นายประสงค์ ประไพตระกูล อธิบดีกรมการข้าว เปิดเผยว่า ข้าวเป็นพืชอาหารหลักและมีความสำคัญต่อประเทศและสังคมไทย พื้นที่ปลูกข้าว ในปี 2561/2562 มีประมาณ 69.56 ล้านไร่ คิดเป็นร้อยละ 45.80 ของพื้นที่ทำการเกษตร โดยมีชาวนา 4.16 ล้านครัวเรือน คิดเป็น ร้อยละ 65 ของเกษตรกรทั้งประเทศ มีผลผลิตข้าวได้ 56.99 ล้านตันข้าวเปลือก และส่งออกทำรายได้ให้ประเทศปีละประมาณ 200,000 ล้านบาท รวมทั้งข้าวเป็นแหล่งวัฒนธรรมประเพณีและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวกับข้าวและชาวนาตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งสถาบันพระมหากษัตริย์ ให้ความสำคัญเรื่องข้าวมาตลอด โดยเมื่อวันที่ 5มิถุนายน 2489 พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล รัชกาลที่ 8 พร้อมด้วยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 ได้เสด็จฯทอดพระเนตรการทำนา ที่อำเภอบางเขน และทอดพระเนตรกิจการมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ทั้งได้ทรงหว่านข้าวด้วยพระองค์เอง ที่แปลงนาหลังตึกขาว เกษตรกลางบางเขน จึงถือเป็นวันที่เป็นสิริมงคลต่อวงการข้าวและชาวนาไทย และด้วยเหตุผลความสำคัญดังกล่าว คณะรัฐมนตรีจึงมีมติเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2552 เห็นชอบให้วันที่ 5 มิถุนายนของทุกปีเป็น “วันข้าวและชาวนาแห่งชาติ”

ในปีนี้ กรมการข้าวจึงจัดงานวันถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตข้าวระดับประเทศ เนื่องในวันข้าวและชาวนาแห่งชาติ ประจำปี 2562 ภายใต้โครงการระบบส่งเสริมเกษตรแบบแปลงใหญ่ ปี 2562 ระหว่างวันที่ 5 – 7 มิถุนายน 2562 ภายใต้แนวคิด “ชาวนายุคใหม่ พัฒนาข้าวไทย ก้าวไกลสู่สากล” เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พร้อมทั้งเป็นการรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณ ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 ที่ทรง มีพระมหากรุณาธิคุณต่อกิจการด้านข้าวและชาวนาของไทย รวมไปถึงการถ่ายทอดเทคโนโลยี องค์ความรู้ด้านข้าวให้เกษตรกรที่เข้าร่วมงานนำไปประยุกต์ใช้

นางสาวนนทิชา วรรณสว่าง รองอธิบดีกรมการข้าว ในฐานะโฆษกกรมการข้าว เปิดเผยว่า สำหรับกิจกรรมภายในงาน ประกอบด้วยนิทรรศการเทิดพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 10 กระทรวงเกษตรฯ โดยกรมการข้าวได้ดำเนินการรับรองพันธุ์ข้าวเฉลิมพระเกียรติ 5 พันธุ์ ประกอบด้วย พันธุ์ กข79 (ชัยนาท 62) ข้าวเจ้าพันธุ์ กข83 (มะลินิลหนองคาย 62) ข้าวเจ้าพันธุ์ขะสอ 62 ข้าวเจ้าพันธุ์เม็ดฝ้าย 62 และข้าวเจ้าพันธุ์หอมใบเตย 62 ซึ่งข้าวทั้ง 5 พันธุ์ เป็นตัวแทนของแต่ละภาค เปรียบเสมือนบุญบารมีของพระองค์ท่านแผ่ไพศาลทั่วทั้งประเทศ ทำให้อาณาราษฎรมีความร่มเย็นเป็นสุข โดยข้าวทั้ง 5 พันธุ์นี้ จะจัดแสดงภายในงาน ,ผลงานทางด้านนวัตกรรมข้าวต่างๆ, การแสดงผลงานขององค์กรชาวนา 9 องค์กร

ในการประชุมคณะมนตรีแอปเตอร์ แต่ละครั้งนั้น สำนักเลขานุการแอปเตอร์จะเป็นผู้ที่ต้องเตรียมความพร้อมมากที่สุด เพราะเป็นเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานของแอปเตอร์ คือ ทั้ง 13 ประเทศ ลงขันออกเงินและจ้างให้มาทำงานตามความตกลงแอปเตอร์ นโยบาย มติที่ประชุม หรือที่ได้รับมอบหมายจากประเทศสมาชิกในภาพรวม ความจริงมีระเบียบว่าด้วยการบริหารงานของแอปเตอร์ที่ค่อนข้างหยุมหยิมมาก เริ่มตั้งแต่ ระเบียบว่าด้วยคณะมนตรีฯ ระเบียบว่าด้วยสำนักเลขานุการฯ ระเบียบว่าด้วยการบริหารงาน ระเบียบว่าด้วยการเงิน ระเบียบว่าด้วยการดำเนินงาน โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับการดำรงสถานะของเจ้าหน้าที่ คือ เจ้าหน้าที่ทุกคน รวมทั้งผมด้วยจักต้องวางตัวเป็นกลางอย่างเคร่งครัด เป็นคนไทยก็จริง แต่ทำงานต้องไม่คิดว่าตัวเองเป็นคนไทยและจะโอนเอียงเข้าข้างประเทศไทย หรือประเทศใดประเทศหนึ่งไม่ได้เด็ดขาด ห้ามยุ่งกับกิจกรรมทางการเมือง ต้องทำงานในออฟฟิศของแอปเตอร์ตลอดเวลา โดยอิงเวลาราชการไทยร้อยเปอร์เซ็นต์

ดังนั้น การประชุมคณะมนตรีฯ กันปีละครั้งก็เท่ากับเป็นการตรวจสอบ ติดตาม ผลการดำเนินงานและการใช้จ่ายเงินของสำนักเลขานุการฯ รวมทั้งรับฟังปัญหาและข้อเสนอแนะต่างๆ เพื่อวินิจฉัยและให้ความเห็นชอบในวิธีการแก้ไขต่างๆ ผมในฐานะผู้จัดการทั่วไป ภายใต้การสนับสนุนของน้องๆ เจ้าหน้าที่แอปเตอร์ ที่มีอยู่ด้วยกันประมาณ 10 คน จะต้องเป็นฝ่ายนำเสนอตามระเบียบวาระต่างๆ ต่อที่ประชุมตั้งแต่เช้ายันเย็น พร้อมทั้งตอบข้อซักถามต่างๆ ที่ประเทศสมาชิกสงสัย ระหว่างนั้นน้องๆ เจ้าหน้าที่ก็จะบันทึกผลการประชุมไว้ เพื่อเมื่อเสร็จสิ้นวาระสุดท้ายแล้วจะมีการนำมาฉายบนจอให้สมาชิกอ่าน ปรับปรุง แก้ไข จนถูกต้องและพอใจในทุกเรื่องพร้อมให้การรับรองในขั้นสุดท้าย จากนั้นก็จัดทำเป็นเอกสารสรุปการประชุม เพื่อเวียนไปยังประเทศสมาชิกสำหรับอ้างอิงในอนาคตต่อไป ก็เป็นงานที่หินที่ต้องเผชิญปีละ 1 ครั้ง แต่นอกจากนี้ ยังมีการประชุมที่ตามข้อกำหนดที่แอปเตอร์ โดยสำนักเลขานุการฯ ต้องนำผลการปฏิบัติงานไปนำเสนออีก 3 การประชุม คือ (1) การประชุมของ AFSRB หรือ ASEAN Food Security Reserve Board (2) การประชุมเจ้าหน้าที่อาวุโสของกระทรวงเกษตร ประมงและป่าไม้ (ชื่อแบบรวมๆ กัน 10 ประเทศ) ทั้งที่เป็นสมาชิกอาเซียน และอาเซียนบวกสาม และ (3) การประชุมรัฐมนตรีกระทรวงเกษตร ประมงและป่าไม้ ทั้งสมาชิกอาเซียน และอาเซียนบวกสาม ซึ่งทั้ง 3 การประชุม จะได้นำรายละเอียดมาเล่าให้ผู้อ่านฟังในโอกาสต่อๆ ไปครับ

ที่มาเลเซีย ผู้ใหญ่ที่ให้เกียรติมาเป็นประธานการประชุม คือ รองปลัดกระทรวงเกษตรของมาเลเซีย ซึ่งเป็นสุภาพสตรี ขณะเดียวกันก็จะมีประธานร่วม (Co-chairs) คือ ผู้แทนมาจากประเทศญี่ปุ่น คำว่าประธานร่วมขออธิบายนิดครับ เผื่ออาจมาบางท่านสงสัย คือ ในบรรดาสมาชิกแอปเตอร์ทั้ง 13 ประเทศนี้ จะแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มแรกคือ 10 ประเทศอาเซียน และกลุ่มสอง คือ กลุ่มบวกสาม(จีน ญี่ปุ่น เกาหลีใต้) ระเบียบบอกว่าต้องมีประธานการประชุม 2 คน มาจากกลุ่มละคน เรียงลำดับตามตัวอักษรหมุนเวียนกันไปในแต่ละปี ตัวอย่างเช่น ปีที่แล้วจัดประชุมคณะมนตรีฯที่ สปป. ลาว ประธานร่วม คือ สปป. ลาว กับจีน ดังนั้น ปีนี้จึงหมุนมาเป็นอย่างที่กล่าว ส่วนปีหน้าเจ้าภาพ คือ เมียนมา ประธานร่วมก็จะเป็น เมียนมาและเกาหลีใต้ สำหรับการทำหน้าที่ประธานทั้งสองคนก็จะตกลงกันเอง อาจภาคเช้าคนหนึ่งเป็น ส่วนภาคบ่ายอีกคนเป็น สลับกันไป อย่างนี้เป็นต้น

การประชุมคณะมนตรีฯแต่ละครั้งเท่าที่ผมสังเกต แม้มติที่ประชุมจะใช้ระบบฉันทามติอย่างที่อธิบายไปเมื่อก่อน แต่ในทางปฏิบัติทุกประเทศจะใช้หลักถ้อยทีถ้อยอาศัย อะลุ่มอล่วยและให้เกียรติซึ่งกันและกันมาก ผู้แทนทุกคนที่มาประชุมแม้จะไม่เคยเป็นนักการทูตมาก่อน อีกทั้งไม่น่าจะเคยทำงานที่กระทรวงการต่างประเทศมาก่อน ต่างก็ล้วนแล้วแต่มีวิญญาณนักการทูตกันอยู่ทุกผู้ทุกนาม ผมและคณะฝ่ายเลขานุการเอง แม้เป็นเพียงลูกจ้างกินเงินเดือนจากเขา แต่ก็ได้รับการปฏิบัติที่ดีเยี่ยม ก็ต้องนำจุดดีเด่นนี้มาเล่าด้วยความประทับใจยิ่งครับ

ชาญพิทยา ฉิมพาลี

chanpithya@apterr.org

กรมส่งเสริมการเกษตรเตือนเกษตรกร ให้แจ้งปรับปรุงทะเบียนเกษตรทุกครั้งเมื่อเริ่มต้นฤดูกาลผลิตใหม่ หากไม่ได้ปรับปรุงสถานภาพติดต่อกันเป็นเวลา 3 ปี  จะสิ้นสถานภาพการเป็นเกษตรกร

นางดาเรศร์ กิตติโยภาส รองอธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวว่า ทะเบียนเกษตรกร คือข้อมูลของครัวเรือนผู้ประกอบการเกษตรที่แสดงถึงสถานภาพและการประกอบอาชีพการเกษตรของครัวเรือน เกษตรกรที่มีทะเบียนเกษตรกร สามารถเข้าร่วมโครงการช่วยเหลือของรัฐบาล ได้รับความช่วยเหลือกรณีแปลงปลูกพืชเสียหายจากการประสบภัยพิบัติด้านพืช ตามระเบียบกระทรวงการคลัง และได้รับสิทธิซื้อและใช้สารพาราควอต ไกลโฟเซส และคลอร์ไพรีฟอส ตามประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

เกษตรกรที่ขึ้นทะเบียนแล้ว ต้องปรับปรุงทะเบียนเกษตรกรทุกครั้ง เมื่อเริ่มต้นฤดูกาลผลิตใหม่ หลังการเพาะปลูก 15-60 วัน สามารถปรับปรุงทะเบียนเกษตรกรได้ตลอดปี ขึ้นอยู่กับช่วงเวลาของ แต่ละชนิดพืช หากเป็นเกษตรกรรายเดิมที่ต้องการเพิ่มแปลงใหม่ จำเป็นต้องติดต่อขึ้นทะเบียนเกษตรกรที่สำนักงานเกษตรอำเภอ แต่ถ้าเป็นเกษตรกรรายเดิมที่ใช้แปลงเดิม ติดต่อปรับปรุงทะเบียนเกษตรกรได้ที่สำนักงานเกษตรอำเภอ อาสาสมัครเกษตรหมู่บ้าน หรือบนแอพพลิเคชั่น  DOAE Farmbook ที่กรมส่งเสริมการเกษตรพัฒนาขึ้นในระบบปฏิบัติการ IOS และ Android เพื่อช่วยอำนวยความสะดวกให้เกษตรกรแจ้งปรับปรุงข้อมูลในทะเบียนได้ด้วยตนเองผ่านโทรศัพท์มือถือสมาร์ทโฟน ทั้งยังเป็นช่องทางรับรู้ข้อมูลข่าวสารจากภาครัฐ รวมถึงใช้ตรวจสอบสิทธิ์เกษตรกรที่จะได้รับความช่วยเหลือตามมาตรการแก้ปัญหาของภาครัฐ

หากเกษตรกรไม่ปรับปรุงสถานภาพติดต่อกัน 3 ปี ตามที่นายทะเบียนประกาศให้ปรับปรุงข้อมูลเกษตรกร เริ่มนับระยะเวลา 3 ปี ตั้งแต่วันที่ 23 มิถุนายน 2560 เป็นต้นมาถึงวันที่ 22 มิถุนายน 2563 ซึ่งปัจจุบันมีถึง 896,871 ครัวเรือน ที่ยังไม่มาปรับปรุงข้อมูลเกษตรกรกับกรมส่งเสริมการเกษตร หากครบกำหนดแล้ว เกษตรกรที่ยังไม่ได้ปรับปรุงข้อมูลเกษตรกร 896,871 ครัวเรือน จะสิ้นสถานภาพเป็นเกษตรกรทันที ทำให้ไม่ได้รับสิทธิ์จากโครงการของรัฐบาล

ทัศนีย์ เมืองแก้ว 

นางสาวทัศนีย์ เมืองแก้ว รองเลขาธิการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) เปิดเผยว่า ยุทธศาสตร์การพัฒนาเกษตรอินทรีย์แห่งชาติ พ.ศ.2560-2564 กำหนดกรอบแนวทางพัฒนาเกษตรอินทรีย์ โดยเน้นเพิ่มพื้นที่เกษตรอินทรีย์ เพิ่มสัดส่วนการตลาดเกษตรอินทรีย์ในประเทศ รวมทั้งยกระดับกลุ่มเกษตรอินทรีย์ตามวิถีพื้นบ้านไปสู่การพัฒนาเกษตรอินทรีย์ให้ได้การรับรองตามมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ระดับสากล ซึ่งการรับรองตามมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ระดับสากล จำเป็นต้องตรวจสอบจากหน่วยงานอิสระภายนอก และอาจไม่เหมาะสมกับบริบทการทำเกษตรอินทรีย์เพื่อขายผลผลิตในท้องถิ่น จึงได้นำระบบการรับรองแบบมีส่วนร่วม (Participatory Guarantee Systems : PGS) มาใช้ เพื่อให้สมาชิกกลุ่มผู้ผลิตและชุมชนมีส่วนร่วมตรวจสอบและรับรองสินค้าเกษตรอินทรีย์ที่ผลิตในท้องถิ่นด้วยกันเองได้

ทั้งนี้ สศก. ลงพื้นที่จ.เชียงใหม่ร่วมกับมูลนิธิเกษตรอินทรีย์ไทย ซึ่งเป็นจังหวัดนำร่องรับรองการทำเกษตรอินทร์ด้วยระบบ PGS พบว่า สหกรณ์เกษตรอินทรีย์เชียงใหม่ จำกัด ถือเป็นต้นแบบเกษตรอินทรีย์ที่เข้มแข็ง มีเป้าหมายส่งเสริมให้เกษตรกรในพื้นที่หันมาปลูกพืชแบบอินทรีย์แทนปลูกพืชแบบใช้สารเคมี เพื่อให้เกิดความปลอดภัยต่อผู้ผลิต มีสมาชิกได้รับการรับรองด้วยระบบ PGS 109 ราย บริหารจัดการโดยนางจันทร์ทอน เสาร์แก้ว ผู้จัดการสหกรณ์ฯ สำหรับผลิตภัณฑ์เกษตรอินทรีย์ของสหกรณ์ฯ ได้แก่ ข้าวกล้องไรซ์เบอรี่ ข้าวกล้องหอมมะลิแดงข้าวกล้องหอมมะลิ 105 ข้าวเหนียวดำ เมล็ดพันธุ์ผักพื้นบ้าน เต้าเจี้ยว และ ซีอิ๊วขาว ช่องทางการตลาดของสหกรณ์ฯ และสมาชิกสหกรณ์ฯ ประกอบด้วย ร้านค้าสหกรณ์เกษตรอินทรีย์เชียงใหม่ จำกัด ตลาดนัดเกษตรอินทรีย์ที่ร่วมกับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่ (ตลาดนัดเจเจมาร์เก็ต) ตลาดต้องชมร่วมกับกระทรวงพาณิชย์ เครือข่ายร้านค้าสหกรณ์ในจังหวัดและต่างจังหวัด รวมทั้งยังเพิ่มช่องทางจำหน่ายสินค้าผ่านออนไลน์ อาทิ Facebook และ Line ซึ่งได้รับการตอบรับจากผู้บริโภคเป็นอย่างดี

นอกจากนี้ สศก. ได้พุดคุยกับสมาชิกสหกรณ์เกษตรอินทรีย์เชียงใหม่ จำกัด นางขวัญชนก สัตยพานิช ประธานวิสาหกิจชุมชนฮักมีไม้ผล ผู้ประสบความสำเร็จในการทำเกษตรอินทรีย์โดยการรับรองแบบมีส่วนร่วมเล่าว่า ปี 2555 ได้จดทะเบียนเป็นวิสาหกิจชุมชน รวมกลุ่มกันเพื่อต้องการอำนาจต่อรองในการซื้อปัจจัยการผลิตและขายผลผลิตของกลุ่ม จากนั้นจึงเริ่มทำเกษตรอินทรีย์เรื่อยมา
จนปัจจุบันมีสมาชิก 28 คน พื้นที่เกษตรอินทรีย์รวม 100 ไร่ ผลิตสินค้าเกษตรอินทรีย์ประเภทพืชผักสวนครัว พืชสมุนไพร รวมทั้งแปรรูป โดยผลผลิตของกลุ่มมีตลาดรองรับแน่นอน ได้แก่ ตลาดวันนิมมาน ตลาดศิริวัฒนา ในจ.เชียงใหม่ และ CMU Shop ของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ทั้งนี้ เกษตรกรที่สนใจทำเกษตรอินทรีย์โดยการรับรองแบบมีส่วนร่วม(PGS) ขอคำปรึกษาได้ที่สหกรณ์เกษตรอินทรีย์เชียงใหม่ จำกัด โทร. 0-5384-4357

นายธัญญา เนติธรรมกุล อธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช เปิดเผยว่า โครงการการมีส่วนร่วมกำหนดแนวเขตควบคุม จัดที่ทำกิน/ปลูก/และปล่อยสัตว์ป่า เพื่อการจัดการพื้นที่ป่าอนุรักษ์อย่างยั่งยืน” มีแนวคิดจากการที่พื้นที่ป่าอนุรักษ์ในความรับผิดชอบของสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 9 (อุบลราชธานี) เป็นผืนป่าติดต่อกันตามแนวชายแดนระหว่างประเทศ มีกลุ่มป่าสำคัญ คือ กลุ่มป่าพนมดงรัก – ผาแต้ม ครอบคลุมพื้นที่ จ.อุบลราชธานี ศรีสะเกษ และสุรินทร์ เป็นพื้นที่เปรียบเสมือนคมขวานของประเทศไทย มีเนื้อที่ประมาณ 2,281,542.67 ไร่ ยังคงมีไม้หวงห้ามที่มีค่าทางเศรษฐกิจอยู่จำนวนมาก เช่น ไม้พะยูง ไม้ชิงชัน และไม้ประดู่ ประกอบกับเป็นพื้นที่ชายแดน จึงพบปัญหาลักลอบทำไม้และล่าสัตว์ป่า ลักลอบนำพืชป่าและสัตว์ป่าตามบัญชีไซเตส ออกนอกราชอาณาจักร บุกรุกยึดถือครอบครองพื้นที่ป่าอนุรักษ์ทำเกษตร และใช้กรณีความยากจนและขาดแคลนที่ทำกินของราษฎร เป็นกลไกบุกรุกครอบครองพื้นที่ป่า ตลอดจนพื้นที่ป่าอนุรักษ์บางส่วนเป็นพื้นที่สู้รบเดิมจากปัญหาพรมแดนระหว่างไทย – กัมพูชา ซึ่งยังมีทุ่นระเบิดที่ยังไม่ได้เก็บกู้หลงเหลืออยู่ในพื้นที่จำนวนมาก เป็นปัญหาอุปสรรคต่อการลาดตระเวนของเจ้าหน้าที่ในการปกป้องคุ้มครองพื้นที่ป่า”

กรมอุทยานแห่งชาติฯตระหนักถึงผลกระทบของปัญหาดังกล่าว จึงจัดโครงการการมีส่วนร่วมกำหนดแนวเขตควบคุม จัดที่ทำกิน/ปลูก/และปล่อยสัตว์ป่า เพื่อการจัดการพื้นที่ป่าอนุรักษ์อย่างยั่งยืนขึ้น ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่ายอดโดม อ.น้ำยืน จ.อุบลราชธานี มีพื้นที่ประมาณ 140,845 ไร่ อยู่บริเวณเทือกเขาพนมดงรัก กั้นระหว่างประเทศไทยกับกัมพูชา และลาว มีสภาพกลุ่มป่าและสัตว์ป่าหลายชนิด และอยู่ใกล้ชุมชนราษฎรที่เป็นเครือข่ายความร่วมมือเพื่ออนุรักษ์สิ่งแวดล้อมจำนวนหลายกลุ่ม ดังนั้น เพื่อให้พื้นที่ดังกล่าวมีการจัดการอย่างเป็นระบบและหวังให้เป็นพื้นที่นำร่องการจัดการทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่าให้คงความสมบูรณ์อย่างยั่งยืน ก่อให้เกิดประโยชน์กับชุมท้องถิ่น และประเทศชาติ รวมถึงบูรณาการปฏิบัติติงานด้านการป้องกันรักษาทรัพยากรป่าไม้ให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น จึงจัดโครงการการดังกล่าวขึ้น ประกอบด้วย 4 กิจกรรม ได้แก่

1. กิจกรรมส่งสัตว์ป่าคืนวนา เพื่อป่าสมบูรณ์ เป็นการปล่อยสัตว์ป่าคุ้มครอง ณ อ่างเก็บน้ำห้วยวังใหญ่ 6 ชนิด ได้แก่ เป็ดแดง 50 ตัว เป็ดก่า 67 ตัว ไก่ป่า 266 ตัว ไก่ฟ้าพญาลอ 20 ตัว ไก่ฟ้าหลังขาว 40 ตัว นกยูง 24 ตัว รวม 467 ตัว 2. กิจกรรมป้องกันปราบปรามการบุกรุกทำลายทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่าในพื้นที่สบอ.9 (อุบลราชธานี) ภายใต้ยุทธการ “ลับด้ามขวานประเทศ” เป็นการลาดตระเวนของเจ้าหน้าที่กรมอุทยานแห่งชาติฯบูรณาการร่วมกับทหาร ตำรวจ และฝ่ายปกครองป้องกันการลักลอบตัดไม้และล่าสัตว์ป่า

3. กิจกรรมกำหนดแนวเขตการจัดการพื้นที่อนุรักษ์และฟื้นฟูต้นน้ำเสื่อมสภาพ (แนวเขตควบคุม)

4. กิจกรรมประชารัฐร่วมใจปลูกป่าต้นไม้ให้แผ่นดิน พ.ศ.2562 เนื่องในวันต้นไม้ประจำปีของชาติ (วันวิสาขบูชา) เป็นการปลูกฟื้นฟูป่าจำนวนกล้าไม้ 25,000 กล้า

นอกจากนี้ กิจกรรมภายในงานยังมีนิทรรศการอนุรักษ์สัตว์ป่า ป้องกันรักษาทรัพยากรป่าไม้ การมอบพ่อแม่พันธุ์หมูป่า 10 คู่ แก่ตัวแทนประชาชนในพื้นที่ ร่วมปลูกป่าปล่อยพันธุ์ปลา 100 ถุง สาธิตการเก็บกู้วัตถุระเบิด การเผาทำลายกับดักสัตว์ป่า พิธีเปิดกิจกรรม “ป้องกันปราบปรามการบุกรุกทำลายทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่า หลายกิจกรรมเป็นความร่วมมือกับประชาชนในพื้นที่ รักษาฟื้นฟูพื้นที่ป่าอนุรักษ์ให้เป็นป่าสมบูรณ์ สร้างความรู้ความเข้าใจและตระหนักความสำคัญของทรัพยากรธรรมชาติสัตว์ป่า พร้อมสร้างทัศนคติที่ดีกับประชาชนเยาวชนร่วมกันอนุรักษ์ธรรมชาติอีกด้วย

ตั้งแต่เริ่มนโยบาย Thailand 4.0 ทุกภาคส่วนก็ตื่นตัวตามไปด้วย ยิ่งยุทธศาสตร์ 20 ปีที่มุ่งนำเทคโนโลยีระดับ AI มาใช้ในการพัฒนาประเทศ หวังให้ประเทศพัฒนาไปสู่เป้าหมายมั่งคั่งและยั่งยืน ภายใต้เงื่อนไขและอุปสรรคนานัปการ หนึ่งในนั้น คือ การเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ

เช่นเดียวกับภาคการเกษตรที่เกษตรกรก้าวสู่วัยผู้สูงอายุ การยอมรับและการปรับตัวในการใช้เทคโนโลยีระดับ AI และ LoT เป็นเรื่องที่ต้องใช้พลังกำลังกันพอสมควร ในขณะที่เกษตรกรรุ่นใหม่ที่มีความพร้อมต่อการยอมรับเทคโนโลยีระดับที่เรียกว่า Smart Farm เข้ามาสู่อาชีพการเกษตรน้อยลงไปมาก คนหนุ่มสาวส่วนใหญ่หันไปสู่ภาคอุตสาหกรรมและบริการกันมากกว่าที่จะกลับเข้ามาสู่ภาคการเกษตร เนื่องจากเหตุผลหลายประการทั้งผลตอบแทนและสภาวะแวดล้อมของการทำงาน และเมื่อแรงงานภาคการเกษตรเป็นสิ่งที่หายาก การนำเทคโนโลยีระดับ AI และ LoT มาใช้ในการเกษตรจึงมีหลายกลุ่มที่มองเห็นโอกาส และพร้อมที่จะพัฒนาเทคโนโลยีมารองรับ

ผมเองมีโอกาสได้พบกับนักพัฒนา Application เพื่อใช้ในการเกษตรหลายกลุ่ม ทั้งที่เกี่ยวข้องกับพืชไร่และพืชสวน ส่วนใหญ่จะเป็นกลุ่มของคนรุ่นใหม่ที่มีความเชี่ยวชาญทางด้านเทคโนโลยีสูง และผมมองเห็นความกระตือรือร้นในการทำงานของกลุ่มคนเหล่านี้ เช่นเดียวกันที่ผมได้มีโอกาสพูดคุยและสนทนากันวิศวกรการเกษตรระดับหัวกะทิของกรมวิชาการเกษตร หลักคิดและวิธีการในการทำงานไม่ต่างกันมากนัก แต่ในมุมมองของวิศวกรการเกษตรของกรมวิชาการเกษตรจะมีความซับซ้อนมากกว่า เรียกว่าคิดไปไกล คิดไปลึก จนบางครั้งผมก็ต้องกลับมาถามตัวเองว่า ที่เรียกกันว่า Smart Farm มันคืออะไรกันแน่ แต่ละคนต่างก็นิยามความหมายของตนเอง รับรองผลงานของตนเองว่าเป็น Smart Farm การที่สามารถควบคุมในระยะไกลได้ เรียกว่าเป็น Smart Farm หรือไม่ การตั้งเวลาในการให้น้ำ ให้ปุ๋ยได้ เป็น Smart Farm หรือไม่ หรือ การคำนวณความต้องการธาตุอาหารได้ เป็น Smart Farm หรือไม่ ต่างก็เป็นประเด็นให้ได้ถกเกียงกันในเชิงวิชาการ

ในมุมของผมที่ไม่เชี่ยวชาญเรื่อง AI และ LoT หลังจากที่ได้พูดคุยกับฝ่ายที่เชี่ยวชาญด้านนี้แล้ว มีความเห็นว่า การนำเทคโนโลยีมาใช้ในการพัฒนาการเกษตรให้เป็น Smart Farm จำเป็นต้องมองความเป็นจริงของชีวิต หากนักเทคโนโลยีเหล่านี้ไม่มีข้อมูลความต้องการของพืชในแต่ละระยะการเจริญเติบโต ไม่เข้าใจในพัฒนาการของพืช ไม่เข้าใจความต้องการของผู้บริโภค การนำเทคโนโลยีมาพัฒนาให้ระบบการเกษตรเป็น Smart Farm ไม่สามารถที่จะประสบความสำเร็จได้ เพราะเมื่อไม่มีปลายทาง วิธีการที่จะพัฒนามารองรับ ย่อมไม่เกิดขึ้นจริง กลายเป็นว่าเวที Smart Farm เป็นเวทีของการลองของกันมากกว่า อันที่จริงแล้วคำตอบที่ชัดเจนของการพัฒนา Smart Farm จะต้องเริ่มจากงานวิจัยพื้นฐานที่มีความชัดเจน ตอบคำถามของการกำหนดเงื่อนไขในการใช้ AI และ LoT มาใช้กับภาคการเกษตร

อีกทั้งระบบทำการเกษตรที่เป็นหุ้นส่วนกับลมฟ้าอากาศ และพื้นที่ขนาดใหญ่ ยิ่งเป็นประเด็นท้าทายความสามารถของเทคโนโลยีไปได้อีก ทำอย่างไรจะควบคุมเทคโนโลยีได้เมื่อดินฟ้าอากาศแปรปรวน ทำอย่างไรจะทราบได้ว่าสถานการณ์แบบใด ค่าเท่าใด จึงจะทำให้เกิดการระบาดของโรคแมลงในพืชแต่ละชนิด และระดับไหนจึงจะสามารถลงทุนได้โดยไม่ขาดทุน ทั้งหมดยังไม่มีคำตอบที่ชัดเจน เมื่อคำตอบไม่ชัด การพัฒนา AI และใช้ประโยชน์จาก LoT สำหรับภาคการเกษตร จึงเป็นเรื่องที่ต้องหาคำตอบให้ได้ และมีความชัดเจนในการดำเนินการไปพร้อมกันทั้งภาคเอกชน ภาครัฐ และเกษตรกร ไม่ใช่ต่างคนต่างทำ ต่างคนต่างมุ่งหน้าสู่ Smart Farm ตามความหมายที่ตัวเองคิดเองเออเอง ในที่สุดแล้ว จะเห็นความล่มสลายของภาคการเกษตรไทยรออยู่
เบื้องหน้าหากสถานการณ์ยังคงเป็นเช่นนี้ผมก็ได้แต่หวังว่าเหตุการณ์เหล่านั้นจะไม่เกิดขึ้นจริง

สมชาย ชาญณรงค์กุล

คำถาม ที่สวนผมมีเศษไม้มากมายอยากจะทำน้ำส้มควันไม้ไว้ใช้ ขอทราบวิธีทำด้วยครับ

แสงศร มณีรัตน์

อ.พนมทวน จ.กาญจนบุรี

คำตอบ

น้ำส้มควันไม้ เป็นผลพลอยได้จากการเผาถ่าน เป็นของเหลวที่ได้จากการควบแน่นของควันที่เกิดจากการเผาถ่านในช่วงที่ไม้กำลังเปลี่ยนเป็นถ่าน เมื่อทำให้เย็นลงจนควบแน่นแล้วกลั่นตัวเป็นหยดน้ำมีส่วนประกอบที่สำคัญคือ กรดอะซิติกซึ่งมีสีน้ำตาลแดง นำน้ำส้มควันไม้ที่ได้ใส่ภาชนะพลาสติก ทิ้งไว้ประมาณ 3 เดือน เก็บไว้ในที่ร่ม และนำมาสั่นสะเทือน เพื่อให้น้ำส้มควันไม้ที่ได้ตกตะกอน และแยกตัวเป็น 3 ชั้น คือ น้ำมันเบา น้ำส้มไม้ และน้ำมันทาร์ จากนั้น แยกน้ำส้มไม้มาใช้ประโยชน์ต่อไป

วิธีทำน้ำส้มควันไม้ มีขั้นตอนดังนี้

1. ให้เตรียมเตาเผาถ่าน 200 ลิตร เป็นเตาที่มีประสิทธิภาพสูง เตาประเภทนี้อาศัยความร้อนไล่ความชื้นในเนื้อไม้ที่มีอยู่ในเตา ทำให้ไม้กลายเป็นถ่าน เรียกว่ากระบวนการคาร์บอนไนเซชั่น ผลผลิตที่ได้จึงเป็นถ่านที่มีคุณภาพ ขี้เถ้าน้อยและผลพลอยได้จากการเผาถ่านคือ น้ำส้มควันไม้

2. ขั้นตอนการเผา ให้จุดไฟเตา ใส่เชื้อเพลิงให้ที่บริเวณหน้าเตา จะเกิดความร้อนกระจายเข้าสู่เตา เพื่อไล่อากาศเย็น ไล่ความชื้นที่อยู่ในเตา และในเนื้อไม้ ควันที่ออกมาจากปล่องควัน จะมีสีขาว มีกลิ่นเหม็นฉุนซึ่งเป็นกลิ่นของกรดประเภทเมธานอลที่อยู่ในเนื้อไม้ อุณหภูมิปากปล่องควันจะประมาณ 70-75 องศาเซลเซียส อุณหภูมิในเตาประมาณ 150 องศาเซลเซียส ให้ใส่เชื้อเพลิงต่อไปเรื่อยๆ ควันสีขาวตรงปล่องควันจะเพิ่มขึ้น อุณหภูมิในเตาช่วงนี้ ประมาณ 20-25 องศาเซลเซียส

3. ขั้นต่อไป ให้เผาไปอีกระยะหนึ่ง เป็นระยะที่ไม้กลายเป็นถ่าน ควันสีขาวจะเริ่มบางลง และเปลี่ยนเป็นสีเทา อุณหภูมิบริเวณปากปล่องควัน ประมาณ 80-85 องศาเซลเซียส อุณหภูมิภายในเตา ประมาณ 300-400 องศาเซลเซียส ไม้ที่อยู่ในเตาจะคลายความร้อนที่สะสมเอาไว้เพียงพอที่จะทำให้อุณหภูมิในเตาเพิ่มสูงขึ้น ในช่วงนี้ ให้ลดการป้อนเชื้อเพลิงลงจนถึงหยุดป้อนเชื้อเพลิง
และจะเริ่มเก็บน้ำส้มควันไม้ได้ หลังจากหยุดการป้อนเชื้อเพลิงหน้าเตา จะต้องควบคุมอากาศ โดยการหรี่หน้าเตา เพื่อรักษาระดับของอุณหภูมิในเตาไว้ให้นานที่สุด เป็นช่วงที่เหมาะสม
กับการเก็บน้ำส้มควันไม้ อุณหภูมิบริเวณปากปล่องควัน ควรมีประมาณ 85-120 องศาเซลเซียส ซึ่งเป็นช่วงสารในเนื้อไม้ถูกขับออกมา และเมื่อควันเปลี่ยนจากสีเทาเป็นสีน้ำเงิน ให้หยุดเก็บน้ำส้มควันไม้ในช่วงนี้ อุณหภูมิบริเวณปากปล่องควันประมาณ100-200 องศาเซลเซียส อุณหภูมิในเตาประมาณ400-450 องศาเซลเซียส

4. จากนั้น ให้ทำการเพิ่มอุณหภูมิอย่างรวดเร็ว เพื่อทำถ่านให้บริสุทธิ์ ขั้นตอนนี้ เป็นช่วงที่ไม้จะเปลี่ยนเป็นถ่าน ให้เปิดหน้าเตา ประมาณ 1 ใน 3 ของหน้าเตา ทิ้งไว้ประมาณ 30 นาที จะเห็นควันสีน้ำเงินเป็นสีฟ้า แสดงว่าไม้เริ่มเป็นถ่านใกล้หมด จากนั้นควันสีฟ้าอ่อนลง และจะกลายเป็นควันใสแทน ให้ปิดหน้าเตา โดยใช้ดินเหนียวปิดรอยรั่วทั้งหมด ปิดปล่องควันให้สนิท เพื่อไม่ให้อากาศภายนอกผ่านเข้าได้

5. ขั้นสุดท้าย ให้เกลี่ยดินบนเตาออก ให้เห็นหลังเตา เพื่อทำให้ถ่านในเตาเย็นลง โดยระบายความร้อนในเตา ทิ้งไว้ประมาณ 1 คืน  หรือ 8 ชั่วโมง เป็นอย่างน้อย จนถ่านในเตาดับสนิท แล้วจึงเริ่มการเปิดเตา นำถ่านออกจากเตา และนำไปใช้ประโยชน์ต่อไป

ที่สำคัญ การทำน้ำส้มควันไม้ ไม่ควรกระทำในพื้นที่ชุมชม หรือใกล้เคียง ควรทำให้ห่างจากชุมชน เพื่อรักษาสุขภาพอนามัยของคนในชุมชน และตัวท่านเองนะครับ

นาย รัตวิ