ในที่สุด สนช. ก็ยอมเลื่อนการพิจารณา พ.ร.บ. ข้าว พ.ศ…… ออกไปแบบไม่มีกำหนด พูดง่าย ๆ คือ รอให้ สส. และ สว. ที่กำลังจะเลือกตั้ง หรือสรรหาเข้ามาตามรัฐธรรมนูญ นำมาพิจารณากันใหม่อีกครั้ง…สาเหตุจะมาจากการส่งสัญญาณมาจากรัฐบาล หรือ คสช. หรือไม่ ไม่ยืนยัน แต่หลายคนคงสบายใจขึ้น โดยเฉพาะ อธิบดีกรมการข้าวประสงค์ ประไพตระกูล จะได้เกษียณอายุอย่างสบายใจ

ส่วนคนที่ขมขื่นน่าจะเป็น กฤษณพงศ์ ศรีพงษ์พันธุ์กุล ผู้ตรวจราชการกระทรวงเกษตร…อดีตอธิบดีกรมการข้าว ที่ใครๆ ก็ว่า ถูกเปลี่ยนตัวเพราะ พ.ร.บ.ข้าว ฉบับเดียวกันนี้นี่เอง

ในอนาคต สส. และ สว. จะหยิบยก พ.ร.บ.ข้าว ขึ้นมาพิจารณาอีกครั้ง คงต้องพิจารณาในหลายมิติ เพราะ การผลิตข้าว หรือ การทำนาของเกษตรกรไทย มีอยู่ 2 รูปแบบ คือ ผลิตข้าวเพื่อการค้า ทั้งภายในและส่งออกต่างประเทศ ซึ่งต้องใช้เทคโนโลยี เครื่องจักร และการลงทุนเพื่อให้ได้ทั้งปริมาณและคุณภาพผลผลิตที่สูง แข่งขันในตลาดได้ ซึ่งนั่นหมายถึงการใช้พันธุ์ข้าวที่ตลาดมีความต้องการด้วย

อีกรูปแบบหนึ่ง คือ การผลิตแบบวิถีชีวิตชาวนา ปลูกข้าวเพื่อบริโภคในครัวเรือน ส่วนที่เหลือนำไปขายกับพ่อค้าในท้องถิ่น หรือนำไปแลกเปลี่ยนเป็นสินค้าอย่างอื่น และชาวนากลุ่มนี้นี่เอง ที่เก็บเมล็ดพันธุ์ข้าวไว้ปลูกเองเป็นส่วนใหญ่

พันธุ์ข้าวพื้นเมืองที่กลายมาเป็นพันธุ์ข้าวที่มีชื่อเสียงเป็นที่นิยมของผู้บริโภคในปัจจุบัน เช่น หอมมะลิ สังข์หยด เสาไห้ หอมนิล เฉี้ยงพัทลุง เหลืองประทิว เหล่านี้ก็มาจากชาวนากลุ่มนี้เช่นกัน เพราะถ้าชาวนาไม่เก็บพันธุ์ข้าวไว้ปลูกเองสืบต่อๆ กันมาก็คงจะสูญพันธุ์ไปแล้ว นักปรับปรุงพันธุ์ข้าวในยุคนี้ก็คงไม่มีเชื้อพันธุ์ข้าวพื้นเมืองมาทำการวิจัยต่อยอดจนเกิดเป็นข้าวพันธุ์ใหม่ๆ ให้ชาวนาเลือกปลูกอย่างหลากหลาย

ในพ.ร.บ. ข้าว ฉบับที่ร่างขึ้น และถูกดองไว้นี้ ก็มีประเด็นพันธุ์ข้าวนี่แหละเป็นประเด็นหลัก ที่สร้างความเข้าใจที่ไม่ตรงกัน ระหว่างคนร่าง พ.ร.บ. กับคนที่อ่านข้อความในพ.ร.บ. คนที่ร่างพ.ร.บ. บอกว่าชาวนาจะไม่ได้รับผลกระทบ แต่คนอ่านเข้าใจว่า ชาวนาเป็นฝ่ายที่ได้รับผลกระทบโดยตรง เพราะไม่สามารถเก็บพันธุ์ข้าวไว้ปลูกเองได้ เนื่องจาก พ.ร.บ. มีบทลงโทษไว้ค่อนข้างสูง

ขณะเดียวกัน ฝ่ายที่คัดค้านก็มองว่า พ.ร.บ.ฉบับนี้เอื้อประโยชน์ให้กับเอกชน โดยเฉพาะบริษัทธุรกิจเมล็ดพันธุ์พืช และสร้างอำนาจให้หน่วยราชการโดยไม่สมควร โดยเฉพาะกรมการข้าว ผู้จะต้องตรวจรับรองพันธุ์ข้าว และกำกับดูแล กฎหมายฉบับนี้

ฝ่ายชาวนาเอง หรือผู้ที่อยู่ในวงการข้าว ไม่ว่าจะเป็นสมาคมชาวนาและเกษตรกรไทย สมาคมผู้รวบรวมและจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ข้าว สมาคมโรงสีข้าวไทย หรือตัวแทนชาวนาในจังหวัดต่างๆ ก็บอกว่าตนเองไม่เคยมีส่วนร่วมในการเสนอความเห็นต่อ พ.ร.บ. ฉบับนี้เลย

สุเทพ คงมาก นายกสมาคมชาวนาและเกษตรกรไทย พูดไว้ในเวทีเสวนา ที่ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย หรือ ทีดีอาร์ไอ จัดขึ้นเมื่อเร็ว ๆ นี้ ว่าร่างพ.ร.บ. ข้าว ฉบับนี้อ้างว่าออกกฎหมายมาเพื่อชาวนา แต่คนร่าง พ.ร.บ. นี้ไม่มีความชำนาญเรื่องข้าวเลย ที่อ้างว่าชาวนาไทย 15 ล้านคนจะดีขึ้น เพราะพ.ร.บ. ฉบับนี้ ในทางตรงข้ามจะทำให้ชาวนาล่มสลายมากกว่า

ดร. นิพนธ์ พัวพงศกร นักวิชาการเกียรติคุณ ของทีดีอาร์ไอ ตั้งข้อสังเกตว่า นอกจากปัญหาเรื่องเมล็ดพันธุ์ข้าวแล้ว จุดอ่อนของ พ.ร.บ.ข้าว ฉบับนี้ ยังมีเรื่องของการขายข้าว โดยกำหนดให้ผู้รับซื้อข้าวเปลือกต้องออกใบรับรองการซื้อข้าวเปลือกทุกครั้ง และส่งสำเนาใบรับรองให้กรมการข้าวเพื่อประโยชน์ในการรวบรวมข้อมูล หรือเพื่อป้องกันการซื้อตัดราคา แต่ในทางปฏิบัติไม่อาจพิสูจน์ความผิดในเรื่องตัดราคาได้

จุดอ่อนอีกประการหนึ่งคือ พ.ร.บ. ฉบับนี้ ไม่มีมาตราที่ระบุว่าจะพัฒนาอาชีพชาวนาให้มั่นคงยั่งยืน ตามเจตนารมณ์ของการตรา พ.ร.บ. นี้แต่อย่างใด รวมทั้งจุดอ่อนประการที่สาม คือ การโอนอำนาจของกรมวิชาการเกษตรบางภารกิจ ใน พ.ร.บ. พันธุ์พืช และ พ.ร.บ. คุ้มครองพันธุ์พืชไปให้กรมการข้าว ซึ่งอาจจะก่อให้เกิดความขัดแย้งระหว่างบทบาทของกรมการข้าวในฐานะนักวิจัย กับ บทบาทในการควบคุมออกใบอนุญาต

กล่าวคือ เป็นการเพิ่มอำนาจให้กรมการข้าว ในขณะที่โครงสร้างกรมการข้าวในปัจจุบันไม่ได้รองรับบทบาท อำนาจหน้าที่ ที่กว้างขวางยิ่งใหญ่ขนาดนั้น

จากประเด็นที่สร้างความสับสน และข้อคิดเห็นของฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยกับ พ.ร.บ. ข้าว ฉบับนี้ คงทำให้รัฐบาลใหม่ที่ได้มาจากการเลือกตั้ง นำไปพิจารณา และแก้ไข ที่สำคัญคือต้องให้ผู้ที่อยู่ในวงการข้าวทุกฝ่ายเข้ามามีส่วนร่วมในการให้ความเห็นด้วย

ที่สำคัญอีกประการ คือการสร้างอำนาจ หรือเปลี่ยนบทบาทหน้าที่ของหน่วยงาน หรือการตั้งหน่วยงานขึ้นมาใหม่ โดยการดึงบางส่วนมาจากหน่วยงานเดิม มารวมกันใหม่ สร้างปัญหามาเยอะแล้ว….ดูอย่างการยางแห่งประเทศไทย ผ่านมา 4 ปีแล้ว ยังไม่ลงตัว…..

ขึ้นต้นเป็นข้าว….ทำไมมาจบที่ยาง….ก็ไม่รู้สินะ

แว่นขยาย

นายภานุวัฒน์ ณ นครพนม ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการพัฒนาสหกรณ์ กรมส่งเสริมสหกรณ์ กล่าวระหว่างการเป็นประธานเปิดประชุมด้านธุรกิจสหกรณ์ของประเทศสมาชิกอาเซียนครั้งที่ 8 (The 8th ASEAN Cooperative Business Forum : ACBF) จัดขึ้นระหว่างวันที่ 25-28 กุมภาพันธ์ ที่โรงแรมปริ้นพาเลช กรุงเทพฯว่า เพื่อหาแนวทางสร้างความร่วมมือ ให้เกิดความเชื่อมโยงธุรกิจการค้า ตลอดจนการลงทุนระหว่างสหกรณ์การเกษตรของประเทศสมาชิกอาเซียน ซึ่งครั้งนี้ประเทศไทยเป็นเจ้าภาพและได้เชิญตัวแทนหน่วยงานที่กำกับดูแลสหกรณ์และตัวแทนขบวนการสหกรณ์จาก 8 ประเทศ ได้แก่ เมียนมา เวียดนาม ลาว บรูไน อินโดนีเซีย กัมพูชา ฟิลิปปินส์และไทย ร่วมประชุม และจะประกาศเจตนารมณ์สร้างความร่วมมือ และกำหนดกรอบการประชุมครั้งนี้ว่า “การเสริมสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันด้านการตลาดสินค้าสหกรณ์และความร่วมมือระหว่างสหกรณ์ในอาเซียน”

ทั้งนี้ การประชุมด้านธุรกิจสหกรณ์ของประเทศสมาชิกอาเซียนครั้งที่ 8 นี้ มีการนำเสนอความสำเร็จของสหกรณ์ด้านพัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขันด้านการตลาดของสินค้าสหกรณ์ การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ในการส่งเสริมสหกรณ์และความสำเร็จของสหกรณ์ด้านการตลาดสินค้า มีการสัมมนากลุ่มย่อยเพื่อกำหนดแนวทางดำเนินงานสร้างความร่วมมือระหว่างสหกรณ์ในประเทศอาเซียน และวันที่ 27 กุมภาพันธ์ นำคณะผู้เข้าประชุมไปศึกษาดูงานสหกรณ์โคนมหนองโพราชบุรี จำกัด (ในพระบรมราชูปถัมภ์) สหกรณ์โคนมแห่งแรกของไทย และสหกรณ์การเกษตรบ้านรางสีหมอกราชบุรี จำกัด จ.ราชบุรี ก่อตั้งปี 2548 เกิดจากการรวมตัวของสมาชิกที่ทำสวนผลไม้ 200 คน พื้นที่เพาะปลูก 4,000 ไร่ ผลิตและส่งมะพร้าวอ่อนขายต่างประเทศและห้างร้านชั้นนำในประเทศ เพื่อให้ผู้แทนสหกรณ์จากอาเซียนศึกษาแนวทางรวบรวมผลผลิตของสมาชิกและไปจำหน่ายตลาดทั้งในประเทศและต่างประเทศ

การประชุมด้านธุรกิจสหกรณ์ของประเทศสมาชิกอาเซียน จัดขึ้นปีละครั้งและหมุนเวียนแต่ละประเทศรับเป็นเจ้าภาพ ที่ผ่านมาผลประชุมทำให้เกิดความร่วมมือทางการค้าระหว่างสหกรณ์ เกิดการเรียนรู้และแลกเปลี่ยนประสบการณ์ร่วมกัน และนำไปสู่การจัดงานแสดงสินค้าระดับภูมิภาค เปิดโอกาสให้ตัวแทนสหกรณ์นำผลผลิตและสินค้าสหกรณ์แต่ละประเทศไปจำหน่ายและประชาสัมพันธ์ให้ผู้บริโภคในประเทศอาเซียนรู้จัก และเกิดแนวคิดพัฒนาผลผลิตการเกษตรเพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าสหกรณ์ ก่อให้เกิดประโยชน์และรายได้ที่มั่นคงสู่สมาชิกสหกรณ์ในอาเซียนต่อไป

นายวิวัฒน์ ศัลยกำธร รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นประธานประชุมมอบนโยบายแนวทางขับเคลื่อนงานแก่บุคลากรของกรมพัฒนาที่ดิน ทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาค ณ กรมพัฒนาที่ดินว่า การชะล้างพังทลายของหน้าดินเป็นปัญหาสำคัญของประเทศ โดยพื้นที่การเกษตรของไทยจำนวนหลายล้านไร่กำลังเผชิญปัญหา จากข้อมูลของกรมพัฒนาที่ดินปี 2545 พบว่า ประเทศไทยมีพื้นที่ชะล้างพังทลายทั้งหมด 108.88 ล้านไร่ แบ่งเป็นพื้นที่ราบ ร้อยละ 70.44 และพื้นที่สูง ร้อยละ29.56 เมื่อดินถูกชะล้างปุ๋ยธรรมชาติที่เกิดจากระบบนิเวศถูกชะล้างไปด้วย ส่งผลกระทบต่อผลผลิตทางการเกษตร อย่างไรก็ตามได้สั่งการให้กรมพัฒนาที่ดิน ดำเนินมาตรการอนุรักษ์ดินและน้ำ ป้องกันการชะล้างพังทลายของดิน อาทิ จัดทำระบบอนุรักษ์ดินและน้ำบนที่ลุ่ม-ดอน รณรงค์ปลูกหญ้าแฝก จัดทำระบบอนุรักษ์ดินและน้ำบนพื้นที่สูงและการอนุรักษ์ดินและน้ำป้องกันและบรรเทาอุทกภัย เป็นต้น

ทั้งนี้ ประเทศสมาชิกสมัชชาความร่วมมือทรัพยากรดินแห่งเอเชีย (Asian Soil Partnership หรือ ASP) เสนอให้ตั้งศูนย์ความเป็นเลิศด้านการวิจัยดินแห่งภูมิภาคเอเชีย หรือ CESRA โดยให้ไทยเป็นผู้นําจัดตั้งศูนย์ CESRA เพื่อเป็นศูนย์กลางข้อมูล การวิจัย และนวัตกรรมด้านทรัพยากรดินของภูมิภาค ส่งเสริมงานวิจัยสร้างเครือข่ายศูนย์วิจัยด้านการบริหารจัดการทรัพยากรดินและเป็นเวทีแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ ประสบการณ์ และข้อมูลด้านทรัพยากรดิน นอกจากนี้ ได้จัดตั้ง Thai Soil Partnership หรือ TSPเพื่อเป็นกลไกเชื่อมโยงความร่วมมือไปยัง ASP และทั่วโลก ให้เกิดการพัฒนาทรัพยากรดินอย่างยั่งยืน

ดังนั้น กระทรวงเกษตรฯ โดยกรมพัฒนาที่ดิน จึงต้องเป็นหน่วยงานหลักขับเคลื่อนหยุดการชะล้างพังทลายหน้าดินอย่างจริงจัง โดยตั้งหน่วยปฏิบัติการเคลื่อนที่เพื่อการพัฒนาดิน คัดเลือกเจ้าหน้าที่ของกรมฯประมาณ 40 คน มาร่วมอบรมเชิงปฏิบัติการวางแผนยุทธศาสตร์ 20 ปี เพื่อพัฒนาดินหยุดการชะล้างพังทลายของดิน ให้สอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 12 (พ.ศ.2561-2564) โดยหน่วยปฏิบัติการดังกล่าว จะเก็บข้อมูลเกี่ยวกับดินในพื้นที่ต่างๆของประเทศไทย ความเสี่ยงที่เกิดการถูกชะล้าง ตลอดทั้งแลกเปลี่ยนแนวทางพัฒนาดิน นำไปสู่การปฏิบัติเพื่อการอนุรักษ์ฟื้นฟูให้ดินกลับมาอุดมสมบูรณ์ต่อไป

“ได้กำชับกรมพัฒนาที่ดินเร่งขับเคลื่อนและขยายผล โดยน้อมนำศาสตร์ของพระราชาเรื่องดิน ที่ทรงได้รับทูลเกล้าฯถวายรางวัลนักวิทยาศาสตร์ดินเพื่อมนุษยธรรม (Humanitarian Soil Scetist)

มาเป็นหลักขับเคลื่อนพัฒนาดิน และหยุดการชะล้างของดิน โดยวันดินโลก 5 ธันวาคมในปีนี้ จะทำเรื่องดินให้คนไทยและทั่วโลกได้ประจักษ์ชัดว่าเป็นปัญหาใหญ่ที่เกิดขึ้น เชิญชวนให้คนไทยทุกคนร่วมกันลงมือหยุดชะล้างพังทลายดินในพื้นที่ของตัวเอง เพื่อรักษาแผ่นดินให้กลับมาอุดมสมบูรณ์ให้แก่ลูกหลานต่อไป” นายวิวัฒน์ กล่าว

นางสาวทัศนีย์ เมืองแก้ว รองเลขาธิการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เปิดเผยภาพรวมรายได้ของเกษตรกร วัดจากดัชนีรายได้เกษตรกรเดือนมกราคม 2562 เพิ่มขึ้นจากเดือนมกราคม 2561 ร้อยละ 4.78 เป็นผลมาจากดัชนีผลผลิตปรับตัวเพิ่มขึ้นร้อยละ 5.21 สินค้าสำคัญที่มีผลผลิตเพิ่มขึ้น ได้แก่ ข้าวเปลือกเจ้านาปี ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ สับปะรด ปาล์มน้ำมัน ไก่เนื้อ และไข่ไก่

สำหรับดัชนีราคาสินค้าเกษตรที่เกษตรกรขายได้ที่ไร่นาเดือนมกราคม 2562 ลดลงจากเดือนมกราคม 2561 ร้อยละ 0.41 สินค้าที่ราคาปรับตัวลดลง ได้แก่ปาล์มน้ำมัน ราคาลดลงเนื่องจากความต้องการใช้น้ำมันปาล์มดิบภายในประเทศน้อยกว่าผลผลิตที่ออกสู่ตลาด ประกอบกับสต๊อกน้ำมันปาล์มดิบยังมีอยู่มากและไก่เนื้อราคาลดลงเนื่องจากผลผลิตออกสู่ตลาดมากกว่าความต้องการ ส่วนสินค้าที่ราคาปรับตัวเพิ่มขึ้น ได้แก่ มันสำปะหลัง ราคาเพิ่มขึ้นเนื่องจากเป็นช่วงต้นฤดูกาลเก็บเกี่ยว หัวมันสำปะหลังเริ่มออกสู่ตลาด ซึ่งไม่เพียงพอต่อคำสั่งซื้อของผู้ประกอบการ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ราคาเพิ่มขึ้นเนื่องจากอยู่ช่วงต้นฤดูกาลเก็บเกี่ยวข้าวโพดเลี้ยงสัตว์รุ่น 2 (ข้าวโพดหลังนา) และสุกรราคาเพิ่มขึ้นเนื่องจากความต้องการบริโภคเพิ่มขึ้นช่วงรองรับนักท่องเที่ยวและวันหยุดต่อเนื่องช่วงต้นปี

ด้านดัชนีผลผลิตสินค้าเกษตรเดือนมกราคม 2562 เพิ่มขึ้นจากเดือนมกราคม 2561 ร้อยละ 5.21 สินค้าสำคัญที่ดัชนีผลผลิตเพิ่มขึ้นได้แก่ ข้าวเปลือกเจ้านาปี ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ สับปะรด ปาล์มน้ำมัน ไก่เนื้อ และไข่ไก่ ในขณะที่สินค้าสำคัญที่ดัชนีผลผลิตลดลง ได้แก่ มันสำปะหลัง และหอมแดง

รองเลขาธิการ สศก.กล่าวเพิ่มเติมว่า หากพิจารณาแนวโน้มดัชนีรายได้ของเกษตรกรเดือนกุมภาพันธ์ 2562 พบว่า เพิ่มขึ้นจากเดือนกุมภาพันธ์ 2561 ร้อยละ 4.83 เป็นผลจากดัชนีราคาสินค้าปรับตัวเพิ่มขึ้น ร้อยละ 1.51 โดยสินค้าสำคัญที่ราคาเพิ่มขึ้น ได้แก่ ข้าวเปลือกเจ้า มันสำปะหลัง ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ และสุกร และดัชนีผลผลิตปรับตัวเพิ่มขึ้น ร้อยละ 3.27 โดยสินค้าสำคัญที่มีผลผลิตเพิ่มขึ้น ได้แก่ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ปาล์มน้ำมัน ไก่เนื้อและไข่ไก่ ส่วนสินค้าสำคัญที่ผลผลิตออกมากช่วงเดือนกุมภาพันธ์ ได้แก่ มันสำปะหลัง และหอมหัวใหญ่ ทั้งนี้ เดือนมีนาคม 2562 คาดว่า ดัชนีรายได้เกษตรกรจะขยายตัวเล็กน้อย รวมทั้งดัชนีราคาและผลผลิตคาดว่าจะขยายตัวเช่นเดียวกันเมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีที่ผ่านมา

นายสำราญ สาราบรรณ์ อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตรกล่าวว่า กรมส่งเสริมการเกษตร ยกระดับความรู้เรื่องดินและปุ๋ยให้เกษตรกร ส่งเสริมให้ใช้ปุ๋ยเคมีตามค่าวิเคราะห์ดินหรือปุ๋ยสั่งตัด ผสมแม่ปุ๋ยเคมีใช้เองตามคำแนะนำจากผลวิเคราะห์ดิน และใช้ปุ๋ยเคมีตามความจำเป็นเพื่อลดต้นทุนการผลิต ร่วมกับไถกลบตอซัง ไม่เผาเศษซากพืช ผลิตปุ๋ยอินทรีย์ใช้เอง รวมทั้งใช้ปุ๋ยชีวภาพในพืชที่ใช้ได้ร่วมด้วย เช่น ข้าว ข้าวโพด อ้อย และมันสำปะหลัง โดยตั้งศูนย์จัดการดินปุ๋ยชุมชน (ศดปช.) ที่บริหารจัดการโดยเกษตรกร 882 ศูนย์ อำเภอละ 1 ศูนย์ ใน 77 จังหวัด ตั้งแต่ปี 2558 มีเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรระดับอำเภอเป็นพี่เลี้ยง และพัฒนา ศดปช. เป็นกลไกขับเคลื่อนขยายผลการใช้ปุ๋ยเพื่อลดต้นทุนการผลิตต่อเนื่อง ให้บริการตรวจวิเคราะห์ดินและให้คำแนะนำจัดการดินและการใช้ปุ๋ยเบื้องต้น ถ่ายทอดเทคโนโลยีผ่านการจัดกระบวนการเรียนรู้ แปลงเรียนรู้ จุดสาธิต รวบรวมความต้องการและบริการจัดหาแม่ปุ๋ยให้สมาชิกใช้ตามคำแนะนำ

ปัจจุบันมีเกษตรกรสมาชิก ศดปช. 17,640 ราย จาก 882 ศูนย์ มีความรู้เรื่องดินและปุ๋ย ใช้ปุ๋ยถูกต้อง ลดต้นทุนใช้ปุ๋ยเคมีได้เฉลี่ยร้อยละ 21-28 คิดเป็นมูลค่าปุ๋ยเคมีที่ลดลง 39-43 ล้านบาทต่อปี ผลผลิตเพิ่มขึ้นเฉลี่ยร้อยละ 10-12 เมื่อเทียบกับการใช้ปุ๋ยตามวิธีเดิมของเกษตรกร มีพื้นที่การนำเทคโนโลยีไปใช้ 156,262 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 64 ของพื้นที่ปลูกของสมาชิก ศดปช. และวางแผนขยายผลเทคโนโลยีที่เหมาะสม จาก ศดปช.ไปสู่ชุมชน ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) และระบบส่งเสริมการเกษตรแปลงใหญ่ เพิ่มขึ้น เพื่อเป็นอีกทางเลือกให้เกษตรกรลดต้นทุนใช้ปุ๋ยเคมี มีรายได้เพิ่ม บำรุงทรัพยากรดินให้ผลิตพืชผลได้ยั่งยืน ลดการใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืชที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม สุขภาพเกษตรกร และผู้บริโภค

การใช้ปุ๋ยให้ถูกต้องเหมาะสมตามความอุดมสมบูรณ์ของดินและความต้องการของพืช เป็นการลดต้นทุนการผลิตอย่างถูกวิธี เพราะต้นทุนการผลิตพืชของเกษตรกรส่วนใหญ่อยู่ที่ค่าปุ๋ยเคมี ซึ่งกว่า 90% ต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ทำให้ราคาสูง ประกอบกับเกษตรกรมักใส่ปุ๋ยเคมีตามคำแนะนำทั่วไป ไม่คำนึงถึงปริมาณธาตุอาหารที่มีอยู่แล้วในดิน บางครั้งใส่ปุ๋ยเคมีเกินความต้องการของพืช ทำให้สิ้นเปลือง และต้นพืชอ่อนแอ ต้องใช้สารเคมีป้องกันกำจัดโรคและแมลงเพิ่มขึ้น เสี่ยงเป็นอันตรายต่อเกษตรกร และอาจปนเปื้อนในสภาพแวดล้อม ขณะเดียวกันถ้าใส่ปุ๋ยเคมีน้อยเกินไป ก็จะทำให้ได้ผลผลิตต่ำ และดินเสื่อมโทรม

ผู้สื่อข่าวรายงานว่า จากสภาพอากาศแห้งแล้งช่วงนี้ กรมวิชาการเกษตรแนะนำเกษตรกรผู้ปลูกมันสำปะหลังเฝ้าระวังการระบาดของไรแดง ที่พบได้ระยะที่มันสำปะหลังอายุประมาณ 3 เดือน ไรแดงจะดูดกินน้ำเลี้ยงจากใบ ทำให้ใบเหลืองซีดเป็นจุดประขาว ส่งผลต่อการเจริญเติบโตและการสร้างหัวของมันสำปะหลัง ไรแดงที่พบทำลายมันสำปะหลังมี 3 ชนิดคือ ไรแดงหม่อน ไรแดงมันสำปะหลัง และไรแมงมุมคันซาวา สำหรับไรแดงหม่อนจะดูดกินน้ำเลี้ยงอยู่ใต้ใบแก่และใบเพสลาด หากระบาดรุนแรง ตัวไรจะไปดูดกินน้ำเลี้ยงบนยอดอ่อน โดยสร้างเส้นใยปกคลุมใบและลำต้น เมื่อไรเริ่มลงทำลายต้นมันสำปะหลังจะสังเกตเห็นรอยทำลายเป็นจุดประด่างเหลืองบนผิวด้านบนใบ หากไรเข้าทำลายรุนแรงทำให้ใบไหม้ ตรงกลางใบขาดพรุน ใบลู่ลง และเหี่ยวแห้ง กรณีไรแดงหม่อนลงทําลายในต้นมันสําปะหลังที่มีอายุ 1-3 เดือน อาจทําให้ใบร่วง ยอดแห้ง และตายได้

ส่วนไรแดงมันสำปะหลังจะดูดกินน้ำเลี้ยงบริเวณหน้าใบ ไม่สร้างเส้นใย ทำให้ใบเป็นจุดประสีขาวซีด พบระบาดได้ตลอดปี สำหรับไรแมงมุมคันซาวา จะดูดกินน้ำเลี้ยงใต้ใบ สร้างเส้นใยปกคลุมผิวใบที่ไรอาศัยอยู่ พบระบาดเป็นครั้งคราวแต่การระบาดจะรุนแรงมาก ทำให้ใบไหม้ ใบขาดเป็นรูใกล้เส้นกลางใบ ส่งผลทำให้ใบมันสำปะหลังไหม้ทั้งแปลง ใบร่วง และแห้งตาย

เกษตรกรควรหมั่นตรวจแปลงปลูกมันสำปะหลัง หลีกเลี่ยงการปลูกช่วงที่สภาพอากาศแห้งแล้ง ถ้าพบระบาดของไรแดง ให้เก็บใบมันและส่วนที่ถูกทำลายนำไปเผาทำลายนอกแปลงปลูก สำหรับในพื้นที่ไรแดงระบาดรุนแรง ให้พ่นด้วยสารฆ่าไรที่มีประสิทธิภาพป้องกันกำจัด ได้แก่ สารไพริดาเบน 20% ดับเบิ้ลยูพี อัตรา 10 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร หรือสารสไปโรมีซิเฟน 24% เอสซี อัตรา 6 มิลลิลิตรต่อน้ำ 20 ลิตร โดยควรพ่นสลับชนิดสารเพื่อป้องกันการต้านทานสารป้องกันกำจัดไร และไม่ควรพ่นสารชนิดเดียวกันติดต่อกันเกิน 3 ครั้ง

การที่ผมมักจะได้รับเชิญให้ไปร่วมพิธีการส่งมอบข้าว รวมทั้งแจกจ่ายข้าวไปให้กับชาวบ้านที่ขาดแคลน ในประเทศต่างๆ ของอาเซียน ก็มักจะได้พบเห็นสิ่งแปลกใหม่ รวมทั้งความเป็นไปต่างๆ ของประเทศเหล่านั้น เชื่อไหมว่า ผมเองสมัยที่ยังทำงานอยู่กระทรวงเกษตรฯ ตอนนั้นเชื่อว่าคนเกษตรรวมทั้งผมมักมีโอกาสน้อยมากที่จะได้ไปเยี่ยมเยียนประเทศเพื่อนบ้านใกล้เคียง เวลาได้ทุนไปฝึกอบรมหรือไปดูงาน ก็มักจะเดินทางไปประเทศที่พัฒนาแล้ว เช่น แถวยุโรป ญี่ปุ่น อเมริกา ออสเตรเลีย อะไรทำนองนั้น แต่ประหลาดที่ตัวผมเองประเทศบ้านใกล้เรือนเคียงในแถบอาเซียนกลับแทบไม่มีโอกาสจะได้ไปเลย ยังพูดกับเพื่อนๆ เสมอว่า พวกเราได้ไปดูประเทศอื่นๆ ไกลแสนไกลมาเยอะแยะ แต่ประเทศใกล้ชิดติดกันไม่มีโอกาสสัมผัส มาถึงช่วงเวลานี้ผมกลับเป็นตรงกันข้าม เพราะต้องบินไปมาระหว่างไทย เมียนมา กัมพูชา ลาว ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ เป็นว่าเล่น สารภาพว่า ผมเพิ่งมีโอกาสได้ไปกัมพูชาครั้งแรก ก็เพียงเมื่อ 3-4 ปีที่ผ่านมา และได้ไปเมียนมาที่นั่งเครื่องบินระยะเวลา 1 ชั่วโมง พอๆ กับไปเชียงใหม่ ก็ตอนที่ได้มาทำงานกับแอปเตอร์นี่เองแหละครับ

ช่วงหนึ่ง ผมไปเข้าร่วมส่งมอบและแจกจ่ายข้าวแอปเตอร์ที่ประเทศเมียนมาและรัฐที่ไป คือ รัฐยะไข่ การเดินทางจากย่างกุ้ง โดยเครื่องบินภายในประเทศของเมียนมา ไปลงที่เมืองหลวงของรัฐ ชื่อเมือง ชิตตเว ใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมงเหมือนกัน รัฐยะไข่ เป็นรัฐที่อยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของเมียนมา การเดินทางโดยรถยนต์ไปได้เหมือนกัน แต่คงใช้เวลาประมาณ 2 วัน เพราะเส้นทางอ้อมมาก ต้องผ่านและหลบหลีกภูเขา อีกทั้งเป็นทางแคบๆ ลาดยางก็จริง แต่ขรุขระรถยนต์วิ่งทำเวลาไม่ค่อยได้

พูดถึงถนนในเมียนมา ผมขอเล่าคั่นนิดว่า แตกต่างจากบ้านเรามาก นัยว่า เรื่องการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทั้งหมดยังไปไม่ถึงไหน เหมือนดั่งที่ภาคเอกชนไทยเคยเล่าให้ฟังเมื่อคราวจะไปลงทุนในประเทศเมียนมา กล่าวคือ ทั่วประเทศมีถนนดีๆ น้อยมาก มีถนน 4 เลนสายแรกเพียงสายเดียว สร้างประมาณสิบปีมานี้ เชื่อมระหว่างเมืองมัณฑะเลย์ ผ่านกรุงเนปิดอว์ ถึงปลายทางที่ย่างกุ้ง นอกนั้นเป็นถนนวิ่งสวนและแคบมากๆ แต่ช่วงปัจจุบันเริ่มทำถนนดีขึ้น โดยเส้นหลักๆ ก็จะทำการขยายถนนกว้างขึ้น อันนี้ไม่ต้องพูดถึงถนนในชนบทเลยนะ เพราะยังแย่อยู่มากทีเดียว

ขณะเดินทางผ่านถนนเหล่านี้ บางครั้งก็จะพบคนงานเมียนมากำลังซ่อมปะถนน ก็เป็นวิธีการแบบเก่ามาก ทำให้ผมหวนรำลึกไปถึงสมัยที่ผมเป็นเด็กๆ ราวปี 2512 นั่งรถจากสุพรรณบุรี ไปกรุงเทพฯ ผ่านนครปฐมตามถนนมาลัยแมน เห็นวิธีซ่อมปะถนนลาดยางแบบเดียวกัน คือ คนงานจะใช้บุ้งกี๋ใส่หินคลุกมาโรยถนนเป็นชั้นล่างสุด และข้างๆ ทางจะมีถังยางมะตอยขนาด 200 ลิตรตั้งบนกองฟืนต้มเคี่ยวจนเป็นน้ำสีดำสนิท แล้วเทใส่บัวรดน้ำหิ้วเอามาราดรดลงไปบนหินคลุกที่เรียงไว้ จากนั้นก็ใช้บุ้งกี๋ใส่หินเกร็ดโรยทับลงไปอีกที บดด้วยรถบดถนนเป็นอันเสร็จ เดี๋ยวนี้วิธีการข้างต้นบ้านเราไม่มีใครเห็น แต่ที่เมียนมายังพบได้ทั่วไปครับ

คณะผมซึ่งผู้ใหญ่นอกจากประกอบด้วย รองอธิบดี และเกษตรรัฐ (น่าจะเทียบเกษตรจังหวัดบ้านเรา) รวมทั้งทีมผมแล้ว ยังมีผู้ใหญ่สุดซึ่งถือเป็นประธานในพิธี คือ ท่านรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสวัสดิการของรัฐยะไข่ โดยจุดที่จะเดินทางไป คือ เมืองมองดอว์ และเมืองบูทิดอง ขึ้นต่อไปทางเหนือเมืองชิตตเวไปอีกเกือบติดชายแดนประเทศบังกลาเทศ แต่ไฮไลท์อยู่ที่การเดินทางครับ เช่นเดียวกับที่กล่าวมาแล้ว ถ้าจะไปเมืองที่ว่าทางถนน ก็มีเหมือนกัน หากคงต้องใช้เวลาวิ่งรถยนต์เป็นวันจากระยะทางน่าจะประมาณ 100 กิโลเมตร เพราะคดเคี้ยวเลี้ยวลดมาก ฝ่ายผู้จัดเมียนมาเลยพาพวกเราทั้งคณะไปทางเรือเร็ว หรือ speed boat ไปตามลำน้ำที่ไหลมาจากบูทิดอง (พูดถึงแม่น้ำในเมียนมา คงจะมีความมหัศจรรย์มาเล่าเพิ่มขึ้นอีกในตอนต่อๆ ไป ครับ)

การเดินทางไปโดยทางน้ำนับว่าเป็นเรื่องที่น่าตื่นเต้นมาก เพราะได้เห็นทัศนียภาพสองฝั่งแม่น้ำไปตลอดทาง ถ้าท่านผู้อ่านนึกถึงแม่น้ำบ้านเรา ตัวอย่างเช่น แม่น้ำเจ้าพระยา ถ้านั่งเรือขึ้นไปจากอยุธยาไปชัยนาทแล้วสภาพหรือบรรยากาศจะเหมือนกันกับที่ผมนั่งในเมียนมานั้น ก็ขอบอกว่าผิดถนัดครับ เพราะมันต่างกันมาก ฉบับหน้าจะมาเล่าต่อให้ฟังครับ

ชาญพิทยา ฉิมพาลี

chanpithya@apterr.org

นายสุรเดช ปัจฉิมกุล รองอธิบดีกรมวิชาการเกษตร เปิดเผยว่า ตามที่กรมวิชาการเกษตร ร่วมกับ กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก และองค์กรภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐและเอกชนจัด“มหกรรมสมุนไพรแห่งชาติ ครั้งที่ 16” ระหว่างวันที่ 6-10 มีนาคม 2562ณ ศูนย์แสดงสินค้าและการประชุมอิมแพ็ค เมืองทองธานี ในส่วนกรมวิชาการเกษตรร่วมจัดงานในโซนผลิตภัณฑ์ โดยจัดแสดงสมุนไพรพันธุ์ดีที่เป็นผลงานวิจัยเด่นของกรมวิชาการเกษตร อาทิ ขมิ้นชันตรัง1 ขมิ้นชันตรัง 84-2 และกระเจี๊ยบแดงสำหรับผลิตน้ำมัน พร้อมใช้ประโยชน์จากสมุนไพรเพิ่มมูลค่าแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ สาธิต วิธีการผลิต Capsaicin Balm การผลิตสบู่และโลชั่นผสมสารสกัดเปลือกมังคุด การแปรรูปผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางจากขมิ้นชัน การทำน้ำมันเหลือง-น้ำมันไพล และการทำขมิ้นผง เรียนรู้นวัตกรรมฐานข้อมูล Big Data แปลงสมุนไพรตามมาตรฐาน GAP และเกษตรอินทรีย์ที่ผ่านการรับรองของกรมวิชาการเกษตรในปี 2561 ช็อปสินค้า ผลิตภัณฑ์จากส่วนต่างๆ ของสมุนไพร รับฟรี ต้นอบเชย หัวขมิ้นชัน หัวไพลหยวกและเมล็ดกระเจี๊ยบแดง ทั้งนี้ กรมวิชาการเกษตรได้วิจัยและพัฒนาวัตถุดิบพืชสมุนไพรให้ได้มาตรฐาน เน้นเกษตรกรหรือกลุ่มเกษตรกรปลูกพืชสมุนไพรพันธุ์ดีที่มีสารสำคัญสูง ปลอดโรค ลดต้นทุนการผลิต ลดใช้เคมีทางการเกษตร เพิ่มมูลค่าผลผลิตจากการแปรรูป พัฒนาแปลงปลูกให้เข้าระบบตรวจรับรอง GAP เพื่อผลิตวัตถุดิบสมุนไพรที่มีคุณภาพตามมาตรฐาน ปลอดภัยต่อผู้บริโภค และตอบสนองภาคอุตสาหกรรมสมุนไพร ยา อาหารเสริม ผลิตภัณฑ์เวชสำอาง จึงขอเชิญผู้สนใจมาชมงาน“มหกรรมสมุนไพรแห่งชาติ ครั้งที่ 16” ระหว่างวันที่ 6-10 มีนาคม ณ ศูนย์แสดงสินค้าและการประชุมอิมแพ็ค เมืองทองธานี ฮอลล์ 10-11-12