเป็นระบบ ซึ่งเห็นว่าน่าสนใจดี แต่ด้วยความที่ช่วงที่ผ่านมา มัวแต่ยุ่งๆ จนทำให้ลืมไปเสียสนิทสัปดาห์นี้นึกขึ้นได้เลยขออนุญาตนำมาแบ่งปันให้ท่านผู้อ่านเสียก่อนที่จะลืมไปนานกว่านี้ บทความของ สกว. ท่านว่าไว้อย่างนี้ครับ …

ปัจุบันมีหลายประเทศทั่วโลก รวมถึงประเทศไทย ต่างประสบกับปัญหาเรื่อง “น้ำ” ทรัพยากรหลัก ที่มนุษย์พึ่งพิงตั้งแต่ตื่นนอน กระทั้งเข้านอน และมีแนวโน้มทวีความรุนแรงมากขึ้น ทั้งจากปริมาณน้ำต้นทุน ที่มีจำกัดและสภาพภูมิอากาศที่เปลี่ยนแปลง ซึ่งนับเป็นความเสี่ยงใหม่ที่ส่งผลกระทบต่อความแปรปรวนของทรัพยากรน้ำและอาจจะนำไปสู่ “สงครามน้ำ” ได้ในอนาคต การจัดการน้ำในอดีตที่ขาดข้อมูลในระดับ พื้นที่ ทำให้ยากในการแก้ปัญหาและวางแผนพัฒนาที่สอดคล้องกับความต้องการได้

ทั้งนี้เพื่อให้เกิดการพัฒนากระบวนการจัดการน้ำอย่างเป็นระบบ ภายใต้ความเสี่ยงใหม่ และความ มั่นคงด้านน้ำของประเทศในอนาคต ฝ่ายสวัสดิภาพสาธารณะ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) จึงให้การสนับสนุนโครงการศูนย์วิจัยระบบการวางแผนจัดการทรัพยากรน้ำเพื่อความมั่นคงระดับจังหวัด โดยมี รศ.ดร.สุจริต คูณธนกุลวงศ์จากคณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เป็นหัวหน้าโครงการ

รศ.ดร.สุจริต ท่านบอกว่า ที่ผ่านประเทศไทยต้องเผชิญกับปัญหาน้ำที่ทวีความรุนแรงขึ้น เนื่องจากปริมาณน้ำต้นทุนที่จำกัด ขณะที่จำนวนประชากรและพฤติกรรมการบริโภคเปลี่ยนไป รวมถึงการเพิ่มผลผลิตของพืชอาหารและพืชพลังงาน ตลอดจนสภาพภูมิอากาศที่เปลี่ยนแปลง

งานวิจัยการวางแผนจัดการทรัพยากรน้ำเพื่อความมั่นคงระดับจังหวัด ได้ใช้แนวคิดการบริหารจัดการเพื่อรับมือกับความเสี่ยงใหม่และสร้างความมั่นคงด้านน้ำทั้งระดับชุมชนและจังหวัด โดยยึดหลัก “จากพื้นที่สู่นโยบาย” คำนึงถึงภาคส่วนต่างๆที่เกี่ยวข้อง โดยอาศัยการบูรณาการข้อมูลและแผนงานจากพื้นที่ เพื่อให้ทิศทางในการบริหารสอดคล้องกัน และหาภาพของศักยภาพในการจัดการทรัพยากรน้ำในรูปของการใช้น้ำให้เหมาะกับส่วนต่างระหว่างอุปสงค์กับอุปทาน สามารถตอบโจทย์ปัญหาของพื้นที่ภายใต้กระบวนการมีส่วนร่วม บนพื้นฐานการวิเคราะห์ประเมินปัจจัยสภาพแวดล้อมและปัจจัยที่เกี่ยวข้องทั้งในระดับข้อมูลพื้นฐาน ข้อมูลสถานการณ์ปัจจุบัน ข้อมูลเชิงวิเคราะห์ ตลอดจนข้อมูลระดับการพยากรณ์ จำลองสถานการณ์ และข้อมูลปัจจัย สนับสนุนการจัดทำและประเมินวิเคราะห์แผนบริหารจัดการทรัพยากรน้ำในด้านต่างๆ ของชุมชนและจังหวัด

ผลงานวิจัยจากโครงการได้มีการนำเสนอต่อรัฐบาล และคณะกรรมาธิการปฏิรูปเพื่อประกอบการ พิจารณาร่างรัฐธรรมนูญ และนำเสนอต่อสภานิติบัญญัติแห่งชาติ เพื่อประกอบการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติ ทรัพยากรน้ำแห่งชาติ การจัดทำงบประมาณเชิงพื้นที่และมีการใช้ประโยชน์เชิงสาธารณะ โดยกรมชลประทาน ได้มีการจัดทำ MOU การพัฒนาชุดโครงการพัฒนาแหล่งน้ำในเขตตำบลตะพง นาตาขวัญ และบ้านแลง จังหวัดระยอง ร่วมกับทั้ง 3 อบต. และ อบจ.ระยอง เพื่อใช้ในการเกษตรและการอุปโภค สามารถเพิ่มพื้นที่ได้ประโยชน์ จากน้ำชลประทานถึง 2,500 ไร่

รศ.ดร.ชนาธิป ผาริโน ผอ.ฝ่ายสวัสดิภาพสาธารณะ สกว. ชี้ว่า จุดเด่นของงานวิจัยชิ้นนี้ เป็นการนำเสนอแนวคิดการบริหารจัดการน้ำเพื่อรับมือกับความเสี่ยงใหม่ และสร้างความมั่นคงด้านน้ำระดับชุมชนสู่ระดับจังหวัด ด้วยวิธีการจัดกระบวนการทำงานที่มีการพัฒนาศักยภาพคน โดยใช้ข้อมูลพื้นที่หรือเทคโนโลยีสารสนเทศเข้าช่วย เพื่อให้เกิดการประสาน ทำความเข้าใจจัดทำกติกา และหาระบบที่รับมือต่อการเปลี่ยนแปลงหรือความเสี่ยงในอนาคตได้ในระดับชุมชน-จังหวัด ผลที่ได้รับจากงานวิจัยมีคุณค่าอย่างยิ่งต่อการจัดการทรัพยากรน้ำและการพัฒนาประเทศในอนาคต งานวิจัยได้พัฒนากระบวนการวางแผนน้ำที่เชื่อมโยงกับการวางแผนพัฒนาจังหวัด และพัฒนาเครื่องมือการวางแผนจัดการน้ำ ตลอดจนการจัดทำโครงการแก้ไขปัญหาน้ำภายในพื้นที่นำร่อง ช่วยยกระดับความเข้าใจในการจัดการน้ำให้กับชุมชน ท้องถิ่น จังหวัด รวมถึงมีส่วนสำคัญที่ทำให้เกิดการจัดทำข้อตกลงข้ามหน่วยงาน การกำหนดหลักเกณฑ์และระเบียบการจัดการทรัพยากรน้ำและประสานงานกับ อปท. ในร่าง พระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ และการจัดทำพระราชบัญญัติจัดทำงบประมาณเชิงพื้นที่ต่อไป

มะลิลา

ประเทศไทยตอนนี้เราอยู่ตรงไหน คำถามนี้น่าจะเป็นคำถามที่หลายท่านอยากรู้!!! เพราะโครงการต่างๆ ที่ภาครัฐกำลังเร่งให้ไปสู่ “ไทยแลนด์ 4.0” นั้น เริ่มขยับเข้าใกล้ตัวเรามากขึ้น ไม่ว่าโครงการท่าเรือน้ำลึกแหลมฉบังช่วงต่อขยาย โครงการขยายสนามบินสุวรรณภูมิเฟส 2 เฟส 3 โครงการขยายสนามบินดอนเมือง โครงการพัฒนาสนามบินอู่ตะเภา โครงการเรือจุกเสม็ดรองรับเรือสำราญและเรือเฟอร์รี่ที่จะเชื่อมโยงภาคตะวันออกไปยังหัวหิน-ชะอำ โครงการสร้างรถไฟรางคู่ รถไฟความเร็วสูง และอื่นๆ อีกมากมาย

จากคำถามข้างบน ก็อยากจะตอบว่าเรายังย่ำอยู่ “ที่เดิม”

โดยมองหรือสังเกตจากภาวะเศรษฐกิจสังคมรอบๆ ตัวเราในปัจจุบัน ที่ถึงแม้สินค้าเกษตรจะราคาตกต่ำ แต่ก็ยังไม่มีคนซื้อ (ถามพ่อค้าแม่ค้าที่รับผลิตผลจากเกษตรกรมาส่งตลาดไทได้ครับ) สินค้าตามห้างสรรพสินค้าที่มีแต่คนเดินชม แต่ไม่ซื้อ หรือจะดูจากการเติบโตของ GDP ที่โตเพียง 1-2% กว่าๆ มาหลายปี ก็ถือว่าต่ำกว่าเวียดนาม กัมพูชา เมียนมา และลาว ดังนั้นถ้าจะให้สรุปกันง่ายๆ ประเทศไทยยังคงต้องฝ่าฟันต่ออีก 5-10 ปี เพราะในยามนี้เรายังก้าวไม่พ้นกับดักความยากจน หรือกับดักประเทศที่มีรายได้ปานกลาง (รายได้ต่อคนของประชากรอยู่ที่ 23,000 ดอลลาร์สหรัฐ) แต่เราก็ยังมีความหวังว่าอีก 4-5 ปีข้างหน้า จะไปถึงเส้นชัย

สำหรับอาชีพต่างๆ ในอนาคตอาจจะมีการ “เปลี่ยนแปลง” ต้องรีบปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์ ซึ่งคาดว่ามีหลายอาชีพอาจจะ
ล้มหายตายจากในระยะเวลาอันสั้น การเพาะปลูก การค้าขายสินค้าทั่วไปหรือสินค้าเกษตรแบบเดิมๆ (ไม่แปรรูป ไม่เพิ่มมูลค่า ไม่มีเว็บไซต์ ไม่ใช้เฟซบุ๊คช่วยทำตลาด) การดำรงชีวิตแบบเดิมๆ จะพลาดโอกาสในการเข้าถึงข้อมูล เข้าถึงทรัพยากร และมีสิทธิ์ตกขบวนรถไฟสาย 4.0 แน่นอน

การเชื่อมโยงของโลกจะเข้าถึงกันได้อย่างรวดเร็วโดยอินเตอร์เนต และระบบโลจิสติกส์สมัยใหม่ การกระจายตัวของเมือง ความเจริญมั่งคั่งจะออกจากกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ไปยังภูมิภาคอื่นมากขึ้น โลกแห่งดิจิตอลจะเข้ามาแทนที่ การแลกเปลี่ยนด้วยธนบัตรเงินตราจะค่อยถูกยกเลิก การเกษตรจะเน้นแปลงที่มีขนาดใหญ่เพื่อให้สอดคล้องกับเทคโนโลยีใหม่ การดูแลโรคแมลงศัตรูพืชจะมีการใช้ “โดรน” สำรวจตรวจสอบแทนมนุษย์ สามารถเตือนและเรียกดูข้อมูลย้อนหลังได้ 24 ชั่วโมง ช่วยให้แก้ปัญหาต่างๆ ได้ทันท่วงที

ความเปลี่ยนแปลงต่างๆ เหล่านี้ยังไม่นับรวมความเปลี่ยนแปลงในเรื่อง “โลกร้อน” ที่ไม่นานมานี้มีข่าวแผ่นน้ำแข็งใหญ่ติดอันดับ 1 ใน 10 ของโลกขนาด 50 ตารางกิโลเมตร ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของชั้นน้ำแข็งลาร์เซน ซี (Larsen C) ที่ขั้วโลกใต้ กำลังแตกตัวออกจากทวีปแอนตาร์กติกา โดยยังเหลือผืนน้ำแข็งส่วนที่ยังเชื่อมต่ออยู่เพียง 20 กิโลเมตรเท่านั้น เรื่องนี้บ่งบอกถึงอุณหภูมิโลกที่เปลี่ยนแปลงและเลวร้าย  ซึ่งจะส่งผลต่อระบบการผลิตภาคการเกษตรเกี่ยวกับปัญหาภัยแล้ง น้ำท่วม (เอลนีโญ-ลานีญา) โรคแมลงศัตรูพืชที่ระบาดรุนแรง เช่น ช่วงปี 2552-2554 เกิดระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลไปทั่วประเทศ อุณหภูมิโลกที่เปลี่ยนแปลงเพียง 1-2 องศา ล้วนมีผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตทุกชีวิตบนโลกใบนี้ ซึ่งทุกท่านควรเอาใจใส่ และไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป

การให้ความสำคัญเกี่ยวกับเรื่องลดการใช้สารพิษในภาคการเกษตรที่ดูจะเชื่องช้า จากหน่วยงานที่กำกับดูแล โดยสังเกตจากตัวเลขการนำเข้าวัตถุอันตรายทางการเกษตรของสำนักงานเศรษฐกิจภาคการเกษตรที่ในแต่ละปียังคงสูงเป็นหลักหมื่นถึงสองหมื่นล้านบาท ทั้งๆ ที่รัฐบาลของท่านพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ก็ส่งเสริมให้เดินตามแนวทางเกษตรพอเพียง เกษตรทฤษฎีใหม่ และโครงการเกษตรปลอดภัยไร้สารพิษออกมาอย่างมากมาย แต่ล่าสุดรายงานสรุปการนำเข้าวัตถุอันตรายทางการเกษตรปี 2559 ก็ยังมียอดการนำเข้าอยู่ที่ 20,577,925,471.87 บาท ซึ่งก็ไม่ได้แตกต่าง
จากปีก่อนๆ อย่างมีนัยสำคัญแต่อย่างใด

ปัญหาหรือสิ่งต่างๆ เหล่านี้ ล้วนส่งผลกระทบต่อประชาชนและพี่น้องเกษตรกรอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เพราะในโลกอนาคตนั้น ผู้คนต้องการสิ่งที่เรียกว่าสะอาดปราศจากมลพิษและไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม ให้ความสนใจในเรื่องสุขภาพ นวัตกรรม เทคโนโลยี พลังงานสะอาด การโฆษณาค้าขายออนไลน์ อินเตอร์เนต การชำระค่าสินค้าโดยไม่ใช้ธนบัตร กิจกรรมที่ก่อให้เกิดโลกร้อน คาร์บอนเครดิต ความคุ้มค่าของการใช้น้ำ เป็นต้น

สิ่งต่างๆ เหล่านี้คือ สัญลักษณ์อย่างหนึ่งที่จะทำให้เราๆ ท่านๆ ต้องตระหนักได้ว่า “เรายืนอยู่ตรงไหน?” และพร้อมที่จะก้าวไปข้างหน้าได้หรือไม่ และถ้าไม่ได้ ยังไม่เข้าใจ “จะทำอย่างไร” เป็นโจทย์ที่น่ากลุ้มใจ น่ากังวลไม่น้อย โดยเฉพาะ “รัฐบาล”

มะลิลา

เคยสงสัยกันบ้างหรือเปล่าครับว่าตลอดช่วงระยะเวลาที่ผ่านมาทุกครั้งเวลาที่พูดถึงวิกฤติพลังงานในบ้านเราทีไร ทั้งรัฐบาลกระทรวงพลังงาน หรือแม้แต่การไฟฟ้า ก็มักจะมาบ่นๆๆ ให้ประชาชนคนทั่วไปอย่างเราๆ ท่านๆ ฟังอยู่ซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า อนาคตวิกฤติพลังงานในบ้านเราน่าเป็นห่วงสักแค่ไหน ราคาน้ำมัน ราคาก๊าซ รวมถึงค่าไฟฟ้า จะพุ่งขึ้นไปสูงยังไง ก่อนจะตบตูดต่อท้ายบอกให้เราทุกคนช่วยกันประหยัด

แต่พอจะมีใครสังเกตบ้างหรือเปล่าครับว่า ประโยคคำพูดเหล่านี้ไม่ว่าจะผ่านมากี่ปีๆ ทุกอย่างก็ยังเหมือนเดิม เมื่อก่อนเคยถาม เคยบ่น กันยังไงเดี๋ยวนี้ทุกวันนี้ก็ยังคงเป็นเหมือนเดิมอยู่อย่างนั้น

สถานการณ์ที่ผ่านมา มันเหมือนกับว่า ทั้งรัฐ ทั้งเรา ต่างคนต่างรู้ถึงปัญหาดี แต่ก็ไม่ได้มีการเตรียมความพร้อมอะไรกันสักอย่าง โดยเฉพาะในระดับนโยบาย ไม่ว่าจะผ่านมากี่รัฐบาลก็ร้อบแบะๆ กันมาตลอด “พลังงานทางเลือก” บ้านเรามันถึงไม่โตกันเสียที

แล้วก็ไม่ใช่แค่ไม่โตกันเปล่าๆ ทุกวันนี้ยังต้องมานั่งเถียง นั่งสู้กันอีกกับ“โรงไฟฟ้าถ่านหิน” จนผมเองก็อดสงสัยและแอบคิดในใจว่า รัฐาลในบ้านเราเขามีอะไรซ่อนไว้อยู่ข้างหลังกันบ้างหรือเปล่าเพราะไม่เห็นจะยอมสนับสนุนพลังงานทางเลือกกันจริงๆ จังๆ เสียที

ไม่ต้องดูที่ไหนไกลครับ เอาแค่เรื่อง “โซลาร์รูฟท็อป” หรือระบบเปลี่ยนพลังงานแสงอาทิตย์มาเป็นพลังงานไฟฟ้าบนหลังคา ถ้าดูกันดีๆ ก็จะเห็นว่า คนที่กุมนโยบายเรื่องนี้ในบ้านเรามีอาการอิดๆ ออดๆ กันขนาดไหนกับการสนับสนุนเรื่องนี้ ทั้งที่ชาวบ้านและใครๆ ต่อใครก็พากันออกมาร้องแรกแหกกระเชอให้รัฐช่วยสนับสนุนเรื่องนี้กันให้เต็มสูบ เพราะมันคุ้มยิ่งกว่าคุ้ม และมีความเหมาะสมจริงๆ กับสภาพอากาศอย่างบ้านเราที่ร้อนจนแดดเผากันเปรี้ยงๆๆอยู่แทบทุกวี่ทุกวันขณะที่ต้นทุนราคาอุปกรณ์ติดตั้ง ก็ยิ่งมีแต่จะลดลงเรื่อยๆ ก็ยิ่งทำให้ประชาชนได้รับประโยชน์หรือคุ้มทุนได้มากขึ้นเร็วขึ้น

ดังนั้นจึงทำให้ผมอดสงสัยไม่ได้ว่าแล้วแบบนี้ผู้หลักผู้ใหญ่ในบ้านเราจะไปมัวกลัวอะไรอยู่

ยิ่งถ้ารัฐบาลออกมาประกาศปาวๆๆว่า จะเข็นประเทศไทยให้เป็น “Thailand 4.0” จะผลงานวิจัย นวัตกรรม และการคิดค้นเทคโนโลยี นำพาบ้านเมืองให้กลายเป็นประเทศที่พัฒนาแล้วภายใน 20 ปี ก็ยิ่งต้องบอกว่า รัฐบาลต้องรีบตื่นลืมตาขึ้นมาลงมือปฏิบัติให้เกิดขึ้นจริงๆ ได้แล้ว เพราะถ้ามัวแต่นั่งนึก นอนฝัน เอาแต่พูดอยู่อย่างนี้ก็ไร้ประโยชน์ครับ

ดูอย่างประเทศอินเดียโน่นสิ พัฒนาพลังงานทางเลือกเสียจนสามารถสร้างโรงงานไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ขนาดใหญ่ระดับโลกไปแล้ว

ที่วันนี้ผมต้องมาเขียนเรื่องนี้ ไม่ใช่อะไรนะครับ มันทนไม่ไหวแล้วจริงๆ ผู้ใหญ่ในรัฐบาลก็มัวแต่มะงุมมะงาหราคิดอะไรทำอะไรกันอยู่ก็ไม่รู้ ดึงเกมกันไปดึงเกมกันมา เหมือนมองไม่เห็นปัญหา ทีจะซื้อเรือดำน้ำ เครื่องบิน รถถัง นี่ไวจัง…3 ปีมานี่ ล่อเข้าไปกี่หมื่นล้านแล้ว ได้นับบ้างหรือเปล่า

แต่พอมาถึงเรื่องพลังงาน ซึ่งถ้าจะให้พูดแบบกำปั้นทุบดินก็ต้องบอกว่า เรื่องนี้มันก็เรื่องความมั่นคงของคนไทยเหมือนกัน กลับเหมือนแกล้งโยนให้ชาวบ้านมานั่งเถียงกับการไฟฟ้า เถียงกับกระทรวงพลังงานอยู่นั่นแหละว่าจะเอา-ไม่เอา “ถ่านหิน” ทั้งที่ก็รู้ก็เห็นกันอยู่แล้วว่า จริงๆ บ้านเรายังมีพลังงานทางเลือกอะไรอีกบ้างที่ทำได้

อยากจะโปร อยากจะศึกษา “ถ่านหิน” ก็ศึกษาไปสิครับ ทำไปเลย และทำให้รู้แน่ว่าไอ้ที่จะไปสร้างที่แถบ “อันดามัน” หรือที่อื่นๆ น่ะมันดีจริงหรือเปล่า มันได้ความคุ้มค่ามากกว่าที่จะเสียไปหรือเปล่า

แต่ขณะเดียวกันก็ต้องเปิดประตู“ทางเลือก” อื่นๆ ให้กับประชาชนเขาด้วย

อย่าคิดเอาแต่จูงจมูกหรือชี้นิ้วสั่งให้ซ้ายหันขวาหัน เหมือนคนไทยไม่มีสมองอย่างเด็ดขาด

เรื่องดีๆ ไม่รีบทำ ระวังเดี๋ยวชาวบ้านเขาจะคิดบ้างว่า ที่หวงก้างกันอยู่ทุกวันนี้ เพราะกลัวค่าไฟถูกแล้วผลประโยชน์ของใครมันจะหายไปนะครับ

มะลิลา

หลังประชุม ครม. เมื่อวันอังคารที่ผ่านมา ถ้าไม่นับข่าวใหญ่อย่างการจำใจงัด “มาตรา 44” มาแก้ปัญหาผลกระทบจากการออก “พ.ร.ก.การบริหารจัดการการทํางานของคนต่างด้าว” ของรัฐบาล ก็ต้องยกข่าว ครม.อนุมัติงบฯก้อนโต 2.28 หมื่นล้าน ให้กระทรวงเกษตรฯ เอาไปดำเนินโครงการ “9101ตามรอยเท้าพ่อ ภายใต้ร่มพระบารมีเพื่อการพัฒนาการเกษตรอย่างยั่งยืน” ซึ่งถือว่าเป็นงบฯก้อนโตเสียจนเงิน 1.5พันล้านที่ ครม.อนุมัติในวันเดียวกัน เพื่อเอาไปใช้ในการอุดหนุนสวัสดิการแห่งรัฐ หรือ “บัตรคนจน” ให้คนที่มาลงทะเบียนผู้มีรายได้น้อย 14.12 ล้านคน แทบจะกลายเป็นเศษเงินไปในพริบตา

ถามว่าโครงการนี้มีดีตรงไหน?

พล.อ.ฉัตรชัย สาริกัลยะ รมว.เกษตรและสหกรณ์ แกบอกว่า โครงการนี้ไม่ได้เป็นโครงการแจกเงินให้กับเกษตรกรเหมือนที่ผ่านมา แต่เป็นการนำเงินลงไปเป็นทุนต่อยอดเพื่อให้เกษตรกรรู้จักเรียนรู้ผ่านศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) 882 แห่งทั่วประเทศ ด้วยการสนับสนุนเงินลงทุนเริ่มต้นให้กับเกษตรกรในชุมชน 9,101 แห่ง แห่งละ 2.5 ล้านบาท รวม 2.28 หมื่นล้านบาท

โดยคาดการณ์จะมีเกษตรกรได้ประโยชน์ 4 ล้านคน จากจำนวนเกษตรกรที่ขึ้นทะเบียนกับกรมส่งเสริมการเกษตรประมาณ 5-6 ล้านคน

ส่วนเงื่อนไขคร่าวๆ ที่จะได้รับเงิน คือ แต่ละชุมชนต้องรวบรวมสมาชิกประมาณ 500 คน แล้วเสนอโครงการซึ่งเป็นกิจกรรมในลักษณะลดต้นทุนการผลิต เพิ่มผลผลิต และยกระดับมาตรฐานสินค้าเกษตร ภายใต้ 8 กลุ่ม โครงการ ประกอบด้วย ด้านการผลิตพืช ด้านการผลิตปุ๋ยอินทรีย์ ด้านการจัดการศัตรูพืช ด้านฟาร์มชุมชน ด้านการผลิตอาหาร และการแปรรูปการผลิต ด้านปศุสัตว์ (ขนาดเล็ก) ด้านประมง และอื่นๆ เช่น การปรับปรุงบำรุงดิน รวมทั้งต้องมีการจ้างแรงงานร้อยละ 50 ในพื้นที่โดยชุมชนคัดเลือกและรับรองด้วยกันเอง โดยหลังจากครม.อนุมัติ จะสามารถขับเคลื่อนงานทันทีและชุมชนจะได้รับเงินไม่เกิน 15 กรกฎาคมนี้

เท่าที่ฟังรัฐมนตรีเล่ามาคร่าวๆ ถึงบรรทัดนี้ ก็ทำให้เกิดความรู้สึกว่าหลักการของโครงการนี้ก็คล้ายๆ กับ “โครงการสร้างรายได้และพัฒนาการเกษตรแก่ชุมชนเพื่อบรรเทาปัญหาภัยแล้ง” หรือโครกงาร “ตำบลละล้าน” ที่กระทรวงเกษตรฯโดย “กรมส่งเสริมการเกษตร” สมัยมีอธิบดีชื่อ “โอฬาร พิทักษ์” และมีรัฐมนตรีชื่อ “ปีติพงศ์ พึ่งบุญ ณ อยุธยา” เคยดำเนินการมาแล้วเมื่อคราวเกิดปัญหาภัยแล้งปี 2558 ซึ่งการดำเนินการครั้งนั้นได้รับผลตอบรับค่อนข้างดีทีเดียว เพราะเป็นโครงการที่ชุมชนเสนอขึ้นมาเอง ทำให้การแก้ไขปัญหาตรงจุดมากกว่าการให้ภาครัฐคิดแล้วโยนไปให้เกษตรกรทำ ซึ่งอาจจะแก้ปัญหาได้บางพื้นที่เท่านั้น

นอกจากนี้ยังมีอีกเรื่องที่ผมมองว่าเป็น “ปัจจัยสำคัญ” ที่ทำให้โครงการ “ตำบลละล้าน” ในครั้งนี้ประสบความสำเร็จอย่างงดงาม คือ การดึงองคาพยพต่างๆ จากหน่วยงานต่างๆ อาทิ กองทัพ กระทรวงมหาดไทย และโดยเฉพาะกรมตรวจสอบบัญชีสหกรณ์ ที่ส่งทั้งเจ้าหน้าที่และครูบัญชีอาสาลงพื้นที่ไปช่วยชุมชนดูแลการจัดทำบัญชีรับ-จ่ายเงินของโครงการ จนแทบพูดได้ว่าเป็นโครงการที่ปลอดจากการทุจริตมากที่สุดโครงการหนึ่ง

มะลิลา

ผมยังไม่ทราบว่าในการดำเนินโครงการ 9101 ครั้งนี้ กระทรวงเกษตรฯได้วาง
“โมเดล” ไว้อย่างไรบ้าง แต่ด้วยความที่มีเม็ดเงินค่อนข้างมหาศาล จึงอยากฝากเอาไว้ให้ช่วยคิดต่อเผื่อให้การทำงานเกิดความรัดกุม มีประสิทธิภาพ และสามารถตอบโจทย์การแก้ไขปัญหาได้อย่างแท้จริง