การบูรณาการด้านน้ำของกรมชลประทาน ไม่จำกัดเฉพาะความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภายในประเทศอีกต่อไปเท่านั้น หากยังขยายวงสู่หน่วยงานระดับนานาชาติอีกด้วย อย่างเช่นกองทุนกรีนไคลเมทฟันด์ (GCF) โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) และองค์การความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ)

จะถือเป็นอินเตอร์ประชารัฐก็ย่อมได้

กองทุนกรีนไคลเมทฟันด์ (GCF) แปลเอาความว่า กองทุนสีเขียวลดโลกร้อน เป็นโต้โผเจ้าของเงินทุนที่จะให้การสนับสนุนโครงการใดๆ ในประเทศด้อยพัฒนา และกำลังพัฒนาที่ช่วยลดภาวะโลกร้อน แต่ไม่ได้ให้โดยตรงต้องผ่านการคัดกรองจากหน่วยงานที่ GCF เห็นว่ามีขีดความสามารถบริหารจัดการการเงินที่ดี ซึ่ง UNDP ก็เป็นหนึ่งในบรรดาหน่วยงานดังว่า

ในขณะที่ GIZ ถึงไม่เกี่ยวข้องกับ GCF โดยตรง แต่ให้การสนับสนุนกรมชลประทานทางด้านเทคนิคในฐานะที่เชี่ยวชาญด้านการจัดการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมหรือช่วยลดโลกร้อนนั่นเอง

โครงการที่กรมชลประทานร่วมมือกับ UNDP และ GIZ คือโครงการแก้มลิงพื้นที่ลุ่มต่ำเหนือจังหวัดนครสวรรค์หรือลุ่มน้ำยมตอนล่างนั่นเอง ซึ่งเป็นจุดเสี่ยงน้ำท่วมในฤดูน้ำหลาก การเพาะปลูกประสบความเสียหายทุกปี และพอถึงฤดูแล้งกลับขาดแคลนน้ำทำกินเสียอีก

“โจทย์คือ มาตรการที่ใช้สิ่งก่อสร้างหรือไม่ใช้สิ่งก่อสร้างในโครงการ จะป้องกันหรือลดผลกระทบจากภาวะโลกร้อนนี้ได้อย่างไร ขณะเดียวกันชาวบ้านจะปรับตัวกับสภาพที่เป็นอยู่อย่างไร เป็นเรื่องที่กองทุนสีเขียวลดโลกร้อน ต้องการได้คำตอบจากเรา” ดร.สมเกียรติ ประจำวงษ์ รองอธิบดีกรมชลประทานเล่าถึงที่มาของความต้องการของ GCF

สถานภาพโครงการในขณะนี้ผ่านมาแล้วครึ่งทาง คือการจัดทำข้อเสนอและแผนโครงการ รวมทั้งด้านเทคนิคโดยมีผู้เชี่ยวชาญจาก UNDP และ GIZ คอยประกบ แต่ก่อนที่ UNDP จะส่งให้ GCF พิจารณานั้น ต้องให้สำนักแผนและนโยบายสิ่งแวดล้อม กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เห็นชอบก่อน จากนั้น UNDP จะเสนอโครงการเข้ารับการสนับสนุนทางการเงินจาก GCF แข่งกับประเทศอื่นๆ แต่มีความเป็นไปได้สูงที่โครงการแก้มลิงพื้นที่ลุ่มต่ำเหนือ จ.นครสวรรค์ จะได้รับการอนุมัติจำนวน 50 ล้านเหรียญสหรัฐ หรือประมาณ 1,500 ล้านบาท

“สิ่งหนึ่งที่กรมชลประทานต้องการสื่อสารกับสังคม คือเราเองก็ให้น้ำหนักการดูแลธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมควบคู่ไปกับงานออกแบบและด้านการก่อสร้าง เช่น การปรับวิธีการออกแบบที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมและเงื่อนไขการปฏิบัติตามรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม เราก็ปฏิบัติตามมาโดยตลอด ต้องสนับสนุนปลูกพื้นที่ป่าเพิ่มเป็น 2-3 เท่า ที่ได้รับผลกระทบจากการก่อสร้างเขื่อน แต่ในกรณีโครงการลดผลกระทบโลกร้อนจากโครงการแก้มลิงเหนือพื้นที่ จ.นครสวรรค์ แม้ไม่มีกฎหมายบังคับให้เราต้องทำ แต่ทำแล้วเป็นผลดีต่อสิ่งแวดล้อม เราก็พร้อมจะเดินหน้าทำเช่นกัน”

ลุ่มน้ำยมมีรูปลักษณ์เสมือนกรวย ด้านบนหรือลุ่มน้ำยมตอนบนจากด้านใต้ จ.พะเยา ลงมาถึง จ.แพร่ จะกว้าง พอมาถึงตรงลุ่มน้ำยมตอนกลางก็ค่อยๆ แคบเข้า แล้วมาเรียวเล็กเป็นท่อกรวยหรือคอขวดเอาบริเวณลุ่มน้ำยมตอนล่างตั้งแต่ จ.สุโขทัย พิษณุโลก พิจิตร และนครสวรรค์ ซึ่งเป็นพื้นที่ราบและลุ่มต่ำ น้ำจากตอนบนและตอนกลางซึ่งเป็นที่สูงกว่าจึงไหลเทลงมาประดังตอนล่าง ในขณะที่ไม่มีแหล่งน้ำขนาดใหญ่คอยเก็บกักน้ำบริเวณลุ่มน้ำตอนบนเหมือนแม่น้ำปิง วัง และน่าน น้ำจึงท่วมพื้นที่ลุ่มน้ำยมตอนล่างเสียหายตลอดมา

หลังเหตุการณ์มหาอุทกภัย 2554 มีการวางแผนแก้ไขปัญหาอุทกภัยระยะยาวแบบบูรณาการ หนึ่งในแนวทางแก้ไขปัญหานั้นคือการพัฒนาพื้นที่ลุ่มต่ำเหนือ จ.นครสวรรค์ ซึ่งมีน้ำท่วมเป็นประจำให้สามารถใช้เป็นที่ควบคุมน้ำชั่วคราวในช่วงอุทกภัยและนำไปใช้ประโยชน์ในฤดูแล้ง เป็นแก้มลิงตามศาสตร์พระราชา

การต่อต้านการโครงการเขื่อนแก่งเสือเต้น เขื่อนยมบน-ยมล่าง ทำให้กรมชลประทานต้องปรับแผนมาก่อสร้างแหล่งเก็บกักน้ำขนาดเล็กและขนาดกลางตามลำน้ำสาขาแม่น้ำยมแทน โดยได้ดำเนินการบูรณาการพัฒนาแหล่งน้ำแบบประชารัฐ ร่วมกับกองทัพภาคที่ 3 มหาวิทยาลัยนเรศวร และประชาชนในพื้นที่ลุ่มน้ำยมตอนบน มีการสร้างประตูระบายน้ำรวมทั้งฝายในลำน้ำยมเอง เพื่อทำหน้าที่จัดการน้ำลดผลกระทบน้ำท่วม รวมทั้งกักเก็บน้ำปลายฤดูฝนในลำน้ำไว้ใช้ฤดูแล้ง ซึ่งประสบผลสำเร็จน่าพอใจ อย่างน้อยได้ทำนาในฤดูแล้งปีละ1 ครั้งแน่นอน

ส่วนฤดูน้ำหลาก เมื่อเป็นพื้นที่ลุ่มต่ำอย่างไรเสียน้ำก็หลากท่วมนาเสียหาย และไม่อาจปรับเปลี่ยนปีปฏิทินการเพาะปลูกเป็น 1 เมษายน เพื่อเก็บเกี่ยวหนีน้ำหลากท่วมได้ เพราะไม่มีแหล่งน้ำต้นทุนคอยจุนเจือเหมือนพื้นที่ลุ่มน้ำอื่นจำต้องอยู่กับสภาพน้ำท่วมต่อไป โดยปรับเปลี่ยนไปทำอาชีพการประมง หรืออื่นๆ ที่เหมาะสม และใช้พื้นที่ดังกล่าวเป็นแก้มลิงชั่วคราวแทนและใช้ประโยชน์จากน้ำต้นทุนนี้ในการเพาะปลูกฤดูแล้ง

ผลการศึกษาพื้นที่ลุ่มต่ำเหนือ จ.นครสวรรค์ ประกอบด้วยพื้นที่แก้มลิงย่อย 69 แห่ง ในพื้นที่ 4 จังหวัด ได้แก่ สุโขทัย พิษณุโลก พิจิตร และนครสวรรค์ ครอบคลุมพื้นที่ 24 อำเภอ 153 ตำบล สามารถเก็บกักน้ำชั่วคราวได้ 2,049 ล้านลูกบาศก์เมตร จำแนกเป็นทุ่งนาในเขตชลประทาน 723 ล้าน ลบ.ม. และนอกเขตชลประทาน 1,326 ล้าน ลบ.ม.โดยใช้งบประมาณในการลงทุน 29,000 ล้านบาทในระยะ 5 ปี

“เพื่อให้พื้นที่แก้มลิงสามารถบริหารจัดการกักเก็บน้ำชั่วคราวได้อย่างมีประสิทธิภาพ กรมชลประทานจะเข้าไปก่อสร้างปรับปรุงอาคารที่ใช้ควบคุมน้ำ เช่น ประตูระบายน้ำ ถนนหรือคันคลองที่ใช้เป็นคันกั้นน้ำ สถานีสูบน้ำ เพื่อควบคุมน้ำแทนปล่อยตามสภาพธรรมชาติ” ดร.สมเกียรติกล่าว

ทั้งนี้ราษฎรในพื้นที่แก้มลิง 57,325 ครัวเรือน ประมาณ 163,672 คน ได้รับประโยชน์โดยตรงที่น้ำไม่ท่วมบ้านเรือน เพราะจะคุมน้ำให้อยู่ในทุ่งนา และจัดเตรียมโครงสร้างพื้นฐาน เช่น ถนนสัญจรสามารถใช้ได้อย่างต่อเนื่อง นอกจากนั้นราษฎรที่อาศัยในพื้นที่สองฝั่งแม่น้ำยมและแม่น้ำน่าน ตั้งแต่ท้ายแก้มลิงไปถึงจุดบรรจบแม่น้ำปิงที่นครสวรรค์อีก 122,315 ครัวเรือน ประมาณ 348,309 คน รวมทั้งราษฎรในลุ่มน้ำเจ้าพระยายังพลอยได้รับประโยชน์อีกด้วย

แก้มลิง 69 แห่ง ทำหน้าที่หน่วงน้ำในช่วงฤดูฝน และกักเก็บน้ำ 2,069 ล้าน ลบ.ม. ช่วงปลายฤดูฝน ไม่ให้ไหลลงไปกองด้านล่างบริเวณ จ.นครสวรรค์ ส่งผลให้การบริหารจัดการน้ำเจ้าพระยาจากลุ่มน้ำปิง วัง และน่าน สะดวกขึ้น มีประสิทธิภาพขึ้น

เป็นอีกก้าวของกรมชลประทานในความพยายามแก้ไขปัญหาน้ำในพื้นที่ที่มีข้อขัดแย้งเรื่องการพัฒนาแหล่งน้ำอย่างรุนแรง

จังหวัดชลบุรี มีพื้นที่เพาะปลูกมะพร้าวทั้งสิ้น 46,293 ไร่ จากการสำรวจข้อมูลการระบาดของหนอนหัวดำมะพร้าวล่าสุดพบพื้นที่ระบาดรวม 7,071 ไร่ กระจายอยู่เกือบทุกอำเภอ โดยอำเภอที่มีพื้นที่ระบาดมากได้แก่ อำเภอบางละมุง อำเภอศรีราชา อำเภอบ้านบึง และอำเภอเมืองชลบุรี

นายประสงค์ ประไพตระกูล รองอธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวว่า จังหวัดชลบุรีมีพื้นที่การระบาดของหนอนหัวดำมะพร้าวมากเป็นอันดับที่ 2 ของประเทศ รองจากจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งวิธีดำเนินการแก้ไขปัญหาหนอนหัวดำมะพร้าวระบาดทำลายผลผลิตที่ดีที่สุด คือการใช้วิธีผสมผสาน ไม่เน้นใช้วิธีใดวิธีหนึ่งแต่เพียงอย่างเดียว ซึ่งวิธีแรกที่เกษตรกรสามารถทำได้ทันทีคือการดูแลรักษาความสะอาดของแปลง หมั่นสำรวจแปลงถ้าพบศัตรูพืชคือหนอนหัวดำมะพร้าวให้รีบตัดทางใบและเผาทำลาย เพื่อตัดแหล่งอาศัยทันที จากนั้นให้ใช้ศัตรูธรรมชาติคือปล่อยแตนเบียนบราคอน เข้าไปควบคุมประชากรหนอนหัวดำ

กรมส่งเสริมการเกษตรได้ส่งเสริมให้เกษตรกรมีการเพาะขยายพันธุ์แตนเบียนบราคอนไว้ใช้ในการควบคุมหนอนหัวดำมาอย่างต่อเนื่อง โดยในพื้นที่จังหวัดชลบุรีจะมีศูนย์ส่งเสริมเทคโนโลยีการเกษตรด้านอารักขาพืช จังหวัดชลบุรี เป็นหน่วยงานหลักในการผลิตแตนเบียนบราคอน สนับสนุนให้กับศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชนในพื้นที่ เพื่อให้เกษตรกรสมาชิกของศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชน นำไปขยายพันธุ์แตนเบียนบราคอนไว้ใช้เอง โดยการปล่อยแตนเบียนบราคอน อัตรา 200 ตัวจะครอบคลุมพื้นที่ 1 ไร่ ปล่อยทุกๆ 15 วัน แต่หากเกษตรกรสามารถปล่อยแตนเบียนได้มากกว่าอัตราที่กำหนดก็ยิ่งเพิ่มประสิทธิภาพในการลดจำนวนประชากรหนอนหัวดำได้ดียิ่งขึ้น ทั้งนี้ จากการลงพื้นที่ศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชน ตำบลโป่ง อำเภอบางละมุง จังหวัดชลบุรี ซึ่งเป็นศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชนแห่งหนึ่งที่มีการผลิตและขยายพันธุ์แตนเบียนไว้ใช้กันเองมาอย่างต่อเนื่อง พบว่าเกษตรกรสามารถผลิตแตนเบียนบราคอนไว้ใช้ควบคุมกำจัดหนอนหัวดำมะพร้าว ซึ่งเกษตรกรส่วนใหญ่ให้การยอมรับในวิธีการใช้ศัตรูธรรมชาติในการควบคุมกำจัดศัตรูพืช

นอกจากนี้ การใช้สารเคมีก็เป็นหนึ่งในวิธีผสมผสาน ที่จะใช้เป็นวิธีสุดท้าย โดยเฉพาะกรณีที่มีการระบาดมากๆ หรือไม่สามารถควบคุมด้วยวิธีการที่กล่าวมาแล้วข้างต้น เพื่อตัดวงจรการระบาดให้ลดลงอย่างรวดเร็ว  อย่างไรก็ตาม การใช้สารเคมีจำเป็นต้องใช้ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตรเท่านั้น เนื่องจากมีการศึกษาวิจัยมาแล้วว่าสารเคมีชนิดใดมีประสิทธิภาพในการทำลายหนอนหัวดำมะพร้าว ทั้งยังไม่มีสารพิษตกค้างทั้งในน้ำหรือเนื้อมะพร้าว จึงปลอดภัยต่อเกษตรกรผู้ใช้สารเคมีรวมถึงผู้บริโภค

“การป้องกันกำจัดหนอนหัวดำมะพร้าวที่ได้ผลที่สุด นอกจากต้องใช้วิธีผสมผสานแล้ว สิ่งสำคัญเหนือสิ่งใดคือการมีส่วนร่วมของเกษตรกรและชุมชน เนื่องจากหากทุกฝ่ายไม่ร่วมมือกัน หรือไม่ดำเนินการให้ครอบคลุมทุกพื้นที่ที่พบการระบาด การแก้ปัญหาก็จะไม่ยั่งยืน และจะย้อนกลับมาสร้างปัญหาอีกในอนาคต” นายประสงค์ กล่าวย้ำ

ด้านนายสามารถ ชื่นวงศา เกษตรจังหวัดชลบุรี กล่าวว่า ท่านผู้ว่าราชการจังหวัดชลบุรี ได้มีนโยบายแก้ไขปัญหาการระบาดของหนอนหัวดำมะพร้าวในพื้นที่จังหวัดชลบุรี โดยมีคำสั่งแต่งตั้งคณะทำงานแก้ไขปัญหาการระบาดของหนอนหัวดำมะพร้าว ในระดับจังหวัด อำเภอและตำบล เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่เดือนธันวาคม 2558 เป็นต้นมา โดยมอบหมายให้สำนักงานเกษตรจังหวัดชลบุรี ดำเนินโครงการผลิตขยายแตนเบียนบราคอนเพื่อใช้ควบคุมและป้องกันการระบาดของหนอนหัวดำมะพร้าว โดยได้บูรณาการโครงการแก้ไขปัญหาการระบาดของหนอนหัวดำมะพร้าวร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น   มณฑลทหารบกที่ 14 ศูนย์ส่งเสริมเทคโนโลยีการเกษตรด้านอารักขาพืช จังหวัดชลบุรี  มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออก วิทยาเขตบางพระ สถานศึกษา ศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชน เพื่อขอรับการสนับสนุนงบประมาณ และบุคลากร ในการผลิตขยายแตนเบียนบราคอน จำนวน 9 จุด สามารถผลิตขยายแตนเบียน บราคอน ได้สัปดาห์ละประมาณ 200,000 ตัว ปล่อยในพื้นที่ที่มีการระบาดของหนอนหัวดำมะพร้าว 1,000 ไร่ ทุกสัปดาห์

ตลอดจนมีประชาสัมพันธ์โครงการแก้ไขปัญหาการระบาดของหนอนหัวดำมะพร้าวในพื้นที่จังหวัดชลบุรี โดยใช้แตนเบียนบราคอน เพื่อควบคุมและกำจัดหนอนหัวดำมะพร้าว โดยจัดงานวันรณรงค์ปล่อยแตนเบียนบราคอนเพื่อควบคุมหนอนหัวดำมะพร้าว จำนวน 3 ครั้ง ในพื้นที่ 3 อำเภอ ได้แก่ อำเภอบางละมุง อำเภอศรีราชา และอำเภอเมืองชลบุรี เพื่อประชาสัมพันธ์ให้เกษตรกร ร่วมแรง ร่วมใจ ช่วยกันผลิตขยายแตนเบียนบราคอน แล้วนำไปปล่อยในพื้นที่ที่มีการระบาดของหนอนหัวดำมะพร้าว เพื่อควบคุมและกำจัดหนอนหัวดำมะพร้าวให้หมดไปจากพื้นที่จังหวัดชลบุรี

กรมส่งเสริมการเกษตร เร่งปฏิรูปภาคการเกษตรรองรับการเปลี่ยนแปลงในอนาคต วางแนวทางปั้น Smart Officer เน้นส่งเสริม
เจ้าหน้าที่ให้เป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงให้สอดคล้องกับการทำเกษตรในยุคไทยแลนด์ 4.0

นายสมชาย ชาญณรงค์กุล อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวว่า ประเทศไทยจะก้าวสู่ยุคแห่งการเปลี่ยนแปลง กรมส่งเสริมการเกษตรในฐานะผู้ขับเคลื่อนงานหลักในพื้นที่การเกษตร วันนี้เราพร้อมแล้วสิ่งที่ต้องเน้นคือเรื่องการพัฒนาสู่ “ความมั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืน” ด้วยการสร้าง “ความเข้มแข็งจากภายใน” ผ่านการขับเคลื่อนตามนโยบายสำคัญ มุ่งปฏิรูปภาคการเกษตร ก้าวสู่ SMART AGRICULTURE “การเกษตรไทยมีศักยภาพ ภายใต้จุดแข็ง มีกลุ่มเป้าหมายเกษตรกรชัดเจน พัฒนาศักยภาพเกษตรกรให้เป็นผู้ประกอบการด้านการเกษตร” ผ่านการปรับระบบการทำงานของนักส่งเสริมการเกษตรทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาค เรามีสำนักงานเกษตรจังหวัด สำนักงานเกษตรอำเภอทั่วประเทศ มีศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตร ที่เป็นหน่วยบริการในพื้นที่การเกษตร 50 แห่งทั่วประเทศ และที่สำคัญกรมส่งเสริมการเกษตร จะต้องมีฐานข้อมูลที่ทันสมัย รองรับเทคโนโลยีใหม่ๆ ให้บริการฉับไวและมีประสิทธิภาพเกิดประสิทธิผล ทั้งต่อตัวเกษตรกร และต่อเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร มีผลงานเป็นที่ตั้ง ส่งเสริมแบบใช้ตลาดนำการผลิต และตอบสนองความต้องการของตลาด มุ่งเพิ่มผลผลิตคุณภาพตลอดห่วงโซ่อุปทาน พัฒนาเกษตรกรให้เป็น Smart farmer และต้องยึดหลักธรรมาภิบาล โปร่งใส ตรวจสอบได้ ด้านการพัฒนาการเกษตรเน้นไป ที่ Smart Farmer และ Young Smart Farmerการพัฒนาเกษตรกร ถือเป็น ยุทธศาสตร์สำคัญของทั้งกระทรวงเกษตรฯ และกรมส่งเสริมการเกษตรคือการสร้างความเข้มแข็งให้กับเกษตรกรและสถาบันเกษตรกรแนวทางการพัฒนาคือ สร้างความเข้มแข็งให้กับเกษตรกรและสถาบันเกษตรกรเสริมสร้างให้เกิดความภาคภูมิใจและความมั่นคงในการประกอบอาชีพทางการเกษตรบริหารจัดการแรงงานภาคการเกษตรและเทคโนโลยี เพื่อทดแทนแรงงานอย่างเป็นระบบรองรับสังคมเกษตรสูงอายุ

นอกจากการสร้างและพัฒนา Smart Farmer แล้ว กรมส่งเสริมการเกษตรยังได้สร้างและพัฒนา Young Smart Farmer เพื่อเป็นบุคลากรที่สำคัญในภาคการเกษตร เพื่อให้ทันกับการแข่งขันที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ซึ่งปัจจุบันมีเกษตรกรรุ่นใหม่ เข้าร่วมโครงการ 9,116 ราย และผ่านการประเมินคุณสมบัติเป็น Young Smart Farmer 5,477 ราย ซึ่งเกษตรกรรุ่นใหม่ จะต้องสามารถเป็นผู้นำทางการเกษตร มีความภาคภูมิใจในอาชีพพึ่งพาตนเองได้ และเป็นที่พึ่งให้แก่เพื่อนเกษตรกรได้ฯ ได้สร้าง Future DOAE (นักส่งเสริมการเกษตรรุ่นใหม่ จำนวน 300 คน ทั่วประเทศ)เพื่อเป็น ผู้นำการเปลี่ยนแปลงภาคการเกษตร ทันต่อสถานการณ์และการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้น ผ่านการปรับระบบการทำงานของนักส่งเสริมการเกษตรทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาค ภายใต้โมเดล “ประเทศไทย 4.0” หรือ “ไทยแลนด์ 4.0” ที่ต้องการปรับเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจไปสู่ “Value-Based Economy” หรือ “เศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม”โดยการขับเคลื่อนให้เกิดการเปลี่ยนแปลงใน 3 มิติที่สำคัญ ได้แก่ 1.เปลี่ยนจากการผลิตสินค้าไปสู่สินค้าเชิง นวัตกรรม 2.เปลี่ยนจากการขับเคลื่อนประเทศที่เดิมขับเคลื่อนด้วยภาคอุตสาหกรรมไปสู่การขับเคลื่อนด้วยเทคโนโลยี ความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรม 3.เปลี่ยนจากการเน้นผลิตสินค้าไปสู่ภาคบริการมากขึ้น

นอกจากนี้ กรมส่งเสริมการเกษตรได้พัฒนาเรื่องของระบบสารสนเทศอยู่ตลอดมา เพราะจะสามารถเป็นตัวช่วยอำนวยความสะดวกให้เกษตรกร ทำให้เข้าถึงหน่วยงานของเราได้ง่ายขึ้น แม้เราจะมีคนอยู่ทั่วทุกพื้นที่ แต่ก็ยังไม่เพียงพอ ต่อความต้องการ วันนี้มี แนะนำให้เกษตรกร รู้จัก Application 3 ตัว ที่สำคัญได้แก่ Application “DOAE Farmbook” เป็น Application อีกอันที่เหมาะกับเกษตรกรรุ่นใหม่ โดยจะรายงาน ผลการขึ้นทะเบียนเกษตรกร รวมทั้งสามารถลงทะเบียนขอรับบริการได้ทาง online โดยการ Log In เข้าระบบผ่านเบอร์โทรศัพท์มือถือซึ่งผู้ใช้ จะสามารถเรียกดูข้อมูลได้ เสมือนมีสมุดทะเบียนเกษตรกร รวมทั้งเป็นช่องทางในการแจ้งข้อมูลข่าวสาร ผ่านระบบออนไลน์ รวมทั้งกรณี การเกิดภัยต่างๆ ทั้งภัยธรรมชาติ หรือ ภัยศัตรูพืช

“แอพพลิเคชั่น “DOAE Smart Check”เป็น Application ที่สามารถแจ้งเตือนข้อมูลแปลงกิจกรรมการเกษตร โดยบอกสถานะอัพเดท ขั้นตอนการขึ้นและปรับปรุงทะเบียนเกษตรกร และ สามารถแจ้งเตือนข้อมูลสิทธิประโยชน์และโครงการภาครัฐ อย่างรวดเร็วและตรงตัวเกษตรกรตามครัวเรือนการเกษตรแอพพลิเคชั่น “Protect plants”เป็น แอพพลิเคชั่นที่รวบรวมการป้องกันและกำจัดศัตรูพืช การวินิจฉัยโรคและแมงศัตรูพืชเบื้องต้นตามชนิดอาการ และตามชนิดพืช การพยากรณ์อากาศ และการพยากรณ์เตือนโรคระบาด ทั้ง 3 App นี้ ดาวน์โหลดฟรี ทั้ง ระบบ android และ iOS” นายสมชาย กล่าวทิ้งท้าย

จากปัญหาสภาพดินเสื่อมโทรมที่เพิ่มมากขึ้นในปัจจุบัน ส่งผลให้พื้นที่การเกษตรได้รับผลกระทบเป็นอย่างมาก ดังนั้น การใช้หญ้าแฝกเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ จึงถูกหยิบยกมาเพื่อเป็นแนวทางในการปรับปรุงบำรุงดินอย่างจริงจังตั้งแต่ปี 2534 ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ทรงมีพระราชดำริให้หน่วยงานต่างๆ ทำการศึกษาวิจัยถึงคุณประโยชน์ของหญ้าแฝก โดยมีพระราชดำริตอนหนึ่งว่า

“…ให้ใช้หญ้าแฝกในการพัฒนา ปรับปรุงบำรุงดิน ฟื้นฟูดินให้มีความอุดมสมบูรณ์ และแก้ปัญหาดินเสื่อมโทรม…”

หญ้าแฝก เป็นพืชมหัศจรรย์แห่งการอนุรักษ์ดินและน้ำ พืช มีระบบรากที่ลึก แพร่กระจายไปในดินโดยตรง ซึ่งถือเป็นแนวทางหนึ่งที่จะช่วยเสริมความแข็งแกร่งให้แก่ผืนดิน เปรียบเสมือนเป็นกําแพงดินธรรมชาติ ป้องกันการพังทลายของดิน ป้องกันดินถล่ม น้ำท่วมฉับพลัน เป็นพืชที่ทนแล้งได้ดี สามารถกักเก็บน้ำและความชื้นได้ ระบบรากหยั่งลึก 1.5-3 เมตร และแผ่ขยายกว้างเพียง 50 เซนติเมตร รอบกอเท่านั้น ไม่เป็นอุปสรรคต่อพืชที่ปลูกข้างเคียง สามารถนำไปปลูกบนพื้นที่สองข้างรอบขอบคลองชลประทาน อาทิ อ่างเก็บน้ำ บ่อน้ำ ขอบตลิ่ง คอสะพาน ไหล่ถนน เพื่อป้องกันการชะล้างพังทลายของดิน

นายสุรเดช เตียวตระกูล อธิบดีกรมพัฒนาที่ดิน กล่าวว่า กรมพัฒนาที่ดินและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้สำรวจเก็บตัวอย่างหญ้าแฝกที่กระจายอยู่ทั่วประเทศ 112 ตัวอย่าง แบ่งเป็น 2 ชนิด ได้แก่ หญ้าแฝกลุ่มและหญ้าแฝกดอน โดยแนวกอหญ้าแฝกจะช่วยกักเก็บตะกอนดินที่ถูกน้ำพัดมา ตะกอนทับถมจะถูกพัฒนาเป็นคันดินธรรมชาติ ช่วยลดความเร็วของน้ำที่ไหลบ่า ช่วยให้น้ำซึมลงในดินได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งการปลูกหญ้าแฝกในแต่ละพื้นที่จะแตกต่างกันออกไป เช่น การปลูกหญ้าแฝกในพื้นที่ลาดชัน ควรปลูกตามแนวระดับขวางความลาดเทในต้นฤดูฝน โดยการทำแนวร่องปลูกตามแนวระดับใช้ระยะปลูก 5 เซนติเมตร ระยะห่างแถวตามแนวดิ่งไม่เกิน 2 เมตร การปลูกหญ้าแฝกเพื่อคุมร่องน้ำและกระจายน้ำ โดยควรปลูกหญ้าแฝกพาดขวางร่องน้ำ และทำการขุดหลุมปลูกขวางร่องน้ำเป็นแนวตรงหรือแนวหัวลูกศรชี้ย้อนไปในทิศทางที่น้ำไหล อาจจะใช้กระสอบทราย หรือก้อนหิน ช่วยคันเสริมฐานให้มั่นคงตามแนวปลูกหญ้าแฝก ระยะห่างต่อต้น 10 เซนติเมตร และระยะห่างระหว่างแนวปลูกหญ้าแฝกตามแนวดิ่งไม่เกิน 2 เมตร โดยควรปลูกหญ้าแฝกต่อจากแนวคันดินกั้นน้ำออกไปทั้งสองข้างเพื่อกระจายน้ำเข้าสู่พื้นที่เพาะปลูก การปลูกหญ้าแฝกเพื่อรักษาความชุ่มชื้นในสวนไม้ผล เกษตรกรควรปลูกหญ้าแฝกในสวนไม้ผลระยะที่ไม้ผลยังไม่โตหรือปลูกก่อนที่จะลงไม้ผล โดยปลูกแถวหญ้าแฝกขนานไปกับแถวของไม้ผลที่ระยะกึ่งกลางของแถวไม้ผล หรือปลูกเป็นรูปครึ่งวงกลมให้ห่างจากโคนต้นไม้ผล 2.5 เมตร การปลูกหญ้าแฝกในพื้นที่ราบหรือพื้นที่ลุ่ม ที่มีการปรับสภาพเป็นแปลงยกร่องเพื่อปลูกพืชนั้น สามารถปลูกหญ้าแฝกเป็นแถวรอบขอบเขตพื้นที่ หรือปลูกที่ขอบแปลงยกร่องหญ้าแฝก จะช่วยยึดดินไม่ให้พังทลาย และรักษาความชื้นในดินเอาไว้ และการปลูกรอบขอบสระเพื่อกรองตะกอนดิน ควรปลูกตามแนวที่ระดับน้ำสูงสุดท่วมถึง 1 แนว และปลูกเพิ่มขึ้นอีก 1-2 แนว เหนือแนวแรก ซึ่งขึ้นอยู่กับความลึกของขอบสระ ระยะปลูกระหว่างต้นประมาณ 10 เซนติเมตร ในระยะแรกควรดูแลปลูกซ่อมแซมให้แถวหญ้าแฝกเจริญเติบโตหนาแน่น เมื่อน้ำไหลบ่ามาลงสระ ตะกอนดินที่ถูกพัดพามากับน้ำ จะติดค้างอยู่กับแถวหญ้าแฝก ส่วนน้ำจะค่อยๆ ไหลผ่านลงสู่สระ และระบบรากของหญ้าแฝกยังช่วยยึดติดดินรอบๆ ขอบสระไม่ให้เกิดการพังทลายในที่สุด

“ที่ผ่านมากรมพัฒนาที่ดิน ได้สนองพระราชดำริโดยการปลูกหญ้าแฝกเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ จนปัจจุบันมีการปฏิบัติงานอย่างเป็นรูปธรรมและปรากฏผลสำเร็จอย่างชัดเจน สามารถลดการชะล้างและพังทลายของดิน ปรับปรุงและฟื้นฟูดินที่เสื่อมโทรมให้มีความอุดมสมบูรณ์มากขึ้น อีกทั้งยังได้เน้นย้ำและรณรงค์ให้เกษตรกรหันมาปลูกหญ้าแฝกกันให้มากขึ้น โดยล่าสุดได้จัดทำ “โครงการแปดล้านเก้ากล้าหญ้าแฝก น้อมเกล้าถวายพ่อแห่งแผ่นดิน” โดยการร่วมกันปลูกหญ้าแฝกจำนวน 8,900,000 กล้า ถวายเป็นพระราชกุศล แด่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร เพื่อเป็นการถวายความอาลัย และรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้ ที่ทรงเป็นผู้นำการพัฒนาและอนุรักษ์ทรัพยากรดินอย่างยั่งยืน ตลอดจนเป็นการสืบสานพระราชปณิธานในการอนุรักษ์ดินและน้ำให้มีความอุดมสมบูรณ์ โดยให้สำนักงานพัฒนาที่ดินทั้ง 12 เขตทั่วประเทศ ดำเนินการคัดเลือกพื้นที่ในการปลูกหญ้าแฝก พร้อมกับเชิญชวนเกษตรกรและประชาชนทั่วไปได้มีส่วนร่วมในการดำเนินกิจกรรม ซึ่งมีระยะเวลาดำเนินการตั้งแต่วันที่ 9 มิถุนายน – 9 กรกฎาคม 2560” อธิบดีกรมพัฒนาที่ดิน กล่าวทิ้งท้าย