หลังจาก “คมชัดลึก” รายงานข่าวปัญหา สิทธิเด็กพิการที่ถูกละเลย อย่างต่อเนื่อง ล่าสุด พบว่า มีเด็กพิเศษหรือเด็กออทิสติก ประมาณ 7,000 กว่าคนทั่วประเทศไทย  ไม่ได้รับการดูแลรักษาสุขภาพเหมือนเด็กทั่วไป

กลุ่มคนพิการทางออทิสติก เป็น 1 ใน 7 ประเภทความพิการ หมายถึง บุคคลที่มีข้อจำกัดในการทำกิจกรรมในชีวิตประจำวัน หรือการเข้าไปมีส่วนร่วมในกิจกรรมทางสังคม ซึ่งเป็นผลจากความบกพร่องทางพัฒนาการด้านสังคม การสื่อความหมาย พฤติกรรมและอารมณ์ โดยมีสาเหตุจากความผิดปกติของสมองและความผิดปกตินั้นแสดงก่อนอายุ 2 ปีครึ่ง

ปัญหาที่เกิดขึ้นคือ เมื่อเด็กกลุ่มนี้รู้สึกเจ็บป่วย  พวกเขาจะไม่สามารถสื่อความหมายหรือบอกพ่อแม่ผู้ปกครองได้ว่า รู้สึกไม่สบายแบบไหน เช่น ปวดท้อง ปวดหัว ปวดฟัน  เด็กกลุ่มนี้จะไม่รู้เลยว่า มันคืออาการอะไร ขณะที่ผู้ปกครองส่วนใหญ่เองก็ขาดความรู้ ความเข้าใจในการดูแล หรือบางรายละเลยไม่ใส่ใจ

จากข้อมูลโรงเรียนลพบุรีปัญญานุกูล จ.ลพบุรี พบว่า “เด็กพิเศษ” ส่วนใหญ่มีปัญหา สุขภาพปากและฟัน ฟันผุ ปวดฟัน เหงือกอักเสบ ฯลฯ  บางรายมีปัญหาโรคติดต่อ เช่น ไข้หวัด หิด เหา หรืออาจมีอาการป่วยของโรคเรื้อรัง เช่น ปวดท้อง โรคกระเพาะเบาหวาน ความดันหัวใจ ฯลฯ

“ทีมข่าวคมชัดลึก” ลงพื้นที่สังเกตการณ์ โรงเรียนข้างต้นที่เป็นโรงเรียนเฉพาะของเด็กพิเศษ มีนักเรียนกว่า 200 คน  เมื่อวันที่ 25 สิงหาคม 2558 เป็นวันตรวจสุขภาพ โดยนักเรียนยืนต่อคิวพร้อมสมุดประเมินสุขภาพ  แต่งกายในชุดกีฬาสะดวกต่อการยกแขนขา เมื่อผ่านการตรวจคัดกรองแล้ว  แพทย์พยาบาลจะประเมินว่า จัดอยู่ในกลุ่มใดบ้างใน 3 กลุ่ม คือ 1 กลุ่มปกติ 2 กลุ่มตรวจพบความผิดปกติควรเฝ้าระวังและทำการรักษา และ 3 กลุ่มร้ายแรงควรได้รับการรักษาทันที

เด็กหลายคนให้ความร่วมมือในการตรวจดีขณะที่บางคนไม่เข้าใจว่า มาทำอะไรกันในวันนี้จึงแสดงท่าทีขัดขืน บ่ายเบี่ยงไม่ยอมให้ตรวจโดยเฉพาะจุดตรวจวัดความดันและตรวจฟันและช่องปาก เด็กบางคนร้องไห้ไม่ยอมรับการตรวจ ทำให้เจ้าหน้าที่ต้องเข้าไปช่วย

ครูผู้รับผิดชอบงานอนามัย ให้ข้อมูลว่า  ปัญหาที่พบคือ หลังตรวจสุขภาพแล้ว เมื่อแจ้งให้ผู้ปกครองทราบ ปรากฏว่า ส่วนใหญ่ไม่ค่อยให้ความร่วมมือพาเด็กไปรักษา ไม่ให้ความสำคัญสุขภาพเด็ก

“ผู้ปกครองจะชอบอ้างว่า  ไม่มีเวลาพาไปหาหมอ  หรือเด็กไม่ยอมไป  เด็กไม่ให้ความร่วมมือ ไม่มีเงิน บางครั้งก็บอกว่าโรงพยาบาลไม่ให้ความสำคัญกับเด็กให้นั่งรอนานเด็กไม่ยอมต้องพากลับ”

ทั้งนี้ เพื่อแก้ปัญหาเด็กพิเศษไม่ได้รับการรักษาสุขภาพอนามัยอย่างถูกต้อง องค์การยูนิเซฟ ร่วมกับ องค์กร “สเปเชียล โอลิมปิก ไทยแลนด์”  จัดโครงการตรวจสุขภาพเด็กพิการทางสติปัญญา (ออทิสติก) ประเทศไทยเป็น 1 ใน 33 ประเทศสมาชิกทั่วโลก ที่มีโครงการตรวจสุขภาพเด็กพิการทางสติปัญญา ระยะเวลา 3 ปี เริ่มเมื่อปี 2556  นำร่องเด็กพิเศษ  1,359 คน จาก 6 จังหวัด ที่มีโรงเรียนการศึกษาพิเศษ  ได้แก่ กทม. ลพบุรี สุพรรณบุรี เชียงใหม่ อุบลราชธานี และภูเก็ต

“รัชนีวรรณ บูลกุล” ผู้จัดการโครงการสเปเชียล โอลิมปิก ไทยแลนด์   เล่าว่า ปัจจุบันมีคนพิการทางสติปัญญาส่วนใหญ่มีฐานะยากจน มักเป็นกลุ่มที่ถูกลืมและขาดโอกาสในสังคม โดยเฉพาะกลุ่มเด็กจำนวนมากที่ประสบปัญหาด้านสุขภาพ

“ข้อมูลกรมสุขภาพจิตระบุ มีเด็กออทิสติกแค่ร้อยละ 3.4  เท่านั้น ที่เข้ารับการรักษาพยาบาลของรัฐ  มีเด็กอีกหลายคน ที่ไม่เคยรับการตรวจสุขภาพเลย อยากให้รัฐผลักดันให้มีโครงการตรวจสุขภาพเด็กออทิสติกทั่วประเทศ ร่วมกัน 3 ฝ่ายคือ หน่วยการแพทย์ท้องถิ่น กระทรวงศึกษาธิการและกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์”

การตรวจสุขภาพเด็กพิเศษในโรงเรียนแห่งนี้เป็นความร่วมมือจากโรงเรียน สาธารณสุขจังหวัด รพ.สต.พื้นที่ ต.ป่าตาล อ.เมือง จ.ลพบุรี โรงพยาบาลประจำจังหวัด และอาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) เป็นอย่างดี ในการตรวจคัดกรองแบบฟูลสเกลครอบคลุม 5 ส่วน คือ 1.การตรวจร่างกายทั่วไป  เริ่มจากการลงทะเบียนซักประวัติ ชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง วัดอุณหภูมิความอิ่มตัวของออกซิเจนและวัดความดันโลหิต 2.การตรวจสมรรถภาพการมองเห็น โดยใช้รูปภาพเป็นสื่อ ให้เด็กมองในระยะห่างทั้งใกล้ไกลคือระยะ 1 ฟุตและระยะ 2 เมตร บอกรูปสัญลักษณ์ที่ชี้ว่าเป็นรูปอะไร เช่น สามเหลี่ยม วงกลม สี่เหลี่ยม 3.การตรวจร่างกายทางกายภาพ เช่น การยกแขนขาเพื่อดูว่ามีการคดงอหรือไม่ การก้มเงย ดูความผิดปกติของกระดูกสันหลัง 4.การตรวจสิ่งผิดปกติในช่องท้องของนักเรียนหญิงว่ามีสิ่งผิดปกติหรือไม่ และ 5.การตรวจสุขภาพปากและฟัน มุ่งหวังแก้ปัญหาเรื่องฟันผุ โรคในช่องปาก คราบหินปูน โรคเหงือกอักเสบ ฯลฯ

ตัวแทนกลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุข รพ.สต.ป่าตาล บอกว่า เริ่มแรกที่รู้ว่าจะต้องมีการตรวจสุขภาพเด็กพิเศษ รู้สึกกังวลว่าเขาจะสื่อสารกับเรารู้เรื่องหรือไม่ จะต้องใช้วิธีการพูดหรือจิตวิทยาอย่างไรดีเพื่อจะบอกเขา แต่เมื่อได้มาสัมผัสเด็กจริงๆ แล้วพบว่าเด็กๆ น่ารัก พูดคุยรู้เรื่อง เด็กเข้าใจและยอมให้ตรวจสุขภาพโดยดี จะมีบางคนที่ไม่เข้าใจ จึงต้องชมว่าเก่งครับ เก่งค่ะ ดีมากค่ะ เด็กหลายคนบอกไม่ได้ว่าเจ็บป่วยตรงไหน เห็นแล้วรู้สึกสงสารเพราะเขาไม่เหมือนเด็กทั่วไป อยากให้พ่อแม่ผู้ปกครองใส่ใจดูแลสุขภาพของเด็กๆ เหล่านี้ด้วย

ด้าน “หัวหน้างานอนามัยโรงเรียน“ ยอมรับว่า หลังจากตรวจสุขภาพแล้ว ได้เรียกประชุมผู้ปกครองแจ้งให้ทราบ ส่วนใหญ่ไม่ค่อยร่วมมือ บอกแล้วก็แล้วกันไป ไม่พาลูกหลานไปรักษา ให้ข้อมูลไปแล้วก็ไม่เห็นความสำคัญสุขภาพเด็ก ไม่เปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดี

“ผู้ปกครองส่วนใหญ่อ้างว่าไม่มีเวลาพาไป เด็กไม่ยอมไป เด็กไม่ให้ความร่วมมือ ไม่มีทุนทรัพย์ โรงพยาบาลไม่ให้ความสำคัญกับเด็ก และนั่งรอนานเด็กไม่ยอม จึงต้องพากลับ อยากให้โครงการมีต่อเนื่อง ไม่ใช่สิ้นสุดแค่ 3 ปีนี้เท่านั้น อยากให้ขยายผลไปสู่ความยั่งยืนในอนาคต”

แม้ว่า ปลายปี 2558 นี้ จะสิ้นสุดการดำเนินโครงการตรวจสุขภาพเด็กออทิสติก 6 โรงเรียนนำร่องประเทศไทย ตามกำหนดระยะเวลา 3 ปีแล้วก็ตาม แต่สิ่งหนึ่งที่องค์การยูนิเซฟ และสเปเชียลโอลิมปิกไทย คาดหวังในอนาคต คือ โมเดลแห่งความร่วมมือ 3 ฝ่ายที่ทำงานร่วมกันอย่างเป็นระบบในการดูแลสุขภาพเด็กออทิสติกทั้งประเทศ ทั้งที่ก่อนหน้าต่างคนต่างทำ

ได้แก่ กระทรวงสาธารณสุข (หน่วยการแพทย์สาธารณสุขจังหวัด, หน่วยการแพทย์ท้องถิ่น (สพ.สต. รพ.ประจำจังหวัด) กระทรวงศึกษาธิการ (โรงเรียน) และกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.จว.) ชุมชน, พ่อแม่ผู้ปกครอง ร่วมกันขับเคลื่อน ผลักดัน การดูแลแก้ไขปัญหาสุขภาพเด็กออทิสติกไทยอย่างเป็นระบบให้ดีขึ้นต่อไป

            พ.ร.บ.ยาฉบับล่าสุดของประเทศบังคับใช้มาตั้งแต่ พ.ศ.2510 มีการปรับปรุงแก้ไขมาแล้ว 5 ครั้ง ล่าสุดเมื่อปี 2530 ซึ่งเป็นเวลาถึง 48 ปีที่ยังไม่มีการออก พ.ร.บ.ยาฉบับใหม่ ทำให้บทบัญญัติบางประการไม่สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบันที่เทคโนโลยีพัฒนาอย่างมาก รวมถึงการขยายตัวทางการค้าและอุตสาหกรรมด้านยา ส่งผลให้ภาคส่วนที่เกี่ยวข้องพยายามที่จะผลักดันให้มีการออก พ.ร.บ.ยาฉบับใหม่ โดยภาคประชาชนเสนอร่าง พ.ร.บ.ยา พ.ศ…(ฉบับประชาชน) ร่างแรกตั้งแต่ปี 2543 และเมื่อปี 2557 สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(อย.)ได้นำร่าง พ.ร.บ.หารือร่วมกับทุกภาคส่วนสรุปเป็นร่าง พ.ร.บ.ยา พ.ศ….(ฉบับกระทรวงสาธารณสุข)

เนื้อหาสาระของร่าง พ.ร.บ.ยา (ฉบับกระทรวงสาธารณสุข) แบ่งเป็น 12 หมวด 241 มาตรา ได้แก่ หมวด 1 คณะกรรมการ หมวด 2 ยาแผนปัจจุบัน ยาแผนไทย และยาแผนทางเลือก หมวด 3 ยาสำหรับสัตว์ หมวด 4 เภสัชเคมีภัณฑ์ เภสัชเคมีภัณฑ์กึ่งสำเร็จรูป เภสัชชีววัตถุและเภสัชสมุนไพร หมวด 5 การควบคุมยา หมวด 6 การเลิกกิจการและการโอนกิจการ หมวด 7 การโฆษณา หมวด 8 การพักใช้ใบอนุญาตและการเพิกถอนใบอนุญาต หมวด 9 พนักงานเจ้าหน้าที่ หมวด 10 อุทธรณ์ หมวด 11 ความรับผิดทางแพ่ง หมวด 12 บทกำหนดโทษ และบทกำหนดโทษ

“เจตนารมณ์ของร่าง พ.ร.บ.ยาใหม่ไม่ต่างจาก พ.ร.บ.ยาฉบับเดิม คือมุ่งคุ้มครองผู้บริโภคในด้านยา เพียงแต่ฉบับใหม่มีการปรับให้ทันยุคสมัยมากขึ้น เพราะมีการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมด้านยา” รศ.(พิเศษ) ภก.กิตติ พิทักษ์นิตินันท์ นายกสภาเภสัชกรรม กล่าว

รศ.(พิเศษ) ภก.กิตติ บอกว่า จุดสำคัญของร่าง พ.ร.บ.ยา ฉบับกระทรวงสาธารณสุข ที่แตกต่างจาก พ.ร.บ.ยา พ.ศ.2510 ที่เป็นฉบับเดิม คือ ในเรื่องของการแบ่งประเภทยา จากเดิมแบ่งเป็น ยาอันตราย ยาควบคุมพิเศษ ยาแผนปัจจุบัน ยาแผนโบราณ ยาสามัญประจำบ้าน ยาบรรจุเสร็จ เป็นต้น แต่ร่างใหม่ แบ่งเป็น ยาที่ต้องจ่ายตามใบสั่งยา ยาที่ต้องจ่ายโดยผู้ประกอบวิชาชีพ ยาสามัญประจำบ้าน เป็นต้น รวมถึงการกำหนดเรื่องโฆษณา โดยหลักการไม่ควรให้มีการโฆษณายาเพราะจะเป็นการจูงใจให้ใช้ยาไม่สมเหตุสมผล

ในร่างฉบับใหม่มีการระบุถึงการห้ามโฆษณายาในลักษณะโอ้อวดสรรพคุณ ทำให้เข้าใจว่าเป็นยาทำให้แท้งลูกหรือขับระดู ทำให้เข้าใจว่าเป็นยาบำรุงกาม และเป็นการรับรองหรือยกย่องสรรพคุณยาโดยบุคคล คณะบุคคล หรือสถาบันใดๆ แต่ไม่ใช้บังคับการโฆษณาที่กระทำโดยตรงต่อผู้ประกอบวิชาชีพ แสดงว่าสามารถโอ้อวดกับผู้ประกอบวิชาชีพได้ ซึ่งไม่ถูกหลักการ นอกจากนี้ เรื่องยาแผนไทย ฉบับเดิมเภสัชกรจะร่วมผลิตไม่ได้ แต่ฉบับใหม่ เภสัชกรสามารถช่วยในการผลิตได้ น่าจะส่งผลให้เกิดการพัฒนายาแผนไทยได้มาก

“ที่สำคัญคือ ในร่าง พ.ร.บ.ยาฉบับใหม่มีการระบุเรื่องการขอขึ้นทะเบียนยา จะต้องแสดงรายการข้อมูลสิทธิบัตร ในกรณีเป็นยาที่ได้รับสิทธิบัตรตามกฎหมายว่าด้วยสิทธิบัตร หรือข้อมูลสิทธิในภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย ในกรณีเป็นยาแผนไทยที่ได้จดทะเบียนสิทธิ ในภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยประเภทตำรับยาแผนไทยส่วนบุคคลตามกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย และข้อมูลโครงสร้างราคายา ในกรณีเป็นยาที่ได้รับสิทธิบัตรตามกฎหมายว่าด้วยสิทธิบัตร ซึ่งในฉบับเดิมไม่มี เป็นการเริ่มกระบวนการจำกัดยาเข้าประเทศ” รศ.(พิเศษ)ภก.กิตติกล่าว

ทั้งนี้ ร่าง พ.ร.บ.ยา พ.ศ…(ฉบับกระทรวงสาธารณสุข) เกือบจะได้นำให้คณะรัฐมนตรี(ครม.)พิจารณาและเข้าสู่กระบวนการขั้นตอนการออกกฎหมายต่อไป แต่จนแล้วจนรอด ร่าง พ.ร.บ.ยาฉบับนี้ กระทรวงสาธารณสุข(สธ.)มีอันต้องนำกลับมาพิจารณาใหม่ร่วมกับกระทรวงพาณิชย์ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เนื่องจากมีการท้วงติงว่า ข้อกำหนดในร่าง พ.ร.บ.ยาที่ให้รายงานโครงสร้างราคายา ถือเป็นการกีดขวางการวิจัยและพัฒนายาในอนาคต

นายนิมิตร เทียนอุดม ผู้จัดการมูลนิธิเข้าถึงเอดส์ กล่าวว่า ร่าง พ.ร.บ.ยา ฉบับกระทรวงสาธารณสุขไม่มีประโยชน์อะไร หากไม่มีข้อกำหนดในเรื่องการกำหนดให้ต้องเปิดเผยข้อมูลโครงสร้างราคายาและข้อมูลสิทธิบัตร เพราะจะเป็นข้อมูลเชิงประจักษ์ที่ทำให้เห็นว่าเหตุผลที่บริษัทยาตั้งราคายาเป็นเท่านั้นเท่านี้ด้วยปัจจัยใด ตั้งแต่ขั้นตอนการขึ้นทะเบียนยา หากไม่เหมาะสมก็ไม่อนุญาตให้ขึ้นทะเบียนยา ทำให้รัฐมีอำนาจต่อรองในการตั้งราคายาแต่ละชนิด ประโยชน์ก็จะตกถึงประชาชน ซึ่งที่ผ่านมาไม่เคยมี จะรู้โครงสร้างราคายาก็ต่อเมื่อยาหมดสิทธิบัตรแล้วเท่านั้น

ขณะที่ นพ.บุญชัย สมบูรณ์สุข เลขาธิการคณะกรรมการอาหารและยา(อย.) กล่าวระหว่างที่ ศ.คลินิก เกียรติคุณ นพ.ปิยะสกล สกลสัตยาทร รมว.สาธารณสุข ตรวจเยี่ยมอย.ว่า ร่าง พ.ร.บ.ยาฉบับใหม่มีการขับเคลื่อนมานานมาก มีการแก้ไขและเสนอครม.หลายรอบ แต่ถูกตีกลับ ล่าสุด ในร่างฉบับกระทรวงสาธารณสุขได้ตัดข้อกำหนดในเรื่องโครงสร้างราคายาและสิทธิบัตรออกไป ขณะนี้อยู่ระหว่างเสนอเรื่องเข้าสู่การพิจารณาของครม.อีกครั้ง