แม้หลายพื้นที่ประเทศไทยยังเผชิญปัญหาน้ำท่วมอยู่ แต่ดูเหมือนความรู้สึกวิตกกังวลที่เคยเกิดขึ้นอย่างรุนแรงนับตั้งแต่เกิดกรณี“เขื่อนแตก”ในลาว(เขื่อนเซเปียน-เซน้ำน้อย ซึ่งปรากฏภาพความน่ากลัวให้เห็นไปทั่วโลกผ่านช่องทางโซเชียลมีเดียต่างๆ)…ตอนนี้สังคมก็คงเริ่มคลายวิตกกันลงมากแล้ว

ด้านหนึ่งคงต้องชมเชย“การบริหารจัดการน้ำ”ช่วงนี้ที่เรียกว่า“ทำได้ดี”เป็นที่เห็นได้ โดยเฉพาะกรณีเขื่อนแก่งกระจานที่ปริมาณน้ำเขื่อนสูงเกิน 100% ล้นสปิลเวย์ แถมมีฝนตกต่อเนื่อง จนกลายเป็นจุดโฟกัสที่สื่อต่างๆลงเกาะติดพื้นที่ รอนำเสนอภาพข่าวที่อาจเกิดอุทกภัยครั้งใหญ่ซ้ำรอยปี 2559-2560 อีก

แต่ในที่สุดผ่านพ้นช่วงเวลา“อันตราย”ไปแล้ว ก็ไม่ปรากฏภาพ“วิกฤตการณ์”เช่นนั้น แม้มีบางพื้นที่ท้ายเขื่อน หรือรีสอร์ท แหล่งท่องเที่ยวหลายแห่งเจอน้ำท่วมไปบ้าง ก็ไม่รุนแรงอะไรนัก

งานนี้ทำเอากรมชลประทานหัวเรี่ยวหัวแรงสำคัญในการ“รับมือ”สถานการณ์แก่งกระจาน เป็นปลื้มถึงกับโชว์เป็นผลงานชิ้นโบแดง โดยจัดทำ VTR ความสำเร็จในการบริหารจัดการน้ำเขื่อนแก่งกระจาน ลุ่มน้ำเพชรบุรี ช่วยปกป้องตัวเมืองเพชรบุรีให้รอดพ้นวิกฤตจากอุทกภัยได้

สรุปเนื้อหา VTR ว่า มีการวางแผนรับมือล่วงหน้าก่อนถึงฤดูฝนเดือนพ.ค.ได้ควบคุมอ่างเก็บน้ำให้อยู่ในระดับเหมาะสม โดยเฉพาะลุ่มน้ำเพชรบุรี โดยถอดบทเรียนปี’59-60 ป้องกันเหตุการณ์อุทกภัยซ้ำรอย พร่องน้ำในลำน้ำ นำเครื่องจักร เครื่องมือไว้จุดเสี่ยง ขุดขยายคลอง RMC 3 เชื่อมคลอง D 9 เพิ่มศักยภาพในการระบายน้ำสู่ทะเลได้รวดเร็วขึ้น

ส่วนสถานการณ์ที่น้ำเกินความจุอ่างแก่งกระจาน มาจากฝนตกหนักบริเวณเทือกเขาตะนาวศรี ทำให้วันที่ 20 ก.ค.มีน้ำไหลเข้าเขื่อนมากถึง 160 ล้าน ลบ.ม.ก็เร่งระบายต่อเนื่อง โดยติดตั้งกาลักน้ำ,เครื่องสูบน้ำ เร่งระบายผ่านช่องทางปกติและสปิลเวย์ ทั้งผันน้ำส่วนหนึ่งเข้าระบบชลประทานใช้คลอง D 9 และควบคุมปริมาณน้ำเขื่อนเพชรในลุ่มน้ำเพชร ไม่ให้เข้าตัวเมืองไปกระทบพื้นที่เศรษฐกิจ

ซึ่งการระบายน้ำเขื่อนแก่งกระจานผ่านจุดสูงสุดไปแล้วในเกณฑ์ 210 ลบ.ม.ต่อวินาทีเมื่อ 9 ส.ค.ที่ผ่านมา โดยตัดยอดน้ำที่เขื่อนเพชรฯด้วยระบบชลประทานและคลองระบาย D 9 จนไม่ส่งผลต่อ อ.ท่ายาง,อ.บ้านลาด ส่วน อ.เมือง ควบคุมไม่ให้ส่งผลกระทบพื้นที่เศรษฐกิจ มีการติดตั้งเครื่องสูบน้ำ 30 เครื่อง ในชุมชน เครื่องผลักดันน้ำ 20 ลำ เตรียมรถบรรทุก รถตัก ประจำพื้นที่เพื่อขุดเปิดทางน้ำ ฯลฯ

สำหรับกรมชลประทานนี่คือ ผลงานชิ้นโบแดงที่โชว์ได้ ส่วนรัฐบาล ผมเชื่อว่าลึกๆก็คงอยากโชว์ภาพรวมว่า นี่คือ ผลงานรัฐบาลในการบูรณาการจัดการปัญหา“น้ำ” หลังจากที่ใช้คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ(คสช.) จัดตั้งสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ(สทนช.) ชื่อภาษาอังกฤษ Office of the National Water Resources (ONWR)หรือเดิมคือ“สำนักงานบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ”ขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี เพื่อทำหน้าที่บูรณาการจัดการเรื่องน้ำทั้งหมด

ผลงานครั้งนี้ที่ประเดิมความสำเร็จ จึงสามารถนำไปคุยต่อได้ว่า ดำเนินการมา“ถูกทาง”ยิ่งกว่ารัฐบาลใดๆ ที่ผ่านมา…แต่ก็อย่าเพิ่งย่ามใจ เพราะเรื่อง“น้ำ”เรื่องใหญ่ ยังต้องใช้เวลาพิสูจน์อีกเยอะ

ขอทิ้งท้ายด้วยข้อคิดเห็นอดีตอธิบดีกรมชลประทาน“ปราโมทย์ ไม้กลัด”ผู้ได้ชื่อว่า รอบรู้เรื่องน้ำดีที่สุดคนหนึ่งของไทย แม้ปัจจุบันอยู่ในวัย 78 ปีแล้วก็ตาม ท่านได้บอกกล่าวก่อนหน้านี้ช่วงที่คนกำลังกลัว“เขื่อนไทย”จะ“แตก”ซ้ำรอย“เขื่อนลาว”อย่างน่าสนใจดังนี้

“ผมเกาะติดเรื่องเขื่อนทั้งขนาดใหญ่และขนาดกลางอย่างใกล้ชิดตลอด ขอเรียนว่าเราทั้งหลายอย่ากังวลหรือเป็นห่วงเรื่องความมั่นคงแข็งแรงแต่อย่างใดเลย เพราะเขื่อนหลายแห่งที่กำลังเก็บกักน้ำถึงระดับน้ำเก็บกักนั้น ผมมีส่วนเกี่ยวข้องในอดีตทุกแห่งก็ว่าได้ รู้ดีถึงมาตรฐานการก่อสร้างว่ามีความชัดเจนเกินร้อย แทบทุกแห่งผ่านร้อนผ่านหนาว มีน้ำล้นอาคารระบายน้ำล้นมาหลายครั้งหลายคราวแล้ว ในอดีตก็มากกว่าที่กำลังจะเกิดในปีนี้ด้วยซ้ำ แล้วเราจะกังวลมากมายด้วยเรื่องอะไรกัน

ปริมาณน้ำที่ล้นสูงเหนือระดับสันอาคารระบายน้ำล้นนี่แหละ คือเขื่อนหรืออ่างเก็บน้ำกำลังทำหน้าที่บรรเทาอุทกภัยพื้นที่ท้ายเขื่อนตามเป้าหมายที่เราสร้างขึ้นมา ผมว่า เขื่อนทุกแห่งกำลังทำหน้าที่ตามทีผู้ออกแบบเขากำหนด ไม่มีความวิปริตใดๆเลย เขื่อนหลายแห่งที่น้ำกำลังจะล้นอาคารระบายน้ำล้น อายุของเขื่อน 40 กว่าปี ถึง 50 กว่าปี แล้วจะห่วงอะไรกับความแข็งแรง เขื่อนดินถมบดอัดแน่น ยิ่งเก่ายิ่งดี อย่าไปเปรียบเทียบกับที่ประเทศเพื่อนบ้านนั้น ถ้าทำไม่ถูกต้องแล้ว จะพังให้เห็นในปีแรกๆ เลย ขอให้ข้อมูลในฐานะที่เกี่ยวข้องกับเรื่องเหล่านี้มาตลอดชีวิตการทำราชการ”

อ่านความเห็นท่านแล้ว เชื่อว่า คงมั่นใจเขื่อนไทยได้มากขึ้นเยอะเลย

สาโรช บุญแสง

นายเฉลิมเกียรติ คงวิเชียรวัฒน์ รองอธิบดีกรมชลประทาน เปิดเผยว่า กรมชลประทาน มีแผนการปรับปรุงฝายทดน้ำท่าเชียด อ.บางแก้ว จ.พัทลุง ทั้งระบบตั้งแต่การขยายคลองส่งน้ำ ขุดลอกคลอง เสริมสันฝาย เพื่อให้มีน้ำเพียงพอสอดคล้องกับกิจกรรมการเพาะปลูกของเกษตรกรที่เปลี่ยนไปจากเดิม ประกอบกับตัวฝายเดิมมีอายุการใช้งานมายาวนานกว่า 47 ปี ระบบชลประทานชำรุดเสียหาย ทำให้น้ำสูญเสียออกนอกระบบเดิมเกือบ 50%

นายยงยุทธ เกิดสินธ์ชัย ผู้อำนวยการโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาท่าเชียด กรมชลประทาน กล่าวว่า ฝายท่าเชียดมีความสำคัญในการช่วยส่งน้ำเข้าพื้นที่เพาะปลูก และสนับสนุนน้ำเพื่ออุปโภค-บริโภคให้แหล่งชุมชนรวมพื้นที่จำนวน 120,000ไร่ ปัญหาที่เกิดขึ้นกับระบบชลประทานคือ คลองส่งน้ำที่ใช้มานานพังเสียหาย บางช่วงเป็นคลองจม คลองทรุดและรั่วซึม ทำให้มวลน้ำหายไประหว่างทางเป็นจำนวนมาก กระทบถึงกิจกรรมปลูกพืชของเกษตรกรที่ต้องการเสถียรภาพในการใช้น้ำ หากมีการปรับปรุงซ่อมแซมก็จะช่วยแก้ปัญหานี้ และช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำ รวมถึงช่วยบรรเทาปัญหาน้ำท่วมบริเวณเทศบาลแม่ขรี อ.ตะโหมด ได้ด้วย

สำหรับการแก้ไขปัญหา จะต้องมีการเสริมสันฝายแบบพับได้ขึ้นอีก 1 เมตร ช่วยเพิ่มปริมาณกักน้ำหน้าฝายได้อีกประมาณ 300,000 ลูกบาศก์เมตร จากเดิมกักน้ำได้ 500,000 ลูกบาศก์เมตร ทำให้ได้รับน้ำสมบูรณ์มากขึ้น ขณะนี้อยู่ในขั้นตอนการทำศึกษาความเหมาะสมเสนอกรมชลประทาน เมื่อเห็นชอบในหลักการจึงจัดทำเป็นแผนปรับปรุงโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาท่าเชียด และตั้งงบประมาณดำเนินการเป็นลำดับต่อไป

ด้าน นายเอิบ ยางสูง อายุ 53 ปี กำนัน ต.เขาชัยสน กล่าวว่า เดิมทีเกษตรกรที่เขาชัยสนปลูกข้าวพื้นที่ร่วม 47,000 ไร่ และเมื่อยางพาราราคาดีจึงหันมาปลูกยางกันหมด พอยางราคาตกทำให้เดือดร้อนกันมากเพราะรายได้มาจากการขายน้ำยางเป็นหลักเพียงอย่างเดียว จึงเห็นพ้องกันว่าต้องเปลี่ยนจากปลูกพืชเชิงเดี่ยวมาเป็นเกษตรทฤษฎีใหม่ ตามศาสตร์พระราชาในหลวงรัชกาลที่ 9 จึงจะมั่นคงยั่งยืนที่สุด

“แนวความคิดเริ่มมาจากว่า เรามีน้ำเป็นต้นทุนควรจะใช้น้ำให้เกิดประโยชน์สูงสุด เริ่มปลูกพืชที่กินได้ก่อนเพื่อลดค่าใช้จ่าย ในตอนนั้นแม้จะโค่นยางทิ้งไปเยอะแต่ยังคงมีความต้องการใช้น้ำเพื่อมาปลูกผัก ผลไม้หลากหลายชนิดรวมไปถึงนาข้าวด้วย ชาวบ้านจึงอยากได้คลองส่งน้ำที่มีประสิทธิภาพ ไม่อยากให้เกิดการสูญเสียน้ำ จากการปรับเปลี่ยนวิธีการปลูกมาได้ 2 ปี พบว่าสภาพความเป็นอยู่ดีขึ้น แม้จะไม่ได้เงินมากเท่าแต่ก่อนแต่เกษตรกรส่วนใหญ่ดำรงชีพได้ดี ยกตัวอย่างที่เห็นชัดจากการปลูกแตงกวา เมื่อก่อนกิโลกรัมละ 10 บาท ตอนนี้กิโลกรัมละ 25 บาท รวมไปถึงพืชผักชนิดอื่นๆ ชาวบ้านจึงมั่นใจกับระบบเกษตรผสมผสานเป้นอย่างมาก” กำนัน ต.เขาชัยสน กล่าว

ชาวนากว่า 80% เชื่อมั่นระบบนาแปลงใหญ่ กรมการข้าวเร่งเครื่องเดินหน้าต่อสร้างมาตรฐาน GAP ทุกแปลงควบคู่เชื่อมโยงตลาดครบวงจร

นางจุลมณี ไพฑูรย์เจริญลาภ ผู้อำนวยการสำนักส่งเสริมการผลิตข้าว กรมการข้าว เปิดเผยว่า กรมการข้าวได้ ดำเนินโครงการระบบส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่ (นาแปลงใหญ่) ปี 2558-2561 เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตข้าวโดยการลดต้นทุนการผลิตและเพิ่มผลผลิตข้าวคุณภาพดี อีกทั้งเป็นการเพิ่มสมรรถนะในการบริหารจัดการการผลิตข้าวของชุมชนแบบครบวงจร ตั้งแต่กระบวนการผลิต การจัดการคุณภาพ และการจัดการด้านการตลาด เพื่อให้ชุมชนมีความเข้มแข็ง พึ่งพาตนเองได้ ซึ่งจนถึงขณะนี้มีจำนวนนาแปลงใหญ่ที่กรมการข้าวรับผิดชอบทั้งสิ้น 1,902 แปลง ครอบคลุมพื้นที่ 2,433,172 ไร่ เกษตรกร 175,647 ราย ในพื้นที่ 71 จังหวัด แบ่งเป็นกลุ่มต่อเนื่องปี 2558-2560 จำนวน 1,172 แปลง และกลุ่มใหม่ปี 2561 จำนวน 730 แปลง

โดยกรมการข้าวได้พัฒนาเกษตรกรเข้าสู่ระบบการผลิตข้าวที่เหมาะสมตามมาตรฐาน GAP แล้วจำนวน 854 แปลง เกษตรกร 47,700 ราย พื้นที่ 594,916 ไร่ โดยรับใบรับรองมาตรฐานแล้ว 143 แปลง และจะเข้าสู่ระบบการตรวจรับรองในฤดูกาลผลิตนี้อีก 711 แปลง ซึ่งคาดว่าจะมีผลผลิตข้าวที่ได้มาตรฐาน GAP เข้าสู่ตลาดจำนวนไม่น้อยกว่า 300,000 ตัน ซึ่งจะมีทั้งข้าวหอมมะลิ ข้าวปทุมธานี 1 กข43 ข้าวเหนียว กข6 และข้าวพันธุ์พื้นเมืองคุณภาพดีอื่นๆ เช่น สังข์หยดพัทลุง เล็บนกปัตตานี หอมกระดังงา เป็นต้น นอกจากนี้ ยังได้มีการเตรียมความพร้อมเกษตรกรเข้าสู่ระบบมาตรฐาน GAP เพื่อตรวจใบรับรองในปี 2562 อีกจำนวน 1,048 แปลง เกษตรกร 127,947 ราย พื้นที่ 1.8 ล้านไร่

สำหรับผลการดำเนินงานในช่วงที่ผ่านมา พบว่า เกษตรกรมากกว่า 80% มีความพึงพอใจในการรวมกลุ่มทำกิจกรรมร่วมกันภายใต้ระบบนาแปลงใหญ่ เนื่องจากทำให้กลุ่มมีความเข้มแข็งขึ้นในด้านการจัดการเพาะปลูกให้มีรายได้เพิ่มขึ้น อีกทั้งทำให้เกิดประสิทธิภาพทั้งด้านการผลิต การตลาด ขณะที่จากการประเมินผลของ สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร ระบุว่า เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้น 1,326 บาทต่อไร่ เป็นผลมาจากผลผลิตข้าวที่เพิ่มขึ้น 17.50% ขณะที่ต้นทุนการผลิตลดลง 19.02% ปี

นายเกรียงไกร เทพินทร์อารักษ์ ประธานสหกรณ์ยางพาราเนินดินแดงตราด จำกัด เปิดเผยว่า สหกรณ์ยางพาราเนินดินแดงตราด จำกัด เป็นผู้ผลิตสินค้าแปรรูปจากยางพารา โดยผลิตเป็นหมอนยางพาราภายใต้ชื่อ “เอราวัณ” ขณะนี้ตลาดของหมอนยางพาราเริ่มขยายตัวเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ และสหกรณ์มีตลาดหลักอยู่ที่ประเทศจีน เนื่องจากลูกค้าจีนมีความต้องการใช้สินค้าหมอนยางพาราจำนวนมาก ปัจจุบันสหกรณ์ส่งหมอนไปที่ตลาดจีน เดือนละ 12,000-15,000 ใบ และได้รับความนิยมอย่างมากจากผู้บริโภคชาวจีนจนกลายเป็นค่านิยมของคนจีนว่าต้องการใช้หมอนยางพาราจากประเทศไทยเท่านั้น ขณะนี้สหกรณ์ได้ร่วมมือกับผู้นำเข้าสินค้าของจีนเพื่อให้เป็นตัวแทนจำหน่ายที่จีนแล้ว 2 บริษัท โดยไม่ต้องขายผ่านพ่อค้าคนกลาง ดังนั้น สหกรณ์จะมุ่งผลิตสินค้าผลิตภัณฑ์ยางพาราส่งขายให้กับตัวแทนจำหน่ายที่จีนโดยตรง ซึ่งทางคู่ค้ายังต้องการหมอนยางพาราจากสหกรณ์อีกจำนวนมาก ซึ่งทำให้การส่งสินค้าไปประเทศจีนไม่ถูก กดราคาจากพ่อค้าคนกลาง

สำหรับกลยุทธ์ทางการตลาด สหกรณ์จะเน้นการผลิตสินค้าที่มีคุณภาพ และตรงกับความต้องการของตลาดเป็นหลัก ซึ่งทำให้สามารถยกระดับราคาได้เพิ่มขึ้น เพราะหากหมอนยางพาราผลิตออกมาไม่ได้คุณภาพก็จะไม่สามารถแข่งขันกับผู้ผลิตรายอื่นได้และไม่มีตลาดต้องการ สหกรณ์จึงต้องเน้นเรื่องการผลิตสินค้าคุณภาพ ไม่เน้นแข่งขันเรื่องราคา จะผลิตตามความต้องการของลูกค้าเป็นหลัก

“ผมมองเห็นจุดอ่อนและจุดแข็งของธุรกิจหมอนยางพาราเป็นอย่างดี มองเห็นโอกาสและช่องทางการตลาดใหม่ๆ ดังนั้น จึงคิดว่าจะขยายกำลังการผลิตเพิ่มขึ้น พร้อมกับผลิตสินค้าตัวใหม่ออกมาจำหน่าย ซึ่งเป็นการนำยางพาราแห้งมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ของสหกรณ์ ซึ่งจะแตกต่างจากสินค้าเดิมที่มีอยู่ และจะเน้นพัฒนารูปแบบที่ทันสมัย เพราะจะทำให้ขายง่ายและผู้บริโภคกำลังนิยม แต่ทั้งนี้ สินค้าจะต้องมีคุณภาพ และราคาไม่สูงจนเกินไป ซึ่งขณะนี้สหกรณ์ตลาดรองรับและปริมาณคำสั่งซื้อที่ชัดเจนแล้ว คาดว่าน่าจะผลิตสินค้าตัวใหม่นำเสนอออกสู่ตลาดได้ในเร็วๆ นี้” นายเกรียงไกร กล่าว