6 พ.ค. 2568 14:43 น.
ควันดำ-ควันขาว เกิดจากอะไร: วาติกันส่งสัญญาณควันเลือกพระสันตะปาปาองค์ใหม่อย่างไร
- ในการประชุมลับเพื่อเลือกโป๊ปองค์ใหม่ จะมีการเผาทำลายบัตรลงคะแนนเสียงเลือกตั้งที่ใช้แล้ววันละสองครั้ง โดยคนภายนอกสำนักวาติกันสามารถมองเห็นควันจากปล่องควันที่ออกมาจากโบสถ์น้อยซิสทีนได้ สีของควันไฟดังกล่าวจะเป็นไปตามสีที่ใช้ทาบัตรเลือกตั้ง หากควันเป็นสีดำแสดงว่าที่ประชุมยังไม่มีมติชี้ขาด แต่หากควันเป็นสีขาว นั่นคือสัญญาณว่าที่ประชุมพระคาร์ดินัลเลือกโป๊ปองค์ใหม่ได้เรียบร้อยแล้ว
- การสร้างควันที่ส่งสัญญาณได้อย่างถูกต้อง ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่าขั้นตอนนี้ต้องใช้ “สารติดไฟแบบพิเศษสองชุด” การซ้อมทดสอบควัน และเจ้าหน้าที่ดับเพลิงของวาติกันที่ต้องเตรียมพร้อมอยู่เสมอ โดยได้รับการจัดเตรียมอย่างพิถีพิถันโดยทีมวิศวกรและเจ้าหน้าที่คริสตจักรที่ทำงานร่วมกัน
- ส่วนการทำให้ควันมีสีที่ต่างกันนั้น อยู่ที่สารติดไฟแบบทำเองของวาติกันสองชุด โดยควันดำจะเผาส่วนผสมของโพแทสเซียมเปอร์คลอเรต แอนทราซีน และกำมะถัน ทำให้เกิดควันหนาและสีเข้ม ส่วนควันขาวจะเผาส่วนผสมของโพแทสเซียมคลอเรต แล็กโทส และสนโรซิน ซึ่งจะเผาไหม้หมดจดและซีดจาง
เมื่อคริสตจักรนิกายโรมันคาธอลิกเลือกพระสันตะปาปาองค์ใหม่ ผู้คนทั่วโลกจะเฝ้าดูควันที่ลอยขึ้นจากปล่องควันเล็กๆ เหนือโบสถ์น้อยซิสทีน ซึ่งเป็นพิธีกรรมเพื่อแจ้งข่าวสำคัญนอกเหนือจากการแถลงข่าวหรือการโพสต์บนสื่อโซเชียลมีเดียเท่านั้น
อย่างที่เราทราบกันดี หากควันเป็นสีดำ แสดงว่ายังไม่มีการเลือกพระสันตะปาปาองค์ใหม่ แต่หากควันเป็นสีขาว แสดงว่าพระคาร์ดินัลได้ตัดสินใจแล้วว่าจะมีพระสันตะปาปาพระองค์ใหม่ ถือเป็นพิธีกรรมที่เข้มข้นและมีการถ่ายทอดสดให้ผู้คนทั่วโลกได้ชมนับล้านคน
แต่สิ่งที่ผู้ชมมองไม่เห็นคือความซับซ้อนที่ซ่อนอยู่ของพิธีกรรมที่มีอายุเก่าแก่หลายศตวรรษ ได้แก่ ปล่องไฟที่สร้างขึ้นอย่างประณีต เตาที่ออกแบบมาอย่างพิถีพิถัน และสูตรเคมีที่แม่นยำ ซึ่งแต่ละส่วนได้รับการออกแบบอย่างพิถีพิถันเพื่อให้แน่ใจว่าควันที่ลอยขึ้นมาจะสื่อความหมายที่ชัดเจน
ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่าขั้นตอนนี้ต้องใช้ “สารติดไฟแบบพิเศษสองชุด” การซ้อมทดสอบควัน และเจ้าหน้าที่ดับเพลิงของวาติกันที่ต้องเตรียมพร้อมอยู่เสมอ โดยได้รับการจัดเตรียมอย่างพิถีพิถันโดยทีมวิศวกรและเจ้าหน้าที่คริสตจักรที่ทำงานร่วมกัน
สมเด็จพระสันตะปาปาฟรานซิสสิ้นพระชนม์เมื่อวันจันทร์อีสเตอร์ ด้วยพระชนมายุ 88 พรรษา และเมื่อพิธีพระศพเสร็จสิ้นลง ความสนใจจึงมุ่งไปที่การประชุมลับ หรือ คอนเคลฟ (conclave) ซึ่งเป็นการประชุมของพระคาร์ดินัลจากทั่วโลกเพื่อเลือกพระสันตะปาปาองค์ใหม่
วาติกันยืนยันว่าพระคาร์ดินัลจะประชุมกันที่มหาวิหารเซนต์ปีเตอร์ในวันที่ 7 พฤษภาคม เพื่อประกอบพิธีมิสซาพิเศษ ก่อนจะรวมตัวกันในโบสถ์น้อยซิสทีน ซึ่งการลงคะแนนเสียงที่ซับซ้อนจะเริ่มต้นขึ้น
ประเพณีการเผาบัตรลงคะแนนของพระคาร์ดินัลมีมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 15 และกลายมาเป็นส่วนหนึ่งของพิธีกรรมของการประชุมลับที่มุ่งหวังให้เกิดความโปร่งใสและป้องกันการปลอมแปลง โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังจากที่การเลือกตั้งพระสันตะปาปาล่าช้าไปก่อนหน้านี้ ทำให้เกิดความไม่พอใจและความไม่สงบของประชาชน
เมื่อเวลาผ่านไป วาติกันเริ่มใช้ควันเป็นวิธีสื่อสารกับโลกภายนอก โดยยังคงรักษาความลับของการลงคะแนนเสียงอย่างเคร่งครัด และในปัจจุบัน แม้จะมีความก้าวหน้ามากมายในด้านการสื่อสาร แต่วาติกันก็ยังเลือกที่จะรักษาประเพณีนี้ไว้
โบสถ์น้อยซิสทีน สถานที่จัดการประชุมลับ หรือ คอนเคลฟ
แคนดิดา มอสส์ ศาสตราจารย์ด้านเทววิทยาที่มหาวิทยาลัยเบอร์มิงแฮม กล่าวว่า “ตั้งแต่สมัยโบราณเป็นต้นมา ผู้คนได้เห็นควันที่ลอยขึ้น จากการบูชายัญสัตว์และธัญพืชในพระคัมภีร์ หรือการจุดธูปตามประเพณี เป็นรูปแบบการสื่อสารระหว่างมนุษย์กับพระเจ้า”
“ในประเพณีของนิกายโรมันคาธอลิก คำอธิษฐานจะ ‘ลอยขึ้น’ ไปหาพระเจ้า การใช้ควันทำให้เกิดความรู้สึกถึงพิธีกรรมทางศาสนาเหล่านี้ และความงามของความมหัศจรรย์และความลึกลับที่มากับพิธีกรรมเหล่านั้น”
ศาสตราจารย์มอสส์ยังกล่าวอีกว่า ควันที่ลอยขึ้นทำให้ผู้คนที่มารวมตัวกันที่จัตุรัสเซนต์ปีเตอร์ “รู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง ราวกับว่าพวกเขาเป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรมลึกลับและลึกลับนี้”
เหตุผลต่างๆ ล้วนเป็นเพียงในเชิงสัญลักษณ์ แต่การจะทำให้มันเกิดขึ้นได้ในศตวรรษที่ 21 ต้องใช้ความก้าวหน้าทางวิศวกรรมในโลกแห่งความเป็นจริง
ภายในโบสถ์น้อยซิสทีน มีการติดตั้งเตาชั่วคราวสองเตาสำหรับการประชุมลับโดยเฉพาะ เตาหนึ่งสำหรับเผาบัตรลงคะแนน อีกเตาหนึ่งสำหรับสร้างสัญญาณควัน
เตาทั้งสองเชื่อมต่อกับปล่องควันขนาดเล็ก ซึ่งเป็นท่อภายในปล่องควันที่ให้ควันระบายออกได้ โดยปล่องควันจะไหลขึ้นสู่ภายนอกผ่านหลังคาโบสถ์ เมื่อวันศุกร์ที่ผ่านมา (2 พ.ค.) เจ้าหน้าที่ดับเพลิงได้ปรากฏตัวบนหลังคา เพื่อยึดปล่องควันให้เข้าที่อย่างระมัดระวัง ในขณะที่คนงานกำลังติดตั้งนั่งร้านและสร้างเตาไฟไว้ภายใน
โบสถ์น้อยซิสทีนซึ่งสร้างขึ้นเมื่อกว่า 500 ปีก่อน เป็นที่ตั้งของเพดานที่โด่งดังที่สุดแห่งหนึ่งของโลก เพดานนี้ประดับด้วยภาพจิตรกรรมฝาผนังของไมเคิลแองเจโล แต่ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อส่งสัญญาณควันโดยเฉพาะ และปล่องควันจะต้องติดตั้งอย่างมิดชิดและปลอดภัย
มันเป็นกระบวนการที่ซับซ้อน ช่างเทคนิคจะใช้ช่องเปิดที่มีอยู่แล้วหรือสร้างช่องชั่วคราวเพื่อสอดปล่องควันซึ่งโดยปกติทำด้วยโลหะ เช่น เหล็กหรือเหล็กกล้า เข้าไป ท่อจะวิ่งจากเตาไปยังภายนอกและโผล่ออกมาผ่านหลังคาที่ปูด้วยกระเบื้องเหนือจัตุรัสเซนต์ปีเตอร์
เตาเผาในโบสถ์น้อยซิสทีน
ข้อต่อทุกจุดได้รับการปิดผนึกเพื่อป้องกันการรั่วไหล และทุกส่วนประกอบจะได้รับการทดสอบ ผู้เชี่ยวชาญจะซ้อมการทดสอบควันในช่วงไม่กี่วันก่อนการประชุมจะเริ่มขึ้น เพื่อให้แน่ใจว่าปล่องไฟจะทำงานได้ตามเวลาจริง แม้แต่เจ้าหน้าที่ดับเพลิงของวาติกันก็มีส่วนร่วมด้วย โดยจะเตรียมพร้อมในกรณีที่เกิดความผิดปกติ
เควิน ฟาร์แลม วิศวกรโครงสร้างที่เคยทำงานด้านมรดกทางวัฒนธรรม กล่าวว่า “นี่เป็นกระบวนการที่แม่นยำมาก เพราะหากมีสิ่งใดผิดพลาด ไม่ใช่แค่ความผิดพลาดทางเทคนิคเท่านั้น แต่จะกลายเป็นเหตุการณ์ระดับนานาชาติ” “มันไม่เหมือนกับการเอาท่อไปใส่เตาอบพิซซ่า ทุกส่วนของระบบจะต้องได้รับการติดตั้งโดยไม่ทำให้สิ่งใดเสียหาย”
การติดตั้งนี้สร้างขึ้นไม่กี่วันก่อนที่พระคาร์ดินัลจากทั่วโลกจะเดินทางมาถึง และจะถูกรื้อถอนเมื่อเลือกพระสันตะปาปาองค์ใหม่ได้แล้ว
เพื่อให้แน่ใจว่าทุกคนจะมองเห็นสัญญาณควัน ช่างเทคนิคของวาติกันจะใช้สารเคมีหลายชนิดผสมกัน
ศาสตราจารย์มาร์ก ลอร์ช หัวหน้าภาควิชาเคมีและชีวเคมีที่มหาวิทยาลัยฮัลล์ กล่าวว่า “สิ่งที่พวกเขากำลังทำอยู่ตอนนี้โดยพื้นฐานแล้วคือสารติดไฟแบบทำเองสองชุด” “ควันดำจะเผาส่วนผสมของโพแทสเซียมเปอร์คลอเรต แอนทราซีน และกำมะถัน ทำให้เกิดควันหนาและสีเข้ม”
“ควันขาวจะเผาส่วนผสมของโพแทสเซียมคลอเรต แล็กโทส และสนโรซิน ซึ่งจะเผาไหม้หมดจดและซีดจาง”
“ในอดีตพวกเขาพยายามเผาฟางที่ชื้นเพื่อสร้างควันที่เข้มขึ้น และเผาฟางแห้งเพื่อสร้างควันที่เบากว่า แต่วิธีนี้ทำให้เกิดความสับสน เนื่องจากบางครั้งควันจะดูเหมือนสีเทา”
เขาอธิบายว่าสารเคมีเหล่านี้ “บรรจุล่วงหน้าในตลับและจุดไฟด้วยไฟฟ้า” ดังนั้นจึงไม่ก่อให้เกิดความคลุมเครือ
การเพิ่มเสียงระฆังซึ่งนำมาใช้ในช่วงการเลือกตั้งของสมเด็จพระสันตปาปาเบเนดิกต์ที่ 16 ถือเป็นการยืนยันและใช้ร่วมกับสัญญาณควัน
ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา มีข้อเสนอแนะในการปรับปรุงระบบให้ทันสมัย เช่น ไฟสี การแจ้งเตือนแบบดิจิทัล หรือแม้แต่การลงคะแนนเสียงทางโทรทัศน์ แต่สำหรับวาติกัน พิธีกรรมนี้ไม่ใช่แค่เครื่องมือสื่อสารเท่านั้น แต่เป็นช่วงเวลาแห่งความต่อเนื่องกับประเพณีที่สืบทอดกันมาหลายศตวรรษ
ศาสตราจารย์มอสกล่าวว่า “นี่เป็นเรื่องของประเพณีและความลับ แต่ยังมีความสำคัญทางเทววิทยาอีกด้วย”
“นอกจากนี้ ‘คริสตจักรนิกายโรมันคาธอลิก’ และ ‘ล้ำสมัย’ ยังไม่ใช่คำที่เป็นคำพ้องความหมาย เนื่องจากนวัตกรรมแทบจะขัดแย้งโดยสิ้นเชิงกับพิธีกรรม”.
ที่มา BBC
อ่านข่าวเพิ่มเติม https://www.thairath.co.th/news/foreign
